جنگنده ترکی که جایگزین اف‑۳۵ آمریکایی شده است
ترکیه با نهایی کردن قرارداد خرید ۲۰ فروند جنگنده نسل پنجم KAAN در پیکربندی Block‑10، گام مهمی در مسیر خودکفایی دفاعی و جایگزینی پروژه ناکام F‑35 برداشته است. این هواپیما که توسط صنایع هوافضای ترکیه (TUSAŞ) توسعه یافته، قرار است از سال ۲۰۲۸ وارد خدمت نیروی هوایی این کشور شود. KAAN بهعنوان یک جنگنده پنهانکار دو موتوره با قابلیتهای نسل پنجم، نماد تلاش آنکارا برای کاهش وابستگی به تأمینکنندگان خارجی و تثبیت جایگاه خود در جمع معدود کشورهای صاحب فناوری طراحی و تولید جنگنده پیشرفته به شمار میرود.
اندیشکده زاویه: ترکیه قرارداد خرید جت جنگنده نسل پنجم KAAN را نهایی کرده و متعهد شده است که بین سالهای ۲۰۲۸ تا پایان ۲۰۳۰، ۲۰ فروند از این هواپیما را به نیروی هوایی خود تحویل دهد.
طبق گزارش «اولوس ساوونما»، این قرارداد شامل ۲۰ فروند هواپیمای KAAN در پیکربندی Block‑10 است که نخستین تحویل آن برای سال ۲۰۲۸ برنامهریزی شده و قرار است کل این دسته تا پایان سال ۲۰۳۰ تکمیل شود. عنوان Block‑10 نشاندهنده یک استاندارد تولید اولیه است؛ پیکربندی پایهای که معمولاً پیش از معرفی نسخههای توانمندتر با سیستمهای اضافی، ادغام تسلیحات و ارتقاهای نرمافزاری قرار میگیرد؛ نسخههایی که همزمان با پیشرفت برنامه توسعه تکمیل میشوند.
در حال حاضر ترکیه در حال تولید نخستین هواپیمای تولیدی خود است، در حالی که قابلیتهای پیشرفتهتر مورد انتظار در بلوکهای بعدی به طور موازی در دست توسعه قرار دارند.
KAAN توسط صنایع هوافضای ترکیه، که با نام اختصاری ترکی آن TUSAŞ شناخته میشود، توسعه یافته است. این پروژه نشاندهنده تلاش آنکارا برای پیوستن به جمع محدود کشورهایی است که توانایی طراحی، توسعه و تولید یک جنگنده نسل پنجم را بهطور کامل در پایگاه صنعتی داخلی خود دارند. این هواپیما یک پلتفرم چندمنظوره دو موتوره با قابلیت پنهانکاری است که برای انجام طیف گستردهای از مأموریتها، از برتری هوایی گرفته تا حملات عمقی، بهینهسازی شده است.
ابعاد فیزیکی KAAN آن را در رده جنگندههای بزرگ و توانمند قرار میدهد: طول ۲۰٫۳ متر، دهانه بال ۱۳٫۴ متر و ارتفاع ۵ متر، با حداکثر وزن برخاست ۳۴۷۵۰ کیلوگرم. این هواپیما قادر است به سرعت ۱٫۸ ماخ دست یابد و تا سقف پرواز ۵۵ هزار فوت اوج بگیرد. دو موتور توربوفن پسسوز نیز نسبت رانش به وزن لازم را برای حفظ عملکرد مافوق صوت در محدوده عملیاتی قابل توجه فراهم میکنند.
ویژگیهای نسل پنجم که TUSAŞ در طراحی KAAN گنجانده است، فراتر از سرعت و سقف پرواز است. قابلیت پنهانکاری یا همان سطح مقطع راداری پایین، که ویژگی اصلی هواپیماهای استیلث محسوب میشود، از ابتدا بهعنوان یک اصل طراحی در نظر گرفته شده و در هندسه بدنه، طراحی ورودیهای هوا و پرداختهای سطحی لحاظ شده است. قابلیت سوپرکروز – یعنی حفظ پرواز مافوق صوت بدون استفاده از پسسوز – در کنار مانورپذیری بالا و برد عملیاتی گسترده، از دیگر اهداف طراحی این پلتفرم به شمار میرود.
معماری اویونیک این هواپیما نیز بر ادغام پیشرفته حسگرها، ارتباطات دیتالینک پیشرفته و استفاده از تسلیحات هدایتشونده دقیق متمرکز است. این ترکیب به یک جنگنده نسل پنجم اجازه میدهد تا تصویر عملیاتی مشترکی با سایر سامانههای شبکهمحور ایجاد و به اشتراک بگذارد و در عین حال با اهدافی درگیر شود که نسلهای پیشین جنگندهها قادر به مقابله با آنها نبودند.
برنامه KAAN در واقع از تصمیم راهبردی ترکیه برای دستیابی به یک توانمندی مستقل در حوزه جنگندههای نسل پنجم شکل گرفت؛ تصمیمی که پس از حذف آنکارا از برنامه جنگنده F‑35 در سال ۲۰۱۹ و در پی خرید سامانه دفاع هوایی S‑400 روسی شتاب گرفت. این محرومیت، ترکیه را از دسترسی به پیشرفتهترین جنگنده غربی در حال تولید محروم کرد و در عین حال انگیزه سیاسی و صنعتی لازم برای تسریع توسعه پروژه بومی TUSAŞ را فراهم ساخت.
نخستین نمونه اولیه KAAN در فوریه ۲۰۲۳ پرواز کرد؛ نقطه عطفی که توانایی اولیه پروازی این هواپیما را به نمایش گذاشت و راه را برای یک برنامه گسترده آزمایش پروازی هموار کرد؛ برنامهای که اکنون پیش از آغاز تحویلهای عملیاتی در حال اجراست.
مسئله موتور یکی از جنبههای مهم و مورد توجه برنامه KAAN در طول توسعه آن بوده است. نسخه Block‑10 این هواپیما از موتورهای جنرال الکتریک F110 استفاده میکند؛ همان موتور توربوفنی که در بسیاری از نسخههای F‑16 نیز به کار رفته است. در عین حال ترکیه همزمان در حال توسعه یک موتور بومی برای نسخههای آینده KAAN است.
موتور F110 یک موتور قدرتمند و اثباتشده با سابقه طولانی خدمت است، اما استفاده از آن در پیکربندی Block‑10 همچنان نشاندهنده وابستگی به یک تأمینکننده خارجی است؛ وابستگیای که سیاست صنعتی دفاعی ترکیه قصد دارد در بلوکهای بعدی آن را کاهش داده یا به طور کامل از بین ببرد. برنامه توسعه موتور داخلی که همزمان با تولید KAAN در حال اجراست، یکی از پیچیدهترین چالشهای فنی صنعت هوافضای ترکیه به شمار میرود و زمانبندی بلوغ آن نقش مهمی در دستیابی به نسخه کاملاً مستقل این جنگنده خواهد داشت.
پنجره تحویل این قرارداد – از سال ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۰ – ورود KAAN به خدمت در نیروی هوایی ترکیه را تقریباً همزمان با آغاز روند بازنشستگی برخی از جنگندههای قدیمی F‑16 این کشور قرار میدهد. این همزمانی میتواند نوعی تداوم در ساختار نیروی هوایی ترکیه ایجاد کند، حتی در شرایطی که این پلتفرم جدید هنوز در حال تثبیت جایگاه عملیاتی خود است.
بیست فروند هواپیما در پیکربندی Block‑10، بر اساس استانداردهای برنامههای بزرگ نیروی هوایی، ناوگان بزرگی محسوب نمیشود؛ اما برای ایجاد زیرساختهای عملیاتی ضروری – از جمله آموزش خلبانان، تربیت نیروهای تعمیر و نگهداری، فراهم کردن تجهیزات پشتیبانی زمینی و استقرار سامانههای برنامهریزی مأموریت – که هر هواپیمای جدید پیش از ورود به تولید در مقیاس گسترده به آن نیاز دارد، کافی به نظر میرسد.
منبع: دیفنس بلاگ
