نشست تخصصی اندیشکده زاویه درباره پیامدهای جنگ رمضان در قفقاز جنوبی

در پنل تخصصی اندیشکده زاویه درباره «پیامدهای جنگ رمضان در قفقاز جنوبی»، کارشناسان با تأکید بر نقش محوری آذربایجان‌شرقی در کریدورهای بین‌المللی، بر ضرورت نوسازی زیرساخت‌های مرزی و بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های قفقاز برای عبور از تحریم‌ها و محاصره‌های دریایی تأکید کردند.

اندیشکده زاویه: در تاریخ 14 اردیبهشت ۱۴۰۵، دفتر اندیشکده زاویه میزبان پنل تخصصی تحت عنوان «پیامدهای جنگ رمضان در قفقاز جنوبی با تمرکز بر کریدورها» بود. در این نشست که با حضور تعدادی از محققان و کارشناسان برجسته برگزار شد، راهکارها و فرصت‌های استراتژیک ایران در این زمینه مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

ظرفیت‌های راهبردی آذربایجان‌شرقی

دکتر احمد کاظم‌زاده، تحلیل‌گر ارشد مسائل منطقه و بین‌الملل، در ابتدای نشست به اهمیت بررسی ظرفیت‌های راهبردی شمال‌غرب کشور و به‌ویژه استان آذربایجان‌شرقی پرداخت. وی تصریح کرد: این استان می‌تواند به عنوان پشتیبانی موثر در عبور از تحریم‌ها و مشکلات ناشی از جنگ به ویژه تحریم‌های دریایی عمل کند. کاظم‌زاده با تأکید بر لزوم استفاده از ظرفیت‌های آذربایجان‌شرقی در کریدورهای شمال-جنوب، خواستار همکاری بیشتر بین نهادهای مختلف دولتی و خصوصی شد.

تحلیل‌های کارشناسان

در ادامه، بحث‌های تخصصی توسط کارشناسان حاضر در این نشست، از جمله علیرضا نظیف، کارشناس ارشد امور قفقاز و مسئول میز ارمنستان اتاق بازرگانی تبریز، ارائه شد. وی به تاریخ مشترک ایران و قفقاز و اهمیت تجدید روابط اشاره کرد و گفت: قفقاز می‌تواند عاملی اساسی در جبران تحریم‌های دریایی باشد. نظیف بر لزوم جایگزینی مسیرهای شمال‌غرب به جای مسیرهای جنوبی تأکید کرد و گفت که این منطقه دارای پتانسیل‌های فوق‌العاده‌ای برای تحصیل منافع اقتصادی است.

نظیف همچنین به مشکلات زیرساختی و چالش‌های داخلی اشاره کرد و گفت: موانع مالی و اداری باید حل شوند تا ایران بتواند به سهم قابل توجهی در بازار جهانی دست یابد و از ظرفیت‌های قفقاز نهایت استفاده را ببرد.

تمرکز بر پروژه‌های حیاتی

مسائل زیرساختی نیز یکی از محورهای اصلی سخنان دیگر کارشناسان نشست بود. نظیف مسئول میز ارمنستان اتاق بازرگانی تبریز، به چهار پروژه حیاتی آذربایجان‌شرقی اشاره کرد که می‌توانند جهش صادرات غیرنفتی را محقق کنند: توسعه پایانه مرزی نوردوز، ساخت جاده جدید تبریز به مرز نوردوز، پروژه کریدور ارس و احداث پل دوم مرز نوردوز. وی تأکید کرد که بدون اجرای این پروژه‌ها، امکان بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود بسیار دشوار خواهد بود.

برقراری همکاری‌های بین‌المللی

دکتر حسن صادقیان، استاد دانشگاه تهران و مدیر میز ترکیه اندیشکده زاویه، در ادامه به نقش ایران در کریدورهای بین‌المللی تأکید کرد و گفت: ایران در پیوند با ۹ کریدور بین‌المللی قرار دارد و بدون همکاری ایران، تحقق این مسیرها با مشکل مواجه خواهد بود. وی تأکید کرد که ایران باید از موقعیت خود به عنوان یک بازیگر کلیدی در تأمین امنیت کریدورها بهره‌برداری کند و در این راستا تعاملات منطقه‌ای را تقویت کند.

نگاه به آینده

دکتر پرویز احدی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی، نیز با بیان اینکه ایران به یک قدرت بین‌المللی نوین تبدیل شده است، تأکید کرد که باید از این موقعیت به نفع کشور و منطقه استفاده کرد. او به چالش‌های داخلی و خارجی ایران اشاره کرد و بر لزوم اتخاذ راهبردهای عملی برای ارتقای وضعیت اقتصادی تأکید کرد.

لزوم نوسازی زیرساخت‌های مرزی برای عبور از بحران‌های تجاری

در ادامه این نشست، نوشیروان‌زاده، کارشناس امور حمل‌ونقل و مدیر پایانه مرزی نوردوز، با تبیین زیرساخت‌های اقتصادی قدرت منطقه‌ای ایران، به تشریح وضعیت استراتژیک کشور در نقشه ترانزیت جهانی پرداخت و گفت: از مجموع ۶ کریدور بزرگ جهانی، ۵ کریدور از جغرافیای ایران عبور می‌کند. همچنین ایران مقصد ۵ کریدور منطقه‌ای است که اهمیت هر یک از آن‌ها برای ما در تراز کریدورهای بین‌المللی است.

وی با اشاره به موقعیت ویژه استان آذربایجان شرقی افزود: کریدور ترکیه و کریدور شرق ایران که مسیر اصلی انتقال کالا از اوراسیا به کشورهای جنوب است، از اهمیت بالایی برخوردارند. استان ما اکنون در نقطه تلاقی ۳ کریدور جهانی (شمال-جنوب، شرق و غرب) قرار گرفته و می‌تواند به عنوان نقطه آغاز و پایان کریدورهای منطقه‌ای که شمال‌غرب را پوشش می‌دهند، عمل کند.

جنگ‌های منطقه‌ای؛ رقابتی برای تثبیت موقعیت کریدوری

این کارشناس حمل‌ونقل با نگاهی ژئوپلیتیک به بحران‌های اخیر اظهار داشت: اکثر جنگ‌های منطقه‌ای، از جمله جنگ اوکراین یا مناقشه آذربایجان و ارمنستان، در واقع ریشه کریدوری دارند. قدرت‌هایی نظیر چین، آمریکا، روسیه و هند برای تثبیت موقعیت ترانزیتی خود، چالش‌های منطقه‌ای ایجاد می‌کنند. اگرچه در تنش‌های ایران و آمریکا مسائلی چون مباحث هسته‌ای و ایدئولوژیک مطرح است، اما از نگاه اقتصاددانانِ حوزه تهدیدات منطقه‌ای، بخش عمده‌ای از این تضادها در قالب رقابت بر سر کریدورها خلاصه می‌شود.

وی با اشاره به طرح‌های پیشنهادی سه سال اخیر گفت: ما دو مسیر راهبردی شامل کریدور تبریز به ترابزون ترکیه و کریدور تبریز-ارمنستان به باتومی گرجستان و روسیه را به عنوان مفصل‌های تجاری ایران با منطقه مطرح کرده‌ایم که باید به طور جدی پیگیری شوند.

شکاف زیرساختی در پایانه‌های مرزی؛ مانع بزرگ تجارت خشکی

مدیر پایانه مرزی نوردوز در بخش دیگری از سخنان خود به واکاوی چالش‌های لجستیکی پرداخت و تصریح کرد: کل واردات ایران سالانه حدود ۵۰ میلیون تن است که ۴۰ میلیون تن آن دریاپایه و ۱۰ میلیون تن از طریق مرزهای خشکی انجام می‌شود. برای پوشش خلأهای حوزه تجارت دریایی، ناگزیر به تقویت پایانه‌های جاده‌ای و ریلی هستیم؛ اما بزرگترین چالش ما محدودیت ساختارهای فضایی، سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در این پایانه‌هاست.

نوشیروان‌زاده تأکید کرد: در حال حاضر پایانه‌های مرزی با کمبود نیروی انسانی متخصص و مشکلات ارزیابی کالا مواجه هستند. زیرساخت‌های فعلی استان متعلق به ۲۰ تا ۲۵ سال قبل است و پاسخگوی نیاز امروز نیست. برای مثال در پایانه مرزی نوردوز، روزانه ۶۰۰ دستگاه کامیون تردد می‌کنند که این حجم از تردد کاملاً فراتر از ظرفیت ساختار فضایی موجود است و نیاز مبرم به احداث و اصلاح بناها وجود دارد.

راهبرد «حمل یکسره»؛ کلید رفع چالش‌های وارداتی

وی با ارائه راهکاری برای بهبود فرآیندها گفت: پیشنهاد ما به مدیران ملی، استانی و سازمان منطقه آزاد این است که پایانه‌های مرزی صرفاً به محل عبور تبدیل شوند. این اقدام کلید رفع چالش واردات کالاهای اساسی است. باید با اجرای استراتژی حمل‌های یکسره ، از رسوب کامیون در مرزها جلوگیری کنیم و امورات گمرکی را از مرز به گمرکات بخش راه‌آهن انتقال دهیم. با تحقق این مدل، فرآیند تردد تسهیل شده و عمده مشکلات حوزه ترانزیت خشکی مرتفع خواهد شد.

جمع‌بندی

نشست تخصصی اندیشکده زاویه نشان داد که قفقاز جنوبی و به خصوص آذربایجان‌شرقی دارای پتانسیل‌های فراوانی برای توسعه اقتصادی و پیوندهای جدید در سطح بین‌المللی هستند. با توجه به تحولات جهانی و منطقه‌ای اخیر، ضرورت هم‌افزایی و مدیریت یکپارچه در مرزها بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. نهایتاً، این نشست به ارائه راهکارهای عملی و راهبردی برای عبور از چالش‌های تحریمی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های اقتصادی منطقه پرداخته و نمایندگان حاضر را به بحث و گفت‌وگو درباره آینده قفقاز و نقش ایران در آن ترغیب کرد.

گزارش کامل این نشست به زودی منتشر خواهد شد.