لغو متمم 907؛ پروژه تازه واشنگتن برای نفوذ در قفقاز جنوبی
موضوع لغو کامل «متمم 907» بار دیگر در محافل سیاسی و راهروهای کنگره آمریکا مطرح شده است؛ تحرکی که در ظاهر با هدف بهبود روابط دوجانبه عنوان میشود، اما در واقع نشانهای از تلاش برنامهریزیشده واشنگتن برای تعمیق نفوذ نظامی و اطلاعاتی خود در منطقه حساس قفقاز جنوبی است.
اندیشکده زاویه: «سمیر ابراهیماف»، تحلیلگر و ژورنالیست آذربایجانی، در یادداشتی تازه به بررسی ابعاد این تکاپو و اهداف نهفته پشت آن پرداخته است.
بهگفته او، گروهی از نمایندگان جمهوریخواه کنگره از جمله سلست مالوی، پیت سشنز، آبراهام حماده، برجیس اوونز و رندی فاین، به ابتکار لغو محدودیتهای کمک مالی و نظامی به جمهوری آذربایجان ــ طرحی که آنا پائولینا لونا پیشنهاد داده ــ پیوستهاند. رندی فاین از اعضای کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان است؛ کمیتهای که پیشنویسهای مرتبط با کمکهای خارجی را بررسی و درباره ارجاع آنها به صحن علنی تصمیمگیری اولیه میکند.
مقامهای باکو سالهاست خواستار لغو کامل این متمم هستند، اما تاکنون تنها موفق شدهاند با اتکا به اختیارات ویژه رئیسجمهور آمریکا، تعلیقهای موقت و دورهای آن را دریافت کنند. اکنون پرسش جدی این است که لغو دائمی این محدودیتها چه جایگاهی در استراتژی منطقهای واشنگتن دارد و چه پیامدهایی برای امنیت ملی همسایگان خواهد داشت.
تلاش رسانهای برای توجیه لغو محدودیتها و ورود غرب
در همین ارتباط، اورخان یولچویف، مدیر مرکز مطالعات سیاست راهبردی و روابط بینالملل، در گفتوگویی با ابراهیماف میکوشد این تحرکات واشنگتن را منطقی و سازنده جلوه دهد. او با ادعای اینکه متمم 907 یادگاری از دوران جنگ سرد و حاصل یک سوءبرداشت تاریخی است، میگوید: «امروز سیاستمداران بیشتری در آمریکا این متمم را متعلق به گذشته میدانند. ایالات متحده در تلاش برای شکلدهی به نظم جدید جهانی است. تصویب این متمم در سال 1992 و پس از فروپاشی شوروی، در شرایطی صورت گرفت که لابی ارمنی توانست از ناآشنایی سیاستمداران آمریکایی با منطقه و ویژگیهای جوامع محلی بهرهبرداری کند.»
یولچویف سپس، با نادیده گرفتن پیامدهای مداخلات نظامی و امنیتی واشنگتن در مناطق دیگر، مدعی میشود لغو این متمم در راستای منافع آمریکا است تا بتواند سیاست هژمونیک جدیدی را در قفقاز جنوبی، خاورمیانه و غرب آسیا دنبال کند. به گفته او: «واشنگتن برنامههای جدی برای شکلدهی به معماری امنیتی و زنجیرههای لجستیکی جدید دارد و جمهوری آذربایجان در این ساختار نقش کلیدی دارد. این محدودیتها مانع تعامل کاملاند و لغو آنها نفوذ آمریکا را در منطقه ما، آسیای مرکزی و خاورمیانه افزایش خواهد داد.»
طمعورزی ژئوپلیتیک واشنگتن؛ هدفگیری علیه ایران و روسیه
با توجه به منافع ملی ایران و ضرورت ثبات منطقهای، ورود و دخالت بازیگران فرامنطقهای معمولاً عاملی برای تشدید تنشها بوده است. اعترافات مطرحشده در گزارش ابراهیماف نیز این واقعیت را تأیید میکند.
«ایرینا تسوکرمن»، تحلیلگر آمریکایی مسائل ژئوپلیتیک، در گفتوگو با نویسنده گزارش تأکید میکند که لغو متمم 907 دیگر موضوعی حاشیهای نیست، بلکه ابزاری مهم برای پیشبرد اهداف استراتژیک واشنگتن شده است. او میگوید: «قفقاز جنوبی بیش از گذشته با تصویر کلان ژئواستراتژیک آمریکا گره خورده است؛ تصویری که در آن مهار روسیه، کنترل کریدورهای ترانزیت، خطوط انرژی اروپا و موازنهسازی در برابر ایران نقش محوری دارند. در چنین شرایطی، آمریکا جمهوری آذربایجان را بازیگری فعال میداند و حفظ متمم 907 را منطقی نمیبیند.»
این سخنان آشکارا نشان میدهد که هدف اصلی واشنگتن از لغو محدودیتهای تسلیحاتی و مالی علیه باکو، نه کمک به صلح، بلکه بهرهگیری از این کشور برای فشار بر منافع حیاتی قدرتهای منطقهای مانند ایران و مدیریت شریانهای ترانزیتی مهم قفقاز است. تهران نیز همواره هشدار داده که هرگونه تغییر ژئوپلیتیک یا دستکاری در مرزها و کریدورها با دخالت بیگانگان خط قرمز قطعی است.
پیوند باکو با رژیم صهیونیستی؛ اهرم اصلی جذابیت برای کنگره آمریکا
یکی از ابعاد مهم و خطرناک این روند که در یادداشت ژورنالیست آذربایجانی به آن اشاره شده، نقش رژیم صهیونیستی در شکلگیری این ائتلاف است. تسوکرمن در توضیح چرایی حمایت جمهوریخواهان تندرو کنگره از باکو میگوید: «برای نمایندگان جمهوریخواه، جمهوری آذربایجان بخشی از ساختار بزرگتری برای بازتوزیع نفوذ واشنگتن است. این کشور همزمان با ترکیه، اسرائیل و کشورهای عربی در ارتباط است و در عین حال تحت نفوذ تهران یا مسکو قرار ندارد.»
این اعتراف نشان میدهد که روابط گسترده باکو با تلآویو و همکاریهای امنیتی دو طرف، به عامل مهمی برای جلب حمایت سیاسی و نظامی آمریکا تبدیل شده است. در واقع، لابیهای صهیونیستی تلاش دارند با لغو متمم 907 و تقویت توان نظامی باکو، حضور اطلاعاتی و امنیتی خود و ایالات متحده را در مجاورت مرزهای شمالی ایران تثبیت کنند.
تسوکرمن در پایان نتیجه میگیرد که لغو دائمی این متمم، عدم قطعیت موجود در روابط را برطرف و زمینه را برای شکلگیری معماری امنیتی و دفاعی پایدارتر میان واشنگتن و باکو فراهم میکند؛ مسئلهای که بهگفته او «موضع آمریکا را در رقابت برای نفوذ در قفقاز جنوبی تقویت خواهد کرد.»
در مجموع، آنچه از گزارش سمیر ابراهیماف برمیآید، تلاش گسترده و هدفمند واشنگتن برای یارگیری در قفقاز جنوبی و ایجاد تغییر در موازنه قدرت به زیان کشورهای مستقل منطقه است. ایران نیز بارها تأکید کرده که امنیت قفقاز صرفاً باید توسط کشورهای منطقه و در قالب سازوکارهایی مانند نشست «۳+۳» تأمین شود؛ و باز کردن پای آمریکا یا رژیم صهیونیستی تحت عنوان دریافت کمکهای نظامی، سرابی است که میتواند به تشدید بیثباتی و بروز بحرانهای طولانیمدت در قفقاز منجر شود.
