حضور محمد الجولانی در آنتالیا و ابعاد جدید تعامل دمشق و آنکارا
سفر جولانی به ترکیه و حضور او در کنفرانس آنتالیا نشانه حرکت تازهای در تعاملات میان دمشق و آنکارا است؛ سفری که ابعاد اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی آن، توجه بازیگران منطقهای را به سوی مسیرهای جدید همکاری و گفتوگو جلب کرده است.
مهرداد محبینیا – کارشناس مسائل ترکیه
اندیشکده زاویه: سفر محمد الجولانی، رئیس حکومت انتقالی سوریه، به ترکیه و حضور او در کنفرانس دیپلماتیک آنتالیا، صرفاً یک دیدار تشریفاتی نبود، بلکه نمایشی از هماهنگی راهبردی میان آنکارا و دولت جدید دمشق برای بازطراحی چهره سوریه در عرصه منطقهای است. آنچه در این سفر به چشم میخورد، تلاش دو سویه برای تحقق اهدافی است که فراتر از روابط معمول دیپلماتیک، مرزهای سیاسی و اقتصادی را نشانه رفته است.
اهداف آشکار: مشروعیتسازی و جذب سرمایه
۱. برندسازی بینالمللی جولانی: ترکیه با میزبانی تمامقدَر از جولانی و معرفی او در جایگاهی شبیه به یک رئیسجمهور منتخب، پروژهای منسجم برای «عادیسازی چهره» او در افکار عمومی جهان و منطقه طراحی کرده است. پوشش زنده سخنانش توسط شبکههای بزرگ ترکیه و حضور مقامات عالیرتبه در نشست، پیام روشنی داشت: «سوریه جدید متحد استراتژیک ترکیه است.»
۲. اولویت مطلق اقتصاد و جذب سرمایه: محور اصلی سخنان جولانی، عبارت تکراری «جذب سرمایه» بود. او با تأکید بر پایان دوران تنش و ناامنی، سوریه را ویترینی برای سرمایهگذاری در چهار حوزه انرژی، صنایع سنگین، صنایع میانی و کشاورزی معرفی کرد. اعلام قراردادهای ۷ میلیارد دلاری با آمریکا، ترکیه، قطر، آذربایجان و عراق در یک سال گذشته، نشان میدهد که تیم حاکم در دمشق، عبور از بحران اقتصادی را گرهگاه اصلی بقای سیاسی خود میداند.
۳. بازسازی روابط خارجی و رفع تحریمها: جولانی صراحتاً بر تلاش برای لغو تمام تحریمها و بازسازی پلهای خارجی تأکید کرد. این سفر، گامی عملی برای خروج سوریه از انزوای دیپلماتیک با استفاده از ظرفیت آنکارا به عنوان دروازهای به سوی غرب و کشورهای عربی بود.
اهداف پنهان و ابعاد امنیتی
۱. سکوت راهبردی در قبال آمریکا و اسرائیل: مهمترین نکته، خودداری جولانی و میزبانان ترکیهاش از هرگونه انتقاد جدی نسبت به آمریکا و ترامپ و همچنین اکتفا به یک جمله کوتاه درباره «عقبنشینی اسرائیل از جولان» بود. این سکوت محاسبهشده، بیانگر آن است که اولویت فعلی، اخذ امتیازات اقتصادی و سیاسی از غرب است و تنشزایی با واشنگتن یا تلآویو در دستور کار قرار ندارد.
۲. مسئله کردها و نقش پلسازی ترکیه: دیدار جولانی با نچیروان بارزانی و تأکید بر نقش ایجابی بارزانی در مذاکرات با گروههای وابسته به پ.ک.ک (قسد و ی.پ.گ) برای ادغام در ارتش سوریه، از حساسیتترین ابعاد سفر بود. آنکارا که سالها با گروههای کرد مخالف دمشق درگیر بوده، اکنون تلاش دارد خود را به عنوان «پل» میان اربیل و دمشق جا بزند. همچنین خبر از مذاکرات پشت پرده برای بازگشت نیروهای «روژ» (پیشمرگهای کرد سوری) به ارتش سوریه، نشان میدهد که ترکیه در پی آن است تا ساختارهای نظامی کردی را تحت نفوذ خود و بارزانی سامان دهد، نه تحت نظر پ.ک.ک.
۳. زمانبندی ۵ ساله؛ تضاد با وظایف حکومت انتقالی: اعلام بازه پنج ساله برای تدوین قانون اساسی و تثبیت نظام جدید، از سوی منتقدان، فراتر از مأموریت یک حکومت انتقالی ارزیابی شده است. این رویکرد ممکن است به معنای طولانیشدن دوره گذار و تمرکز قدرت در دست جولانی و تیم او باشد که با ایدهآلهای دموکراتیک فاصله دارد.
جمعبندی
سفر احمد جولانی به ترکیه را باید در چارچوب یک معامله راهبردی تفسیر کرد: آنکارا در ازای کمک به مشروعیتسازی، جذب سرمایه و میانجیگری در پرونده کردها، از جولانی میخواهد که ضمن اولویت دادن به منافع اقتصادی ترکیه در سوریه، بازیگر اصلی در برابر نفوذ پ.ک.ک باشد. از سوی دیگر، جولانی با بهرهگیری از این حمایت، تلاش میکند تصویر «سوریه بازگشته به نظم و ثبات» را در جهان تثبیت کند. اما سکوت در قبال اسرائیل و آمریکا، و ابهام در فرآیند انتقال سیاسی، پرسشهایی جدی درباره استقلال این مسیر و ماهیت نهایی «سوریه جدید» بر جای میگذارد.
