دام یمن برای آنکارا؛ آیا ترامپ ترکیه را به جنگی پرهزینه می‌کشاند؟
ترامپ در اظهاراتی اعلام کرد: «ممکن است از رئیس جمهور رجب طیب اردوغان بخواهم برای حمایت از منافع عربستان سعودی مداخله کند. فکر می‌کنم اگر از او بخواهم، اردوغان این کار را خواهد کرد». اظهارات ترامپ، پرسشی راهبردی پیش روی آنکارا قرار داده است: آیا اردوغان حاضر است ارتش کشورش را وارد جنگی کند که مخالفان آن را طرح واشنگتن می‌دانند؟ از پیمان مکه تا تنگه باب‌المندب، مجموعه‌ای از مخاطرات اقتصادی، امنیتی و سیاسی شکل گرفته که می‌تواند محاسبات سیاست خارجی ترکیه را دگرگون سازد.
برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه و بین‌الملل
اندیشکده زاویه: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در اظهاراتی که رسانه‌های ترکیه آن را بازتاب گسترده‌ای داده‌اند، با اشاره به روابط شخصی خود با رجب طیب اردوغان، از احتمال درخواست از ترکیه برای مداخله نظامی در یمن خبر داد و گفت: «فکر می‌کنم اگر از او بخواهم، اردوغان این کار را خواهد کرد.»
این جمله ظاهراً دوستانه، در باطن حاوی پیامی است که فراتر از یک درخواست دیپلماتیک، «تحقیر و توهین به ملت، دولت و کشور ترکیه» است. ترامپ با اتکا به «دوستی رفیقانه» و نه روابط نهادی و راهبردی، عملاً در صدد است ترکیه را به مثابه ابزاری در خدمت منافع آمریکا و عربستان سعودی تصویر کند؛ گویی ارتش ترکیه می‌تواند با یک درخواست شخصی، به جنگ نیابتی در بیابان‌های یمن فرستاده شود. اوزگور اوزل، رهبر حزب نو، در واکنش به این سخنان گفت: «فرستادن سرباز ترک به یمن، طرح ترکیه نیست؛ طرح شوم ترامپ است.»
پیامدهای مخرب برای ترکیه
پذیرش چنین درخواستی، ترکیه را از یک «حامی دفاعی» عربستان به «بازیگری مستقیم» در جنگی تبدیل می‌کند که هیچ ارتباطی با منافع ملی آن ندارد. ترکیه در پیمان مکه صرفاً متعهد به همکاری دفاعی شده و مقامات آن بارها تأکید کرده‌اند که این پیمان ماهیت تهاجمی ندارد و شامل اعزام نیرو به یمن نمی‌شود. اما ترامپ با یک جمله، این مرز ظریف را می‌شکند و آنکارا را در موقعیت آچمز قرار می‌دهد: اگر بپذیرد، وارد جنگ می‌شود؛ اگر نپذیرد، پرسش درباره کارآیی پیمان مکه مطرح می‌شود.
اقتصاد ترکیه در زیر سایه تورم و جنگ
اقتصاد ترکیه در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد. نرخ تورم سالانه در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۸.۴ درصد پیش‌بینی شده و رشد اقتصادی به ۳.۳ درصد کاهش یافته است. ورود به جنگی جدید، هزینه‌های نظامی سرسام‌آوری را به بودجه تحمیل می‌کند که با بحران معیشتی موجود در تضاد کامل است. علاوه بر این، تنش در دریای سرخ پیش از این هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش داده و کشتی‌های بزرگ کانتینری برای اجتناب از حملات حوثی‌ها مسیر خود را تغییر می‌دهند. هرگونه درگیری مستقیم، خطوط تأمین نظامی، تجاری و انرژی ترکیه از طریق دریای سرخ را مختل می‌کند و هزینه‌های تجارت و زمان ترانزیت را به‌شدت بالا می‌برد.
چالش‌های امنیتی در باب‌المندب و سومالی
پیامد امنیتی و راهبردی نیز به همان اندازه سنگین است. ترکیه در سال‌های اخیر حضور نظامی گسترده‌ای در سومالی و شاخ آفریقا ایجاد کرده و پایگاه نظامی «تورکسوم» در موگادیشو را به عنوان بزرگ‌ترین پایگاه خارجی خود توسعه داده است. خط تأمین این پایگاه و فعالیت‌های اکتشاف انرژی در سواحل سومالی از مسیر دریای سرخ و باب‌المندب می‌گذرد. رویارویی با حوثی‌ها می‌تواند این خطوط حیاتی را قطع کند و جاه‌طلبی‌های آنکارا در آفریقا را با خطر جدی مواجه سازد.
شکاف سیاسی داخلی و مخاطرات منطقه‌ای
در سطح داخلی، ورود ترکیه به جنگ یمن شکاف سیاسی عمیقی ایجاد می‌کند. احزاب مخالف از حزب نو تا حزب خوب (İYİ Parti) با هرگونه اعزام نیرو مخالفت کرده‌اند و آن را «مغایر با قانون اساسی» و «در خدمت منافع اسرائیل و آمریکا» خوانده‌اند. دولت اردوغان حتی برای ارسال متن پیشنهادی اعزام نیرو به پارلمان با مقاومت جدی روبرو است. این تنش می‌تواند ائتلاف جمهور را نیز تحت فشار قرار دهد.
در سطح منطقه‌ای، ترکیه با خطر انزوای دیپلماتیک مواجه می‌شود. آنکارا سال‌ها تلاش کرده روابط خود را با ایران، عراق و کشورهای منطقه متعادل نگه دارد. ورود به جنگ علیه حوثی‌ها که متحد ایران محسوب می‌شوند، می‌تواند این تعادل را بر هم بزند و ترکیه را به سمت محور آمریکا-عربستان-اسرائیل سوق دهد؛ اقدامی که هزینه‌های راهبردی بلندمدتی برای آنکارا به همراه دارد.
نتیجه‌گیری
صرف بر زبان آوردن این جمله که «اگر از اردوغان بخواهم، می‌فرستد»، توهین به کشوری است که در طول دو دهه گذشته تلاش کرده سیاست خارجی مستقل و متوازنی را دنبال کند. ترکیه شریک راهبردی آمریکا در ناتو است، نه نیروی نیابتی آن. ملت ترکیه بارها نشان داده که در برابر فشارهای خارجی ایستادگی می‌کند و سرنوشت خود را به دست دیگران نمی‌سپارد. باغچلی و اردوغان باید بدانند که ورود به جنگی که نه در دستور کار ملی ترکیه است و نه با منافع مستقیم آن ارتباطی دارد، تنها هزینه‌های سنگین اقتصادی، امنیتی و سیاسی را برای آنکارا به ارمغان خواهد آورد. ترکیه باید در چارچوب پیمان مکه، به حمایت دفاعی و لجستیکی محدود بسنده کند و از افتادن در دام جنگ نیابتی ترامپ پرهیز نماید.
