مانور قدرت روسیه در خاور دور و پیامهای راهبردی رزمایش ناوگان اقیانوس آرام
آغاز رزمایش گسترده ناوگان اقیانوس آرام روسیه در آبهای خاور دور، چالشی آشکار در برابر فرضیه تخلیه توان نظامی این کشور به دلیل جنگ اوکراین است. مسکو با بهکارگیری تجهیزات پیشرفته در مجاورت حریم امنیتی ژاپن و آمریکا، آمادگی خود را برای مدیریت همزمان دو جبهه نبرد به تصویر میکشد. این اقدام در کنار گشتزنیهای مشترک با چین، بازدارندگی راهبردی کرملین را در صفحه شطرنج ژئوپلیتیک آسیا و اقیانوس آرام تثبیت میکند.
برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه و بینالملل
اندیشکده زاویه: بنا بر اعلام وزارت دفاع روسیه، ناوگان اقیانوس آرام این کشور، رزمایش گستردهای را در دریای ژاپن، دریای اختسک و آبهای شمال غربی اقیانوس آرام آغاز کرده است. این رزمایش با مشارکت حدود ۶۰ فروند ناوشکن، زیردریایی و شناورهای پشتیبانی، نزدیک به ۳۰ فروند هواگرد، بالگرد و سامانههای بدون سرنشین و بیش از ۱۳ هزار نفر نیرو برگزار میشود. هدف اصلی، ارزیابی توانایی فرماندهان ناوگان در هدایت گروههای رزمی در منطقه مسئولیت خود و حل مأموریتهای غیرمتعارف، همچنین تمرین بهکارگیری سلاحهای دقیق و تجهیزات نوین عنوان شده است.
نکته قابل تأمل آنکه یگانهای رزمی به موقعیتهای از پیش تعیینشده در دریا منتقل شدهاند؛ گروههای کشتیهای مینروب، گروههای تهاجمی اژدرافکن، ناوچههای موشکانداز و گروه ضربت بهفرماندهی ناو رزمناو «واریاگ» (پرچمدار ناوگان) عملیات خود را آغاز کردهاند. همچنین گردانهای سامانههای موشکی ساحلی «باستیون» و «بال» مواضع شلیک را اشغال کردهاند. بنا بر اعلام وزارت دفاع روسیه، این رزمایش با همکاری دیگر نهادهای نظامی و اجرایی فدرال انجام میشود و بنا بر گزارشها، چندین هفته به طول خواهد انجامید.
رزمایشی در بستر تنشهای پیچده
این رزمایش در بستری از تنشهای پیچیده رقم میخورد:
- فرسایش در غرب و پرسش از خلأ نیرو در شرق: روسیه بیش از دو سال است که درگیر جنگ اوکراین است و این نبرد منابع عظیمی از تجهیزات و نیرو را به خود اختصاص داده است. همواره این گمان وجود داشته که توان نظامی روسیه در خاور دور به شدت تهی شده است. برگزاری این رزمایش بزرگ، پاسخی مستقیم به این گمانهزنیهاست: حتی با وجود جنگ در غرب، روسیه همچنان ظرفیت سازماندهی مانورهای دریایی و هوایی گسترده در شرق را دارد.
- فشار راهبردی ائتلاف آمریکا-ژاپن: در فاصله اواخر ژوئن تا اواخر ژوئیه ۲۰۲۶، رزمایش چندملیتی «رینگ آو فایر» (RIMPAC) به میزبانی آمریکا در آبهای هاوایی برگزار شد که با حضور ۳۱ کشور، رکورد تازهای از نظر شمار مشارکتکنندگان ثبت کرد. ژاپن به عنوان متحد کلیدی آمریکا در آسیا–اقیانوسیه، همزمان توان نظامی خود را افزایش میدهد و در تحریمهای غرب علیه روسیه همگام است و در مناقشات ارضی نیز رویکردی سختگیرانه در پیش گرفته است. همافزایی سامانههای جنگی آمریکا و ژاپن، عملاً فضای امنیتی خاور دور را برای روسیه تنگتر کرده است.
- پیشدرآمد و ادامه رزمایش مشترک «دریای همبستگی – ۲۰۲۶»: یک ماه پیش (۶ تا ۱۳ ژوئیه)، رزمایش مشترک روسیه و چین با عنوان «دریای همبستگی – ۲۰۲۶» در آبهای دریای زرد برگزار شد که ناوگان اقیانوس آرام روسیه با ناو «واریاگ»، ناوچه «استوژی» و زیردریایی دیزلی «اوفا» در آن شرکت داشت. این رزمایش همزمان با RIMPAC برگزار شد و نوعی تقابل زمانی-نمادین با آن محسوب میشد. پس از پایان آن، شناورهای دو کشور برنامه گشتزنی مشترک در آبهای اقیانوس آرام را در دستور کار دارند.
اهداف رزمایش
بررسی ابعاد این رزمایش، اهداف چندگانه روسیه را آشکار میسازد:
- هشدار راهبردی با ماهیت تدافعی: برگزاری رزمایش در دریای ژاپن، پاسخی قاطع به پیشروی آمریکا و ژاپن است، اما این واکنش بیشتر جنبه بازدارندگی و هشدار دارد تا تدارک تهاجم. پیام اصلی مسکو روشن است: حفظ وضعیت موجود در شرق دور و جلوگیری از بهرهبرداری رقبا از درگیری اوکراین در این منطقه.
- توانمندی در «بازی دو جبهه»: در مناسبات قدرتهای بزرگ، اصل تعادل تهاجم و دفاع حیاتی است. روسیه با این رزمایش اعلام میکند که تمام برگهای خود را روی میز اروپا نمیاندازد و خط قرمزهای خود در اقیانوس آرام را به دشمنان گوشزد میکند.
- هماهنگی زمانی-مکانی با همکاری راهبردی چین: توالی «رزمایش مشترک در ژوئیه – رزمایش یکجانبه در اوت – گشت مشترک برنامهریزیشده» نشاندهنده عمق همکاری پکن و مسکو در منطقه است و پیامی روشن برای قدرتهای هژمون و جریانهای نظامیگرای جدید در منطقه دارد.
پیامدهای رزمایش
وقوع این رزمایش، تأثیرات محسوسی بر مناسبات امنیتی منطقه خواهد داشت:
- برای ژاپن، برگزاری مانور در مجاورت جزایر مورد مناقشه (کوریل جنوبی)، اعتراض دیپلماتیک توکیو را در پی داشته است.
- برای ائتلاف آمریکا-ژاپن، نوع واکنش به این رزمایش، فضای تعاملات آینده در منطقه را تعیین خواهد کرد.
- برای همکاری پکن–مسکو، این رزمایش گامی دیگر در جهت ارتقای هماهنگی عملیاتی و اعتماد راهبردی میان دو کشور محسوب میشود.
جمعبندی
رزمایش گسترده ناوگان اقیانوس آرام روسیه، بیش از آنکه یک تمرین معمولی باشد، آزمونی جدی برای آمادگی رزمی این ناوگان در شرایط فشار مضاعف غرب و شرق است. این رزمایش پاسخی روشن به فشار ائتلاف آمریکا–ژاپن، نشانهای از تداوم همکاری راهبردی با چین و تأکیدی بر این اصل است که خاور دور برای روسیه نه یک عقبگاه غفلتشده، بلکه جبههای حساس و راهبردی به شمار میآید. در صفحه شطرنج اقیانوس آرام، مسکو با این اقدام اعلام میکند که معادله قدرت در این منطقه، یکجانبه رقم نخواهد خورد.
