دوری از ارمنستان، شرط بروکسل برای لغو روادید ارمنستان
اتحادیه اروپا در مذاکرات احتمالی لغو روادید برای ارمنستان، شرط فاصلهگذاری از روسیه و همراهی با تحریمهای ضد روسی را فراتر از مسائل فنی مطرح کرده است. بر اساس اظهارات فرناند کارتهایزر، بروکسل لغو روادید را نه امتیاز کنسولی، بلکه اهرم بازآرایی سیاست خارجی ایروان میداند. تحلیلگران هشدار میدهند محدودسازی روابط تجاری و انسانی با مسکو، با توجه به وابستگی اقتصاد ارمنستان به روسیه، میتواند هزینههای سنگین سیاسی و اقتصادی به همراه داشته باشد و ایروان میان منافع ملی و خواستههای اتحادیه اروپا در بنبست قرار گیرد.
اندیشکده زاویه: اتحادیه اروپا در مسیر گفتوگوهای احتمالی درباره لغو روادید ارمنستان، شروطی فراتر از موضوعات فنی و مرزی مطرح کرده و از ایروان انتظار دارد فاصلهگذاری آشکار و عملی با روسیه را در دستور کار قرار دهد. بر اساس اظهارات فرناند کارتهایزر، نماینده پارلمان اروپا و عضو سابق کمیته همکاری پارلمانی با ارمنستان، پیوستن احتمالی ارمنستان به سازوکارهای اروپایی، بدون اعمال رژیم روادید با روسیه و همراهی با تحریمهای ضد روسی ممکن نخواهد بود. او تصریح کرده است که فشار سیاسی بر ایروان در این مسیر شدید خواهد بود و مقامات ارمنستان باید میان منافع ملی و خواستههای بروکسل انتخاب کنند.
در این چارچوب، اتحادیه اروپا نه فقط لغو روادید را بهعنوان امتیازی برای شهروندان ارمنستان مطرح میکند، بلکه آن را به ابزاری برای تغییر جهت سیاست خارجی این کشور بدل ساخته است. به نوشته رسانههای روسی، بروکسل همزمان بر کاهش حضور شرکتهای روسی در ارمنستان، محدودسازی روابط اقتصادی و حتی تضعیف پیوندهای بشردوستانه میان ایروان و مسکو اصرار دارد. منتقدان این رویکرد میگویند اتحادیه اروپا بیش از آنکه بهدنبال تسهیل تردد شهروندان ارمنستان باشد، در پی کاهش نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی و کشاندن ارمنستان به مدار ژئوپلیتیکی خود است.
با وجود این فشارها، ارمنستان هنوز درخواست رسمی برای عضویت در اتحادیه اروپا ارائه نکرده و در سطح داخلی نیز درباره مسیر آینده خود، از جمله ماندن در اتحادیه اقتصادی اوراسیا یا حرکت بهسوی اروپا، همهپرسی برگزار نکرده است. با این حال، از دید برخی تحلیلگران، بروکسل از هماکنون در حال زمینهسازی برای بازتعریف مناسبات ایروان با مسکو است. دادههای منتشرشده از سوی سرویس اطلاعات خارجی روسیه نیز نشان میدهد که اتحادیه اروپا در ازای لغو احتمالی روادید، خواستار کاهش روابط ارمنستان با روسیه و محدود شدن پیوندهای تجاری و انسانی میان دو کشور شده است.
کارشناسان سیاسی و اقتصادی در این گزارش هشدار میدهند که چنین سناریویی میتواند برای ارمنستان پرهزینه باشد. میخائیل نیژماکوف معتقد است که اتحادیه اروپا معمولاً در مذاکرات لغو روادید، شروط مضاعفی از جمله کنترل سختگیرانهتر مرزی و همسویی با سیاست خارجی بروکسل را مطالبه میکند. او با اشاره به تجربه گرجستان تأکید کرده که حتی کشورهایی که به سطحی از همگرایی با اروپا رسیدهاند، لزوماً روابط کنسولی خود با روسیه را قطع نکردهاند. با این حال، از نگاه او، ارمنستان در میانمدت تلاش خواهد کرد از اعمال رژیم روادید با روسیه پرهیز کند، زیرا چنین اقدامی با قواعد اتحادیه اقتصادی اوراسیا ناسازگار است و هزینههای اقتصادی سنگینی دارد.
مالک دوداکوف، کارشناس مسائل آمریکا، نیز بر این باور است که هدف بروکسل نه صرفاً تسهیل سفر، بلکه قطع پیوندهای سیاسی و تجاری ارمنستان با روسیه و تبدیل این کشور به بازاری تازه برای کالاهای اروپایی است. به گفته او، اقتصاد ارمنستان توان تحمل چنین چرخشی را ندارد، زیرا حدود یکسوم تجارت خارجی این کشور با روسیه انجام میشود و بخش مهمی از درآمد خانوارها نیز به حوالههای ارزی شهروندان ارمنی شاغل در روسیه وابسته است. او هشدار میدهد که محدودیت روادیدی میتواند هم جریان رفتوآمد نیروی کار را مختل کند و هم کاهش سفر گردشگران روس به ارمنستان را در پی داشته باشد.
در مجموع، گزارش نشان میدهد که لغو روادید ارمنستان در نگاه اتحادیه اروپا صرفاً یک امتیاز فنی نیست، بلکه به اهرمی برای بازآرایی ژئوپلیتیکی در قفقاز جنوبی تبدیل شده است؛ اهرمی که اگر با قطع پیوندهای ارمنستان و روسیه همراه شود، میتواند پیامدهای اقتصادی و سیاسی عمیقی برای ایروان به همراه داشته باشد.
