آیا روسیه تا سال 2030 به اروپا حمله خواهد کرد؟

هشدارهای پیاپی مقام‌های اروپایی در سال ۲۰۲۵ درباره احتمال حمله روسیه، نگرانی‌های امنیتی تازه‌ای ایجاد کرده است. این یادداشت با بررسی توان نظامی مسکو، اهداف راهبردی کرملین و سطح آمادگی دفاعی اروپا نشان می‌دهد خطر جنگ تمام‌عیار در کوتاه‌مدت پایین است، اما احتمال درگیری محدود و جنگ ترکیبی در میان‌مدت رو به افزایش خواهد بود.

تحریریه اندیشکده زاویه: هشدارهای متوالی مقامات ارشد اروپایی و ناتو در سال ۲۰۲۵ مبنی بر احتمال حمله قریب‌الوقوع روسیه، پرسش‌های جدی را درباره‌ی آینده‌ی امنیت اروپا مطرح کرده است. این یادداشت با تحلیل سه محور اصلی «قابلیت‌های نظامی روسیه»، «راهبرد بلندمدت کرملین» و «آمادگی دفاعی اروپا» به این نتیجه می‌رسد که تهدید یک حمله تمام‌عیان روسیه به خاک ناتو در کوتاه‌مدت (یک تا سه سال آینده) پایین است، اما احتمال یک درگیری محدود و هدفمند یا تشدید جنگ ترکیبی در میان‌مدت (چهار تا هفت سال آینده) واقعی و رو به افزایش است. اروپا همچنان فرصتی حیاتی برای بازدارندگی در اختیار دارد.

در سال ۲۰۲۵، موجی از هشدارها از سوی مقامات ارشد نظامی و اطلاعاتی اروپا به راه افتاد. مارک روته، دبیرکل ناتو، در سخنرانی خود در برلین اعلام کرد که روسیه هدف بعدی این ائتلاف است. دیگر مقامات آلمانی و لهستانی نیز بازه‌های زمانی چهار تا پنج ساله را برای آمادگی برای درگیری مطرح کرده‌اند. تحلیل‌های اطلاعاتی کشورهای حوزه بالتیک و نوردیک نیز تأیید می‌کنند که روسیه علیرغم جنگ در اوکراین، در حال بازسازی و تقویت توانمندی‌های متعارف خود در مرزهای ناتو است.

اما پشت این هشدارها، یک راهبرد بلندمدت از سوی کرملین نهفته است. روسیه به دنبال تغییر نظم امنیتی پساجنگ سرد در اروپا و ایجاد «منطقه حائل از منطقه قطب شمال تا مدیترانه» است. هدف نهایی مسکو عقب راندن ناتو به وضعیت سال‌های پایانی دهه ۱۹۹۰ و تضعیف نقش آمریکا در اروپاست.

سنجش توانمندی نظامی روسیه: بازسازی سریع اما با کیفیت پایین‌تر

بخش قابل توجهی از گمانه‌زنی‌ها درباره حمله روسیه، مبتنی بر تحلیل «قابلیت» نظامی آن است. روسیه از نظر بودجه دفاعی و تولید تسلیحات در شرایط خوبی قرار دارد. تولید مهمات توپخانه‌ای روسیه در سال ۲۰۲۵ به ۷ میلیون گلوله رسید که ۱۷ برابر سال ۲۰۲۱ است. همچنین، برنامه‌های توسعه‌ای ارتش روسیه برای افزایش نیروهای زمینی و هوابرد تا پایان سال ۲۰۲۶ با هدف رسیدن به ۱.۵ میلیون پرسنل در حال اجراست.

با وجود خوش‌بینی تاکتیکی روسیه، تحلیل‌گران بر کاهش کیفیت این توان‌افزایی تأکید دارند. چرخش کرملین به سمت «جنگ فرسایشی» و بهره‌گیری از سربازان بدون آموزش کافی و تجهیزات قدیمی، کارآمدی عملیاتی ارتش روسیه را به میزان قابل توجهی کاهش داده است. به همین دلیل، مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) تخمین می‌زند که با نرخ فعلی تولید، تجهیز کامل نیروهای جدید روسیه برای یک جنگ تمام‌عیار با ناتو تا بازه‌ی ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۵ به طول خواهد انجامید.

سناریوهای پیش رو

واقع‌بینی ایجاب می‌کند که بین سناریوی حمله‌ ترکیبی و حمله مستقیم متعارف تفاوت قائل شویم:

سناریوی نخست با احتمال بالا، جنگ ترکیبی و درگیری محدود: در کوتاه‌مدت، روسیه به دلیل درگیری در اوکراین توان کافی برای یک حمله سراسری به ناتو را ندارد. با این حال، سناریوی احتمال حمله‌ محدود و انکارپذیر به یک منطقه‌ی مرزی (مانند ناروا در استونی) وجود دارد.

مقامات دفاعی اروپا در سال ۲۰۲۶ به طور خاص نسبت به استفاده از ناوگان سایه روسیه برای راه‌اندازی حملات پهپادی در سراسر اروپا هشدار داده‌اند. همچنین، مقامات اطلاعاتی بریتانیا اعلام کرده‌اند که روسیه در آستانه گسترش جنگ خود علیه اروپا قرار دارد. حملات سایبری، خرابکاری زیرساختی و مداخله در انتخابات محتمل‌ترین اشکال درگیری در کوتاه‌مدت هستند.

سناریوی دوم ب احتمال متوسط تا پایین، حمله تمام‌عیار در میان‌مدت: در صورتی که درگیری اوکراین متوقف شود یا شدت آن کاهش یابد، روسیه می‌تواند ظرف چند ماه یک حمله کوچک‌مقیاس را سازماندهی کند. اما برای بازسازی کامل توان رزمی جهت مقابله با ناتو، دست کم تا پایان دهه جاری میلادی زمان نیاز دارد. تحلیل موسسه Ifri  فرانسه نشان می‌دهد که در صورت حمله، روسیه در ابتدا با برتری عددی مواجه خواهد بود، اما اروپا با اتکا به برتری کیفی و آموزش، قادر به جبران است.

نتیجه‌گیری

ارزیابی نهایی این یادداشت آن است که هشدارهای اخیر مقامات اروپایی دقیق و مبتنی بر واقعیت‌های میدانی هستند، اما نباید به اشتباه آن‌ها را نشانه وقوع قریب‌الوقوع یک جنگ تفسیر کرد. مؤلفه اصلی تعیین‌کننده در این معادله، عامل «اراده» در کنار «قابلیت» روسیه است.

در کوتاه‌مدت (۱ تا ۳ سال آینده)، حمله مستقیم ارتش روسیه به خاک ناتو بعید است، اما جنگ ترکیبی، خرابکاری و درگیری‌های محدود مرزی محتمل هستند.

در میان‌مدت (۴ تا ۷ سال آینده، پس از بازسازی توان رزمی و صرف‌نظر از تحولات سیاسی داخلی روسیه، احتمال درگیری متوسط و رو به افزایش است.