آغاز تجارت مستقیم میان ارمنستان و ترکیه؛ گامی تاریخی در مسیر عادی‌سازی روابط دو کشور
پس از بیش از سه دهه انسداد مرزی و تنش سیاسی، ارمنستان و ترکیه سرانجام مقدمات لازم برای آغاز تجارت مستقیم را نهایی کردند؛ اقدامی که می‌تواند سرآغاز مرحله‌ای تازه از همکاری اقتصادی و دیپلماسی منطقه‌ای در قفقاز جنوبی باشد.
اندیشکده زاویه – گزارش خبری: در پی تحولات جدید در منطقه قفقاز جنوبی و پس از دهه‌ها تنش و انسداد روابط، ارمنستان و ترکیه گام مهمی در مسیر عادی‌سازی مناسبات خود برداشتند. مقامات رسمی دو کشور اعلام کرده‌اند که مراحل فنی و اجرایی لازم برای آغاز تجارت مستقیم میان آنکارا و ایروان تکمیل شده و دو طرف آماده آغاز تبادلات رسمی و بدون واسطه هستند. این تحول می‌تواند نقطه عطفی در روابط اقتصادی و سیاسی دو کشوری باشد که از اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی و به دنبال وقوع جنگ اول قره‌باغ، مرزهای مشترک خود را بسته بودند و تجارت میان آن‌ها ناگزیر از طریق کشورهای ثالث انجام می‌شد.
«اونجو کچلی» سخنگوی وزارت امور خارجه ترکیه با صدور بیانیه‌ای تأیید کرد که روند آماده‌سازی برای شروع تجارت مستقیم تا تاریخ ۱۱ مه ۲۰۲۶ به‌طور کامل نهایی شده است. وی این اقدام را نتیجه تلاش‌های صورت‌گرفته در چارچوب اقدامات اعتمادساز از سال ۲۰۲۲ دانست. به گفته او، کارهای فنی، حقوقی و اداری برای بازگشایی مرزهای مشترک همچنان در حال پیگیری است، اما در حوزه تجارت گمرکی، زیرساخت‌های لازم ایجاد شده است. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این توافق، امکان ثبت رسمی نام «ارمنستان/ترکیه» در اسناد گمرکی مربوط به کالاهایی است که از مسیرهای ترانزیتی میان دو کشور جابجا می‌شوند. پیش از این، بازرگانان مجبور بودند برای دور زدن محدودیت‌های مرزی، مبدا و مقصد کالا را در اسناد تغییر دهند که این امر هزینه‌های اضافی و پیچیدگی‌های اداری فراوانی ایجاد می‌کرد.
در ایروان نیز این تصمیم با استقبال مثبت روبه‌رو شد. «آنی بادالیان» سخنگوی وزارت امور خارجه ارمنستان، توافق جدید را بخشی از روند منطقی عادی‌سازی روابط دو کشور عنوان کرد. او تأکید داشت که اجرای این تصمیم می‌تواند حجم تجارت دوجانبه را افزایش دهد، موجب تقویت ارتباطات اقتصادی شده و به توسعه همگرایی منطقه‌ای کمک کند. به گفته وی، این پیشرفت گامی مهم در مسیر ایجاد روابط پایدار و فراگیر میان دو کشور است و می‌تواند در آینده زمینه‌ساز بازگشایی کامل مرزهای زمینی و برقراری رسمی روابط دیپلماتیک شود. ارمنستان به دلیل موقعیت جغرافیایی محصور در خشکی، همواره به دنبال دسترسی به مسیرهای ترانزیتی جدید بوده و عادی‌سازی روابط با ترکیه می‌تواند فرصت‌های اقتصادی قابل توجهی برای آن ایجاد کند.
فرستادگان ویژه دو کشور نیز به این تحول واکنش نشان دادند. «روبن روبینیان» فرستاده ویژه ارمنستان اعلام کرد که از این پس امکان ثبت رسمی مبدأ یا مقصد نهایی کالا به نام دو کشور بدون نیاز به پنهان‌کاری یا بازنویسی اسناد فراهم شده است. از سوی دیگر، «سردار کیلیچ» نماینده ویژه ترکیه نیز این اقدام را گامی کلیدی در جهت استقرار ثبات و صلح منطقه‌ای توصیف کرد و ابراز امیدواری نمود که نتایج این تصمیم برای تمامی فعالان اقتصادی و مردم مفید باشد.
فرآیند عادی‌سازی روابط میان ترکیه و ارمنستان از اوایل سال ۲۰۲۲ آغاز شده و طی دو سال گذشته با مذاکرات متعدد دنبال شده است. اکنون با عملیاتی شدن توافق گمرکی، به نظر می‌رسد این روند وارد مرحله‌ای جدی‌تر در حوزه اقتصادی شده و می‌تواند زمینه‌ساز تحولات جدیدی در آینده روابط دو کشور باشد.
