Siyasi Anlaşmazlıkların Gölgesinde Küresel Anlaşma Sorunu
COP31 Zirvesi; Büyük Güçlerin Yokluğu ve İklim Diplomasisinin Geleceği

Zaviye Enstitüsü: Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın «COP 31» olarak adlandırılan 31. oturumunun Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenmesi, uluslararası iş birliği sisteminin giderek artan zorluklarla karşı karşıya olduğu bir döneme denk gelmektedir.
Büyük güçler arasındaki rekabetin yoğunlaşması, ekonomik krizler, jeopolitik çatışmalar ve enerji güvenliğine ilişkin kaygıların artması, etkili iklim anlaşmalarına ulaşma perspektifini zorlaştırmıştır. Böyle bir ortamda bu toplantının önemi, düzenlendiği yerden ziyade katılımcı ülkelerin yapısal anlaşmazlıkları aşma ve önceki taahhütleri uygulamaya yönelik adımlara dönüştürme kapasitesine bağlıdır.
COP 31’in en önemli özelliklerinden biri, bazı büyük ekonomik güçlerin ve başlıca sera gazı emisyonu kaynaklarının liderlerinin toplantıya katılmamasıdır. Çin’in ve Batı’daki sanayileşmiş ülkelerin çoğunun liderleri, toplantıda üst düzey siyasi düzeyde yer almamaktadır. G7 ülkeleri arasında liderler zirvesine yalnızca Birleşik Krallık Başbakanı katılmış; Fransa, Almanya, İtalya, Kanada ve Japonya hükümet başkanları ise toplantıda bulunmamıştır. Liderlerin yokluğu ülkelerin müzakerelerden çekildiği anlamına gelmese de, daha acil ekonomik ve güvenlik meseleleri karşısında iklim diplomasisinin siyasi önceliğinin azaldığına işaret olarak değerlendirilebilir.
Bu durum, uluslararası siyasetteki daha geniş kapsamlı bir dönüşümü yansıtmaktadır. Son yıllarda iklim değişikliği meselesi, çok taraflı iş birliği alanından giderek ekonomik ve sınai rekabet alanına da taşınmıştır. Temiz enerji teknolojilerinin tedarik zincirinde önemli bir konuma sahip olan Çin, aynı zamanda sera gazlarının en büyük yayıcılarından biri olarak kabul edilmektedir. Batılı ülkeler de karbon emisyonlarını azaltma gerekliliği, sanayilerinin rekabet gücünü koruma ve uygun maliyetli enerji temini arasında ciddi çelişkilerle karşı karşıyadır. Bunun sonucunda, genel iklim hedefleri üzerinde uzlaşma, mutlaka maliyetler ve bunların uygulanma yöntemi konusunda anlaşmaya varılması anlamına gelmemektedir.
Anlaşmazlıkların bir diğer odağı, gelişmekte olan ülkelerde iklim eylemlerinin finansmanıdır. Bu ülkeler, sanayileşmiş ekonomilerin küresel ısınma krizinin ortaya çıkmasındaki tarihsel sorumluluğunun mali taahhütler ve teknoloji transferiyle desteklenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Buna karşılık gelişmiş ülkeler bütçe kısıtlamaları ve iç baskılarla karşı karşıyadır. Bu açığın devam etmesi, Küresel Kuzey ile Küresel Güney arasındaki güveni zayıflatabilir ve Paris Anlaşması’nın uygulanmasını daha fazla engelle karşı karşıya bırakabilir.
COP 31’in gündeminde temiz enerjiye geçişin hızlandırılması, nihai enerji tüketiminde elektriğin payının artırılması, iklim değişikliğine dayanıklı altyapının güçlendirilmesi ve mali kaynaklara erişimin kolaylaştırılması gibi konular yer almaktadır. Ayrıca fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması için belirli bir yol haritası oluşturulması konusundaki anlaşmazlık da müzakerelerin temel zorluklarından biri olmaya devam etmektedir.
Ev sahibi olarak Türkiye, bu etkinlikten diplomatik konumunu güçlendirmek ve çok taraflı iş birliğindeki kapasitesini göstermek için yararlanmaya çalışmaktadır. Bununla birlikte, bu ülkenin rolü müzakerelerin yapısal gerçeklerinin ötesinde değerlendirilmemelidir. Türkiye ile, zirvenin başkanı olarak, resmî müzakereleri yönlendiren Avustralya arasındaki sorumluluk paylaşımı da karar alma sürecinin yalnızca Ankara’nın kontrolünde olmadığını göstermektedir. Anlaşmaların kaderi, ev sahibinin girişimlerinden çok ekonomik güçlerin tutumlarına ve esneklik düzeylerine bağlı olacaktır.
Daha fazla okuyun: Türkiye’nin iklim diplomasisinin merkezine dönüşme çabasının öteki yüzü
Uluslararası sonuçlar açısından, konferansın güvenilir uygulama taahhütlerine ulaşmada olası başarısızlığı, çok taraflı iklim mekanizmalarının itibarını daha da zayıflatabilir. Buna karşılık, finansman, iklim değişikliğine uyum ve teknoloji transferi alanlarında sınırlı ancak uygulanabilir anlaşmalar, çıkmazın derinleşmesini önleyebilir.
Genel olarak COP 31’in görünümü ihtiyatlı bir değerlendirmeyi gerektirmektedir. Önemli liderlerin yokluğu, mali anlaşmazlıklar ve jeopolitik rekabetler, kapsamlı ve dönüştürücü bir anlaşmaya ulaşma ihtimalini azaltmıştır. Bununla birlikte, toplantının nispi başarısı hâlâ mümkündür; bunun koşulu, müzakerelerin iddialı hedefleri tekrarlamak yerine ölçülebilir taahhütlere, belirli mali kaynaklara ve uygulama mekanizmalarına odaklanmasıdır. COP 31’in asıl sınavı, sonuç bildirgesinde değil, iklim taahhütleri ile dünyanın ekonomik ve siyasi gerçeklikleri arasındaki mesafeyi azaltma kapasitesinde yatacaktır.
Söz konusu zirvenin 9-20 Kasım 2026 (18-29 Aban) tarihleri arasında devam edeceğini; 196 ülke ve Avrupa Birliği’ni, 95 ülkenin liderleri ile 7 üst düzey uluslararası kuruluşun katılımı ve yaklaşık 92 bin kayıtlı katılımcıyla bir araya getireceğini belirtmek gerekir.
M
Okur yorumları