حزب «نو» در آستانه قدرت؛ اردوغان در تله نظرسنجیها
ظهور حزب «نو» به رهبری اوزگور اوزل با ۹۴ نماینده انشعابی از جمهوریخواه خلق، معادلات انتخاباتی ترکیه را دگرگون کرده است. نظرسنجیهای اخیر نشان میدهد این حزب با ۳۸.۵۸ درصد آرا و ۳۰۸ کرسی از حزب اردوغان پیشی گرفته، اما برای تغییر مدل ریاستی به پارلمانی به ۳۶۰ کرسی نیاز دارد. اردوغان با بحران اقتصادی و ذخیره ۱۶۱ میلیارد دلاری در انتظار انتخابات ۲۰۲۷ است.
اندیشکده زاویه – اخبار و رخدادهای مهم: همزمان با تداوم بحران اقتصادی و ناکارآمدی دولت حزب عدالت و توسعه (آکپارتی)، تحولات جدیدی در عرصه سیاسی ترکیه رخ داده که میتواند معادلات قدرت را در انتخابات آینده دستخوش تغییر کند. انشعاب اوزگور اوزل از حزب جمهوریخواه خلق و تأسیس حزب «نو» همراه با ۹۴ نماینده، بهعنوان یک ظرفیت سیاسی بزرگ، توجه ائتلاف حاکم را به خود جلب کرده و نگرانیهایی را در اردوگاه اردوغان ایجاد کرده است. در این گزارش، ابعاد این تحول، دادههای نظرسنجیها و نقاط قوت و ضعف جبههها بررسی میشود.
واکنش ائتلاف حاکم به رشد حزب نو
دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملیگرا و شریک اردوغان در ائتلاف جمهور، در صحن علنی پارلمان با اذعان به موفقیت حزب رقیب، خطاب به اوزگور اوزل گفت: «ما پنجاه سال است مشغول کار سیاسی هستیم و نهایتاً ۴۴ کرسی داریم. شما چطور توانستید یک شبه صاحب حزبی با ۹۴ کرسی شوید؟» این اظهارنظر که در رسانهها بازتاب گسترده داشت، نشان از درک عمق تهدید حزب نو برای حزب حاکم دارد.
مرور نظرسنجیها و پیشبینی آرای انتخاباتی
در یک ماه اخیر، چهار نظرسنجی از مؤسسات مستقل ترکیه نشان دادهاند که حزب نو به رهبری اوزل، با اختلافی بین ۳ تا ۴.۵ درصد از حزب عدالت و توسعه جلوتر است. اما مهمترین داده مربوط به مؤسسه تحقیقاتی «گوندمار» است که با بررسی مجموعاً ۲ میلیون داده و با نرخ خطای کمتر از ۲ درصد، الگوی شبیهسازی شدهای از کرسیهای پارلمان ارائه داده است. بر اساس این گزارش مفصل، نتایج به شرح زیر پیشبینی میشود:
- حزب نو با کسب ۳۸.۵۸ درصد آرا، موفق به اخذ ۳۰۸ کرسی پارلمانی خواهد شد و اکثریت را به دست میآورد.
- حزب عدالت و توسعه با ۲۲۵ کرسی در جایگاه دوم قرار میگیرد.
- دمپارتی ۵۵ کرسی خواهد داشت.
- حزب حرکت ملیگرا تنها به ۱۲ کرسی دست خواهد یافت.
- سایر احزاب از جمله جمهوریخواه خلق، رفاه نو، آناحتار، ظفر و حزب خوب، فاقد کرسی خواهند بود.
چالش اصلاح قانون اساسی و اکثریت مورد نیاز
گرچه حزب نو با ۳۰۸ کرسی قدرت تشکیل دولت را خواهد داشت، اما اوزگور اوزل وعده داده است که ساختار سیاسی ترکیه را از مدل ریاستی به پارلمانی بازگرداند. تحقق این وعده نیازمند برگزاری همهپرسی و کسب حدنصاب ۳۶۰ کرسی برای تصویب اصلاحیه قانون اساسی است که با ۳۰۸ کرسی فعلی، ۵۲ کرسی کمتر از اکثریت مطلوب خواهد بود.
بیانیه اوزل و نقد وضعیت موجود
اوزگور اوزل در مقالهای در روزنامه کوریره دلا سرا، ضمن محکومیت اقدامات دولت، اعلام کرد که حزب حاکم با تضعیف رسانههای مستقل و سیاسیسازی قوه قضائیه، به دنبال تحمیل این ایده است که تغییر سیاسی در ترکیه غیرممکن است. او به زندانی شدن اکرم اماماوغلو، شهردار استانبول، بهعنوان نمونهای از سرکوب مخالفان اشاره کرد و افزود که اردوغان به همین اکتفا نکرده و بیش از ۳۰ شهردار دیگر را نیز برکنار یا دستگیر کرده است. اوزل تأکید کرد که هدف حزب نو، ایجاد وحدت اجتماعی از پایین به بالا و بازگشت به دموکراسی قانونمدار است و گفت: «بیش از بیست سال است که اردوغان چهره تعیینکننده دوران سیاسی در ترکیه بوده است. اما هیچ دوران سیاسی برای همیشه دوام نمیآورد».
بیم و امید اردوغان در مواجهه با حزب نو
ناظران سیاسی معتقدند تیم مشاوران اردوغان برای عبور از این بحران، به سه عامل امیدوار است:
۱. امکان توافق ائتلافی و معامله انتخاباتی ۳ تا ۵ درصدی برای جلوگیری از پیروزی قاطع اوزل.
۲. استفاده از ذخیره ارزی ۱۶۱ میلیارد دلاری برای پولپاشی و اجرای مگاپروژهها در سال ۲۰۲۷ (سال انتخابات پیشازموعد).
۳. زمینهسازی برای شراکت با چند حزب کوچک.
در مقابل، سه عامل نگرانیزا برای آکپارتی عبارتند از: تداوم بحران معیشتی، کاهش ارزش لیره، بالا رفتن قیمت سوخت و افزایش بیکاری؛ فرسایش وفاداری حزبی؛ و ظهور حزب نو به عنوان یک آلترناتیو معتبر. مؤسسه متروپل نیز در تازهترین پژوهش خود، «نارضایتی اقتصادی، افزایش رأیدهندگان مردد و بیاعتمادی سیاسی» را بهعنوان مهمترین ویژگیهای فضای اجتماعی ترکیه معرفی کرده است.
