بزرگترین بسته تحریمهای اروپا علیه روسیه؛ نمایشی پرهزینه از ناکارآمدی
اتحادیه اروپا با تصویب بیستویکمین بسته تحریمی علیه روسیه که کایا کالاس آن را بزرگترین بسته تحریم در چهار سال گذشته خوانده است، تلاش میکنداقتدار خود را احیا کند، اما خروجی نهایی تنها پرده از شکافهای عمیق داخلی و ناکارآمدی راهبردی بروکسل برمیدارد. این بسته که پس از هفتهها چانهزنی به نسخهای حداقلی تبدیل شد، نه تنها روسیه را به عقبنشینی وادار نمیکند، بلکه نشان میدهد تحریمها به ابزاری برای تحمیل هزینه به خودِ اعضای اتحادیه تبدیل شدهاند؛ نمایشی پرهزینه که گواهی بر افول ابزارهای فشار غرب است.
برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه و بینالملل
اندیشکده زاویه: اتحادیه اروپا در ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶، پس از هفتهها کشمکش داخلی، بیستویکمین بسته تحریمی خود علیه روسیه را تصویب کرد. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه، این بسته را «بزرگترین بسته تحریمی در چهار سال گذشته» خواند که شامل ۲۱۸ اقدام محدودکننده جدید است. بر اساس اعلام مقامات اروپایی، این بسته بیش از ۱۰۰ بانک روسی و اپراتورهای ارز دیجیتال، بیش از ۴۰ کشتی مرتبط با «ناوگان سایه» روسیه، چندین پالایشگاه نفت در روسیه و بلاروس، و بیش از ۵۰ شرکت صنایع دفاعی از جمله نهادهای کلیدی تولیدکننده پهپادهای دوربرد را هدف قرار میدهد.
با این حال، بررسی دقیق روند شکلگیری، محتوای نهایی و پیامدهای این بسته، تصویری کاملاً متفاوت از روایت رسمی بروکسل ارائه میدهد. تحریمهای اروپا عملاً به ابزاری ناکارآمد در سیاست خارجی این اتحادیه تبدیل شدهاند و بسته بیستویکم نیز نه تنها نقطه عطفی در این روند نیست، بلکه گواهی بر تشدید بحران مشروعیت و کارآمدی این ابزار است.
یک بسته «بزرگ» با محتوای تهیشده
اتحادیه اروپا برای تصویب این بسته با چالشهای بیسابقهای روبرو بود. این بسته حداقل سه بار در نشستهای عمومی به شکست انجامید. نشست ۲۲ ژوئیه، یک روز پیش از تصویب نهایی، در فضایی «بسیار متشنج» برگزار شد و نتوانست به توافق دست یابد.
آنچه در نهایت تصویب شد، نسخهای به شدت تعدیلشده و تهیشده از پیشنهادات اولیه است. چندین اقدام کلیدی به دلیل مخالفت کشورهای عضو از بسته نهایی حذف یا به تعویق افتاد:
- ممنوعیت حمل LNG روسی توسط کشتیهای اروپایی که یونان به عنوان مخالف اصلی، آن را وتو کرد. در نسخه نهایی، به کشتیهای اروپایی اجازه داده شد برای یک سال با تمدید خودکار، LNG روسی را حمل کنند.
- ممنوعیت واردات ماهی روسی که آلمان، پرتغال و فرانسه با آن مخالفت کردند.
- ممنوعیت ورود سربازان روسی که در اوکراین جنگیدهاند، به تعویق افتاد.
- تحریم پاتریارک کیریل، رهبر کلیسای ارتدکس روسیه، توسط بلغارستان مسدود شد.
- تحریم بانک اتریشی رایفایزن که اتریش بارها خواستار حذف آن از فهرست تحریمها شده است.
به عبارت دیگر، بستهای که به عنوان «بزرگترین» و «بیسابقه» معرفی میشود، در عمل مجموعهای از اقدامات نمایشی است که بخشهای کلیدی آن به دلیل منافع ملی کشورهای عضو از میان برداشته شده است.
شکافهای عمیق درون اتحادیه اروپا
روند تصویب بسته بیستویکم، بیش از هر چیز، شکافهای عمیق و منافع متضاد درون اتحادیه اروپا را آشکار ساخت. به گزارش پولیتیکو، دیپلماتهای اروپایی اذعان کردهاند که «پس از ۲۰ بسته قبلی، هیچ هدف آساندستی برای تحریم باقی نمانده است و هر اقدام جدید با منافع ملی قدرتمند کشورهای عضو درگیر میشود».
جالبترین نکته، تحلیل پولیتیکو از نقش ویکتور اوربان، نخستوزیر سابق مجارستان است. بر اساس این گزارش، اوربان با روابط نزدیک خود با کرملین و تهدیدهای مکرر برای وتوی تحریمها، در عمل «پوششی» برای سایر کشورهای عضو فراهم میکرد تا بدون هزینه سیاسی، مخالفت خود را پنهان کنند. با خروج اوربان از قدرت، کشورهایی مانند یونان، فرانسه، آلمان، ایتالیا، اتریش و بلغارستان ناچار شدند «خطوط قرمز» خود را به صورت علنی اعلام کنند.
این واقعیت نشان میدهد که وحدت ظاهری اتحادیه اروپا در تحریم روسیه، بیش از آنکه مبتنی بر اشتراک راهبردی باشد، نتیجه یک «همپوشانی منافع منفی» تحت رهبری اوربان بوده است. اکنون که این پوشش از میان رفته، هزینههای واقعی تحریمها بر کشورهای عضو آشکار شده است.
تحریمها؛ ابزاری ناکارآمد در برابر روسیه
پس از گذشت بیش از چهار سال از آغاز جنگ اوکراین و بیست و یک بسته تحریمی، باید پرسید: این تحریمها به چه نتیجهای دست یافتهاند؟
اولاً، روسیه نه تنها از مواضع خود عقبنشینی نکرده، بلکه اقتصاد خود را با شرایط تحریم تطبیق داده است. گزارشها حاکی از آن است که اگرچه درآمد نفت و گاز روسیه در نیمه اول ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۲.۷ درصد کاهش یافته，با این حال بانک مرکزی روسیه رشد اقتصادی ۰.۶ درصدی و تورم ۶.۲ درصدی را برای سال جاری پیشبینی کرده است. این ارقام اگرچه نشاندهنده فشار اقتصادی است، اما هیچگاه به «شکست اقتصادی» یا «فروپاشی» روسیه منجر نشده است.
ثانیاً، کرملین با صراحت اعلام کرده است که تحریمها را «غیرقانونی» میداند و به آنها پاسخ «موثر و سخت» خواهد داد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، هشدار داده است که تحریمهای قبلی به طور غیرمستقیم به اقتصاد اروپا آسیب زدهاند، اما بسته بیستویکم مستقیماً منافع کشورهای عضو را هدف قرار خواهد داد و این آسیب «بسیار دردناکتر» خواهد بود.
ثالثاً، حتی مقامات ارشد اتحادیه اروپا نیز به طور غیرمستقیم ناکارآمدی تحریمها را تأیید کردهاند. کایا کالاس خود اعتراف کرده است که تحریمهای ضدروسی به اروپاییها نیز آسیب میزند، اما از آنها خواسته است «تحمل کنند.» این رویکرد نشان میدهد که تحریمها بیش از آنکه ابزاری برای تغییر رفتار روسیه باشند، به سیاستی برای «تحمل هزینه» توسط خود اروپاییها تبدیل شدهاند.
نتیجهگیری
بسته بیستویکم تحریمهای اروپا علیه روسیه، در بهترین حالت، یک نمایش سیاسی برای اقناع افکار عمومی داخلی و تأکید بر ادامه حمایت از اوکراین است. در بدترین حالت، این بسته گواهی است بر بحران راهبردی اتحادیه اروپا: ناتوانی در طراحی سیاست خارجی مؤثر، وابستگی شدید به منافع اقتصادی متناقض کشورهای عضو، و فقدان ابزارهای واقعی برای اعمال فشار بر روسیه.
تحریمهای اروپا عملاً به ابزاری ناکارآمد در سیاست خارجی این اتحادیه تبدیل شدهاند. آنها نه روسیه را به عقبنشینی واداشتهاند، نه اقتصاد آن را فلج کردهاند، و نه توانستهاند وحدت راهبردی اروپا را تحکیم بخشند. برعکس، هر بسته جدید، شکافهای درونی را عمیقتر و هزینههای اقتصادی را برای خود اروپا سنگینتر کرده است.
آنچه اتحادیه اروپا به آن نیاز دارد، نه یک بسته تحریمی «بزرگتر»، بلکه بازنگری اساسی در رویکرد خود به روسیه و تشخیص این واقعیت است که تحریمهای یکجانبه، بدون پشتوانه دیپلماسی مؤثر و اجماع راهبردی واقعی، نه تنها بینتیجهاند، بلکه به اعتبار و انسجام خود اتحادیه نیز آسیب میزنند. تا زمانی که بروکسل بر مسیر کنونی اصرار ورزد، هر بسته جدید صرفاً گواه دیگری بر ناکارآمدی این ابزار خواهد بود.
