اهداف پاشینیان از برگزاری اجلاس سران جامعه سیاسی اروپا
برگزاری اجلاسهای مهم بینالمللی برای هر کشوری مزیتی ویژه محسوب میشود و جایگاه آن کشور را در محیط خارجی ارتقا میدهد. طبیعی است که میزبانی یکی از مهمترین گردهماییهای سیاسی اروپا ـ یعنی اجلاس سران کشورهای اروپایی ـ نگاه سیاستمداران و رسانههای جهان را به ارمنستان جلب کرده و بر وجهه بینالمللی این کشور افزوده است. ارمنستان با میزبانی هشتمین اجلاس سران جامعه سیاسی اروپا در ایروان، در پی تقویت جایگاه بینالمللی، بهرهبرداری انتخاباتی داخلی، تعمیق روابط با اروپا و ایجاد توازن در برابر روسیه است.
علی کاظمخانلو – کارشناس مسائل قفقاز جنوبی
اندیشکده زاویه: ارمنستان در روز ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵ / ۴ مه ۲۰۲۶ میزبان هشتمین اجلاس سران کشورهای اروپایی با عنوان «جامعه سیاسی اروپا» (EPC) بود. این کشور این نشست بینالمللی را با رعایت کامل تشریفات و پروتکلهای دیپلماتیک برگزار کرد؛ بهگونهای که نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، شخصاً به استقبال بیش از ۴۰ تن از رؤسایجمهور و نخستوزیران کشورهای مختلف اروپایی رفت. پاشینیان با برگزاری این اجلاس در ایروان اهداف متعددی را دنبال میکرد؛ اهدافی که نهتنها در عرصه داخلی ارمنستان، بلکه در سطح کلانتر، بر معادلات قفقاز جنوبی نیز اثرگذار است. این اهداف عبارتاند از:
ارتقای وجهه سیاسی و بینالمللی ارمنستان:
برگزاری اجلاسهای مهم بینالمللی برای هر کشوری مزیتی ویژه محسوب میشود و جایگاه آن کشور را در محیط خارجی ارتقا میدهد. طبیعی است که میزبانی یکی از مهمترین گردهماییهای سیاسی اروپا ـ یعنی اجلاس سران کشورهای اروپایی ـ نگاه سیاستمداران و رسانههای جهان را به ارمنستان جلب کرده و بر وجهه بینالمللی این کشور افزوده است.
استفاده تبلیغاتی در آستانه انتخابات پارلمانی ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ / ۷ ژوئن ۲۰۲۶:
ارمنستان در خرداد امسال انتخابات پارلمانی برگزار میکند؛ انتخاباتی که برای خود ارمنستان، برای نیکول پاشینیان و برای کشورهای منطقه و برخی بازیگران فرامنطقهای اهمیت بالایی دارد. پاشینیان در تلاش است با کسب پیروزی، قدرت را در دست نگه دارد و برای این هدف از ابزارهای مختلفی بهره میگیرد. برگزاری اجلاس سران اروپا دقیقاً یک ماه پیش از انتخابات، یکی از همین ابزارهاست.
حضور رهبران کشورهای غربی در ارمنستان و نحوه تعامل آنان با پاشینیان میتواند در افکار عمومی داخلی بهمنزله تأیید عملکرد او تلقی شود. پیادهرویهای امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، گفتوگو با مردم در خیابانهای ایروان، و نیز اظهارات تمجیدآمیز آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، نمونهای از این فضاست. کوستا در بیانیه مطبوعاتی خود اظهار داشت: «نیکول عزیز، موقعیت جغرافیایی ارمنستان تغییر نکرده، اما شما شرایط را به شکلی بنیادی دگرگون ساختهاید. مایلم از چشمانداز و دیدگاه شما برای ساختن ارمنستانی دموکراتیک، مقاوم و مرفه تمجید کنم. اولویت دادن شما به مسئله صلح و تلاش برای آیندهای بهتر، نشانه شجاعت و تفکر دولتمردانه شماست.»
جلب توجه و حمایت بیشتر اروپا (تعمیق روابط):
گرچه پیش از این نیز اروپا توجه ویژهای به ارمنستان داشت، اما پاشینیان با میزبانی این اجلاس به دنبال جذب حمایت بیشتر کشورهای اروپایی است؛ بهویژه در حوزههای دفاعی و امنیتی، دیجیتال و سرمایهگذاری. او تا حدی در این مسیر موفق بوده است؛ چنانکه در حاشیه اجلاس، درباره همکاری ارمنستان و اتحادیه اروپا در زمینه توسعه زیرساختها، اتصال اقتصادی، تقویت پیوندهای حملونقل، انرژی و دیجیتال توافقاتی صورت گرفت. همچنین درباره سرمایهگذاری ۲.۵ میلیارد یورویی اروپا در قالب برنامه «دروازه جهانی» در ارمنستان صحبت شد.
نکته مهم این است که نباید این هدف را با تلاش برای «عضویت در اتحادیه اروپا» اشتباه گرفت. با اینکه ممکن است پاشینیان این اجلاس را گامی برای نزدیکی به اتحادیه اروپا بداند، اما عضویت در این اتحادیه در حال حاضر هدف واقعبینانهای نیست؛ زیرا فاصله ارمنستان با معیارهای عضویت زیاد است و مهمتر از آن، مانع بزرگی به نام روسیه وجود دارد. به همین دلیل، در نشست ایروان هیچ اشارهای به موضوع عضویت ارمنستان در اتحادیه اروپا نشد.
تأکید بر سیاست توازن در برابر روسیه:
پاشینیان از آغاز زمامداری خود سیاست فاصلهگیری کنترلشده ـ نه قطع رابطه ـ از روسیه را در پیش گرفته است. با این حال، وابستگیهای گسترده ارمنستان به روسیه در حوزههای مختلف و نگرانی از واکنش احتمالی مسکو، اجازه جدایی کامل را نمیدهد. پاشینیان سیاست «تنوعبخشی به روابط خارجی» یا خروج از بازی صفر و یک را دنبال میکند؛ راهبردی که در عمل به شکل حفظ رابطه با روسیه، همراه با ایجاد موازنه از طریق توسعه روابط با اروپا دیده میشود.
با توجه به اینکه اساساً ایده جامعه سیاسی اروپا پس از آغاز جنگ اوکراین و با هدف همگرایی بیشتر کشورهای اروپایی در برابر روسیه مطرح شد، حضور ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در این اجلاس ـ که نخستین سفر رسمی او به ارمنستان بود ـ میتواند یکی از جلوههای رویکرد توازنی پاشینیان تلقی شود.
برخی کارشناسان معتقدند «اگر آذربایجان برنامههایی برای ادامه فشار نظامی بر ارمنستان داشته باشد، این میزبانی میتواند نقش بازدارندهای ایفا کند.» اما این دیدگاه با سه چالش جدی روبهروست:
نخست، پیشفرض اصلی تحلیل ـ یعنی وجود برنامه نظامی آذربایجان برای فشار بر ارمنستان ـ محل تردید است. الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، درباره ایجاد دالان زنگزور از گزینه نظامی سخن گفته بود؛ اما اکنون که خود پاشینیان بدون فشار خارجی این مسیر را پیش میبرد، طرح موضوع فشار نظامی معنای کمتری دارد.
دوم، ارمنستان و آذربایجان برای توافق صلح گامهای مهمی برداشته و به مرحله نهایی رسیدهاند؛ بهطوری که تجارت میان دو کشور آغاز شده است.
سوم، اگر این اجلاس تنها در ارمنستان برگزار میشد، شاید بخشی از این تحلیل قابل پذیرش بود؛ اما قرار است این نشست در سال ۲۰۲۸ در جمهوری آذربایجان نیز برگزار شود.
