«موجم»؛ ناو هواپیمابر ترکیه و رقابت تازه قدرت در مدیترانه

شتاب ترکیه در ساخت نخستین ناو هواپیمابر ملی «موجم»، در دل رقابت‌های ژئوپلیتیکی مدیترانه، پاسخی به فشارهای امنیتی، تغییر دکترین دفاعی آنکارا و تلاش برای تبدیل شدن به یک قدرت دریایی فرامنطقه‌ای محسوب می‌شود. محرک اصلی شتاب ناگهانی ترکیه در پروژه‌های نظامی، تغییر لحن بی‌سابقه مقامات تل‌آویو است. در ماه‌های اخیر، رهبران سیاسی اسرائیل (چه در بدنه دولت و چه در جناح اپوزیسیون) در ادبیات سیاسی خود پیوندی خطرناک میان آنکارا و تهران برقرار کرده‌اند.

اندیشکده زاویه: در حالی که بحران‌های بین‌المللی و انسداد مسیرهای راهبردی نظیر تنگه هرمز توسط ایالات متحده، تیتر اول اخبار جهان را به خود اختصاص داده است، در لایه‌های زیرین معادلات قدرت در مدیترانه، اتفاقی تاریخ‌ساز در حال رخ دادن است. ترکیه با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها، در حال ساخت نخستین ناو هواپیمابر ملی خود با نام «موجم» (Mugem) است؛ پروژه‌ای که فراتر از یک دستاورد صنعتی، پیامی صریح به رقبای منطقه‌ای، به‌ویژه اسرائیل، مخابره می‌کند.

ریشه‌یابی تنش: لفاظی‌های اسرائیل و هراس از «ایران دوم»

محرک اصلی شتاب ناگهانی ترکیه در پروژه‌های نظامی، تغییر لحن بی‌سابقه مقامات تل‌آویو است. در ماه‌های اخیر، رهبران سیاسی اسرائیل (چه در بدنه دولت و چه در جناح اپوزیسیون) در ادبیات سیاسی خود پیوندی خطرناک میان آنکارا و تهران برقرار کرده‌اند.

نقطه اوج این لفاظی‌ها، سخنرانی نفتالی بنت، نخست‌وزیر احتمالی آینده اسرائیل، در واشنگتن بود که با صراحتی بی‌پرده مدعی شد: «ترکیه، ایرانِ بعدی است.» این برچسب‌زنی، تنها یک جدال لفظی ساده نیست؛ بلکه در دکترین امنیتی آنکارا به معنای چراغ سبزی برای انزوای دیپلماتیک، تحریم‌های نظامی و حتی تقابل سخت در آینده تلقی می‌شود. آنکارا دریافته است که اگر طبق الگوی ایران با آن برخورد شود، باید ابزارهای بازدارندگی خود را به سطح یک قدرت فرامنطقه‌ای ارتقا دهد.

«موجم»؛ فراتر از یک کشتی، یک دکترین بازدارندگی

پروژه «موجم» که در اوت ۲۰۲۵ با نظارت مستقیم رجب طیب اردوغان آغاز شد، اکنون یک سال جلوتر از برنامه پیش می‌رود. مشخصات فنی این ناو نشان‌دهنده جاه‌طلبی ترکیه برای تسلط بر مدیترانه است:

• ابعاد و توان: با طول ۲۸۵ متر و وزن ۶۰ هزار تن، این ناو از «شارل دوگل» فرانسه (قدرتمندترین نماد دریایی فعلی مدیترانه) بزرگتر و سنگین‌تر است.
• ظرفیت هجومی: توانایی حمل ۶۰ فروند هواگرد و بهره‌گیری از سیستم تیک‌آف کوتاه، ترکیه را به کلوپ محدود دارندگان ناوهای هواپیمابر سنگین وارد می‌کند.

این شتاب عملیاتی، واکنشی مستقیم به احساس ناامنی در شرق مدیترانه است. جایی که ائتلاف فزاینده میان اسرائیل، یونان و قبرس، ترکیه را در محاصره‌ای استراتژیک قرار داده است. از دیدگاه تحلیل‌گرانی چون «میسونه یاشار»، این ناو نه یک کالای لوکس نظامی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای خروج از انزوای دریایی است.

نقطه اوج این لفاظی‌ها، سخنرانی نفتالی بنت، نخست‌وزیر احتمالی آینده اسرائیل، در واشنگتن بود که با صراحتی بی‌پرده مدعی شد: «ترکیه، ایرانِ بعدی است.» این برچسب‌زنی، تنها یک جدال لفظی ساده نیست؛ بلکه در دکترین امنیتی آنکارا به معنای چراغ سبزی برای انزوای دیپلماتیک، تحریم‌های نظامی و حتی تقابل سخت در آینده تلقی می‌شود. آنکارا دریافته است که اگر طبق الگوی ایران با آن برخورد شود، باید ابزارهای بازدارندگی خود را به سطح یک قدرت فرامنطقه‌ای ارتقا دهد.

تغییر استراتژی: از وابستگی به اف-35 تا خودکفایی پهپادی

اخراج ترکیه از برنامه جنگنده‌های اف-35 در سال ۲۰۱۹، اگرچه در ابتدا یک ضربه محسوب می‌شد، اما باعث بازتعریف دکترین هوایی این کشور بر روی ناوهای هواپیمابر شد. ترکیه به جای انتظار برای هواپیماهای آمریکایی، ناو «موجم» را به پایگاهی برای نسل جدید تسلیحات بومی تبدیل کرده است:

• جنگنده قزل‌الما (Kizilelma): پهپاد جت رادارگریز که ستون فقرات هجومی ناو را تشکیل می‌دهد.
• جنگنده کآن (Kaan): تلاش برای استقرار نسخه دریایی جنگنده نسل پنجم بومی.
• پهپاد TB3: نسخه بهینه‌سازی شده برای نشست و برخاست از باندهای کوتاه.

این ترکیب تسلیحاتی نشان می‌دهد که ترکیه به دنبال ایجاد یک «نیروی ضربت هوایی-دریایی» است که در برابر جنگ الکترونیک و تهدیدات موشکی که در جنگ‌های اخیر ایران و اسرائیل نقاط ضعف ناوهای بزرگ را نمایان کرد مقاوم باشد.

دیپلماسی ناوهای جنگی و عمق استراتژیک

ساخت ناو هواپیمابر تنها برای حفاظت از مرزهای آبی نیست؛ بلکه ابزاری برای تقویت «دیپلماسی ناوهای جنگی» در شمال و شاخ آفریقا است.

ترکیه در لیبی، سودان و سومالی سرمایه‌گذاری‌های عظیمی انجام داده و حتی در حال احداث پایگاه فضایی در سواحل سومالی است. حضور یک ناو هواپیمابر در اقیانوس هند و دریای سرخ، به معنای تضمین امنیت این سرمایه‌گذاری‌ها و نمایش قدرت در برابر هرگونه مداخله خارجی است.

هزینه‌های گزاف و اولویت‌های متضاد

با وجود هیجان ناشی از ساخت «موجم»، منتقدان داخلی در ترکیه نسبت به هزینه‌های کمرشکن آن هشدار می‌دهند. «یانکی باغچی‌اوغلو»، از فرماندهان سابق نیروی دریایی، معتقد است که در شرایط بحران اقتصادی، اولویت باید با تکمیل ناوشکن‌های ضدهوایی و جنگنده‌های نسل پنجم باشد. او استدلال می‌کند که یک ناو هواپیمابر بدون «گروه ضربت» شامل زیردریایی‌ها و کشتی‌های پشتیبان، تنها یک هدف بزرگ برای موشک‌های دشمن خواهد بود.

با این حال، جناح حاکم معتقد است که زمان برای ترکیه به سرعت در حال گذر است. از دیدگاه آن‌ها، اگر ترکیه امروز به بازدارندگی حداکثری نرسد، سناریوی «ایران دوم» و انزوای کامل اقتصادی و نظامی که اسرائیل به دنبال آن است، محقق خواهد شد.

ناو هواپیمابر «موجم» نماد گذار ترکیه از یک قدرت منطقه‌ای وابسته به ناتو، به یک بازیگر مستقل و تعیین‌کننده است. آنکارا با تکیه بر این قدرت دریایی، به دنبال آن است که به اسرائیل و متحدان غربی‌اش بفهماند که هرگونه تلاش برای شبیه‌سازی مدل برخورد با ایران در مورد ترکیه، با سدی سهمگین در دریاها مواجه خواهد شد.

ترکیه با ساخت این ناو، نه تنها به دنبال برتری عددی بر رقبایی چون یونان است، بلکه قصد دارد قدرت چانه‌زنی خود را در ناتو افزایش دهد؛ پیامی روشن به واشنگتن که اگر آمریکا بخواهد اروپا و مدیترانه را رها کند، این ترکیه است که خلأ قدرت را پر خواهد کرد، نه رقبای کوچک‌تر. در نهایت، «موجم» صرفاً یک کشتی جنگی نیست؛ بلکه پاسخی ملموس و فولادین به کسانی است که مدعی‌اند «نوبت ترکیه فرا رسیده است». ترکیه با این ناو، نوبت خود را نه در لیست سیاه، بلکه در فهرست قدرت‌های برتر دریایی جهان رزرو می‌کند.

منبع: پایگاه خبری میدل ایست آی