جهش صنایع دفاعی ترکیه در ۲۰۲۵؛ از رشد صادرات تا چالشهای اقتصادی
اظهارات تازه جودت ییلماز، معاون رئیسجمهور ترکیه، درباره جهش ۴۸ درصدی صادرات صنایع دفاعی و صعود این کشور به رتبه یازدهم جهان، موجی از واکنشها را برانگیخته است. او این دستاورد را نتیجه رهنمودهای اردوغان میداند، در حالی که منتقدان بر مشکلات معیشتی، تورم بیسابقه و هزینههای رو به رشد پروژههای دفاعی تأکید دارند. همزمان دولت ترکیه با اشاره به تحولات منطقه و تجربه ایران، خودکفایی دفاعی را ضرورتی استراتژیک معرفی میکند.
اندیشکده زاویه – گزارش خبری: به گفته ییلماز، صنایع دفاعی ترکیه در سال ۲۰۲۵ با ثبت رشدی ۴۸ درصدی، موفق شدهاند ۲۳۰ نوع محصول و کالای دفاعی را به ۱۸۵ کشور جهان صادر کنند. او ابراز امیدواری کرده که ترکیه تا پایان سال جاری میلادی، در جایگاه دهمین کشور صادرکننده صنایع دفاعی جهان قرار گیرد.
در همین حال منتقدان اردوغان بر این باورند که گرچه قرار گرفتن ترکیه در جمع صادرکنندگان برجسته تسلیحات ارزشمند است، اما دولت باید در کنار افزایش خودکفایی نظامی، برای بهبود معیشت مردم و مهار تورم بیسابقه کشور نیز اقدامی جدی انجام دهد. با این حال مقامات دولت و حزب عدالت و توسعه، با اشاره به تحولات اخیر منطقه، استدلال میکنند که خودکفایی دفاعی ایران مهمترین عامل مصونیت این کشور در برابر تهدیدات خارجی بوده و ترکیه نیز ناچار است در مسیر مشابهی گام بردارد.
ترکیه در برابر دوگانه اقتصاد یا دفاع
اقتصاد ترکیه طی سالهای گذشته با تورم روزافزون و شرایط بحرانی روبهرو بوده است. برخی تحلیلگران، اصلیترین دلیل این بحران طولانیمدت را تغییر نظام سیاسی ـ اجرایی کشور از پارلمانی به ریاستی در پی رفراندوم ۲۰۱۹ میدانند. گروهی دیگر نیز معتقدند تمرکز اغراقآمیز دولت اردوغان بر پروژههای دفاعی و مداخلات نظامی خارجی، هزینههای سنگینی بر اقتصاد کشور تحمیل کرده و موجب افزایش کسری بودجه شده است.
ییلماز در گردهمایی مهندسان و متخصصان صنایع دفاعی شرکت «آسلسان» سخنرانی کرد؛ شرکتی دولتی که اکنون در میان صد شرکت برتر صنایع دفاعی جهان قرار دارد و همراه با چندین شرکت دیگر، از زیرمجموعههای ریاست صنایع دفاعی ترکیه است که مستقیماً تحت نظر رئیسجمهور فعالیت میکنند. پیش از این، این شرکتها تولیدات محدودی داشتند و زیر نظر وزارت دفاع بودند، اما پس از تغییرات سیاسی ـ اجرایی در ساختار جمهوری ترکیه، کل صنایع دفاعی از وزارت دفاع جدا شده و با بهرهمندی از بودجه اختصاصی، زیر نظر مستقیم ریاستجمهوری قرار گرفتند.
گفته میشود اکنون بیش از یک هزار پروژه دفاعی کوچک و بزرگ در حال اجراست و بودجه صنایع دفاعی طی پنج سال گذشته بیش از ۷۵ درصد افزایش یافته است؛ موضوعی که با انتقاد مخالفان اردوغان روبهرو شده است. منتقدان میگویند برخی پروژهها، از جمله سامانه پدافندی «گنبد پولادین»، هزینههای بسیار بالا داشته و هنوز به نتایج مشخصی نرسیدهاند.
با این حال، جودت ییلماز این انتقادات را رد کرده و میگوید صادرات ۲۱ میلیارد دلاری صنایع دفاعی ترکیه در سال ۲۰۲۵ موفقیتی ارزشمند است. او تأکید کرده: «صنایع دفاعی ترکیه امروز در مرکز توجه جهانی قرار دارد. ما در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۱ میلیارد دلار صادرات ثبت کردیم، در حالی که بودجه تحقیق و توسعه ما تنها سه و نیم میلیارد دلار بود. با همین میزان بودجه توانستیم ۱۴۰۰ پروژه دفاعی را مدیریت کنیم و حجم تولیداتمان از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته است.»
معاون رئیسجمهور ترکیه همچنین گفت: «در سالهای گذشته توجه ویژهای به ارتباط نزدیک دانشگاهها و صنایع دفاعی داشتهایم و جوایز سالانه مهمی را پایهگذاری کردهایم. امسال به شش چهره دانشگاهی کشور، به پاس نقش مهمشان در نوآوری و ابداع در صنایع دفاعی، جایزه اهدا کردیم. خوشحالیم که دانشمندان دانشگاهی به یاری مهندسان صنایع دفاعی آمدهاند.»
سه هدف صنایع دفاعی ترکیه
ییلماز در ادامه سخنانش خطاب به دانشمندان و متخصصان دفاعی گفت: «ما در توسعه صنایع دفاعی و افزایش خودکفایی نظامی، سه هدف اصلی را دنبال میکنیم: بازدارندگی و دفاع، صلحآفرینی و صادرات محصولات دفاعی. در هر سه حوزه موفق عمل کردهایم. همچنان که در جریان جنگ ایران و آمریکا بارها اعلام کردیم، برای میانجیگری و ایجاد صلح تلاش میکنیم و در تمام سطوح مشغول فعالیت دیپلماتیک هستیم. امیدواریم این تلاشها به صلح منجر شود و برخی عناصر، از جمله اسرائیل، نتوانند با اقدامات خرابکارانه، روند آتشبس را بر هم بزنند.»
او افزود: «برای تحقق هدف بزرگ خود، یعنی قرن ترکیه، میخواهیم از دانش و فناوری بومی استفاده کنیم. منابع انسانی ما باید در بالاترین سطح آموزش و مهارت قرار داشته باشند و به توسعه کشور کمک کنند. در این چارچوب، صنایع دفاعی با چهار هزار شرکت و صد هزار نیروی متخصص با میانگین سنی ۳۴ سال، در شرایط ممتازی فعالیت میکند.»
برگ برنده ترکیه چیست؟
به گفته ییلماز، برگ برنده ترکیه در پیشرفت صنایع دفاعی خودکفا، درک درست نیازهای زمان و حرکت سریع در مسیر توسعه دفاعی است. او اشاره میکند که سطح خودکفایی صنایع دفاعی ترکیه پیش از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه حدود ۲۰ درصد بود، اما اکنون به ۸۰ درصد رسیده است؛ رشدی که آن را «فراتر از یک انقلاب بزرگ» توصیف میکند.
ترکیه در حوزههایی مانند تولید پهپادهای مسلح، سلاحهای انفرادی، ادوات زرهی، تجهیزات جنگ الکترونیک، مخابرات نظامی، تجهیزات پلیس و مهمات، پیشرفتهای قابل توجهی کسب کرده است. با این حال صنایع دفاعی این کشور هنوز در حوزههای حساسی مانند صنایع اپتیک، هدایت و هماهنگی، سامانههای دفاع موشکی و پدافند هوایی وابستگی قابل توجهی به کشورهای خارجی دارد.
افزون بر این، اگر میزان خودکفایی ترکیه در دو حوزه استراتژیک موتور و باتری با دقت بیشتری بررسی شود، مشخص خواهد شد که وابستگی واقعی صنایع دفاعی این کشور بیش از رقم ۲۰ درصدی اعلامشده است. با این وجود، نمیتوان انکار کرد که ترکیه در سالهای اخیر گامهای بلند و مؤثری در حوزه صنایع دفاعی برداشته است.
