توطئه ناتو در بسفر؛ هشدار قاطع مقام ترکیهای درباره لغو پیمان مونترو
بهادر اردم، عضو مجلس حزبی حزب جمهوریخواه خلق ترکیه و استاد حقوق دانشگاه استانبول، با هشدار نسبت به تحرکات اخیر ناتو به رهبری آمریکا، استقرار احتمالی پایگاههای نظامی این ائتلاف در تنگههای بسفر و داردانل را تهدیدی مستقیم برای پیمان مونترو و حاکمیت ملی ترکیه دانسته است.
اندیشکده زاویه: «بهادر اردم» عضو مجلس حزبی حزب جمهوریخواه خلق (CHP) و استاد تمام حقوق دانشگاه استانبول، در اظهاراتی نسبت به آنچه «تلاش تازه غرب برای تضعیف حاکمیت ترکیه بر تنگههای راهبردی» خوانده، هشدار داده است. این حقوقدان برجسته ترکیهای با اشاره به تحرکات اخیر ناتو به رهبری ایالات متحده، استقرار احتمالی پایگاههای نظامی این ائتلاف در تنگههای بسفر و داردانل را تهدیدی جدی برای پیمان مونترو و موقعیت حاکمیتی ترکیه ارزیابی کرده است. اردم در پیام هشدارآمیز خود تأکید میکند که هرگونه حضور یا استقرار نظامی ناتو در تنگههای ترکیه میتواند پیامدهای حقوقی و ژئوپلیتیکی گستردهای داشته باشد.
به گفته او، چنین اقدامی نهتنها جایگاه ترکیه در مدیریت این آبراههای استراتژیک را تضعیف میکند، بلکه ممکن است به تغییر نظم حقوقی حاکم بر عبور و مرور نظامی در دریای سیاه نیز منجر شود. او در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت تاریخی «کنوانسیون مونترو» اشاره کرده و آن را یکی از مهمترین توافقهای بینالمللی در تاریخ جمهوری ترکیه دانسته است. به گفته این استاد حقوق، پیمان مونترو که در سال ۱۹۳۶ به امضا رسید، پس از معاهده لوزان از مهمترین اسناد حقوقی مرتبط با حاکمیت ترکیه به شمار میرود.
این معاهده به آنکارا اختیار گستردهای برای مدیریت تنگههای بسفر و داردانل داده و نقش تعیینکنندهای در تنظیم عبور کشتیهای نظامی و تجاری میان دریای سیاه و مدیترانه ایفا میکند. اردم معتقد است که این پیمان در طول دهههای گذشته بهعنوان یک سد حقوقی در برابر حضور گسترده قدرتهای فرامنطقهای در دریای سیاه عمل کرده است. به گفته او، بر اساس مفاد این معاهده، کشورهای غیرساحلی دریای سیاه با محدودیتهایی در زمینه تناژ کشتیها، نوع تسلیحات و مدت زمان حضور نظامی در این دریا مواجه هستند؛ محدودیتهایی که از دید بسیاری از تحلیلگران به حفظ توازن امنیتی در منطقه کمک کرده است.
این عضو حزب جمهوریخواه خلق در ادامه با اشاره به سیاستهای ایالات متحده و متحدان غربی آن، ادعا میکند که برخی از این کشورها سالهاست در تلاشاند محدودیتهای ناشی از پیمان مونترو را کاهش دهند یا سازوکاری جایگزین برای آن ایجاد کنند. به گفته او، هدف چنین تلاشهایی فراهم کردن امکان حضور گستردهتر ناوگانهای نظامی غرب در دریای سیاه و افزایش نفوذ نظامی در این منطقه استراتژیک است.
اردم همچنین تحولات اخیر منطقه و تنشهای نظامی در خاورمیانه را در ارتباط با این موضوع ارزیابی میکند. او معتقد است که برخی از بحرانهای منطقهای میتوانند بهانهای برای افزایش فشارهای سیاسی و نظامی بر ترکیه باشند. به گفته وی، در چنین شرایطی ممکن است درخواستهایی برای افزایش حضور نظامی ناتو در خاک ترکیه یا در مناطق راهبردی این کشور مطرح شود. این سیاستمدار ترکیهای در عین حال هشدار میدهد که تغییر در وضعیت تنگهها یا استقرار پایگاههای نظامی خارجی در این مناطق میتواند پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای برای ترکیه به همراه داشته باشد.
او معتقد است که چنین اقدامی ممکن است توازن حساس قدرت در دریای سیاه را بر هم زده و حتی زمینهساز افزایش تنش میان بازیگران اصلی منطقه، از جمله روسیه و کشورهای عضو ناتو شود. به گفته اردم، یکی از پیامدهای احتمالی چنین روندی میتواند قرار گرفتن ترکیه در مرکز رقابتهای راهبردی قدرتهای بزرگ باشد؛ وضعیتی که به اعتقاد او ممکن است امنیت منطقهای را پیچیدهتر کند و فشارهای سیاسی بر آنکارا را افزایش دهد. او در ادامه تأکید میکند که حفظ چارچوب حقوقی پیمان مونترو برای ترکیه از اهمیت حیاتی برخوردار است. از نگاه این حقوقدان ترک، این معاهده نهتنها ضامن حاکمیت ترکیه بر تنگههاست، بلکه بهعنوان یکی از ارکان مهم سیاست توازن آنکارا در برابر رقابت قدرتهای جهانی نیز عمل میکند.
اردم در پایان سخنان خود بر ضرورت تقویت توان دفاعی داخلی ترکیه تأکید کرده و معتقد است که امنیت پایدار این کشور بیش از هر چیز به توسعه ظرفیتهای نظامی و دفاعی بومی وابسته است. او میگوید ترکیه برای حفظ استقلال و امنیت خود باید بر توانمندیهای ملی، توسعه سامانههای پدافند هوایی و تقویت زیرساختهای دفاعی داخلی تمرکز کند. به گفته این عضو حزب جمهوریخواه خلق، هرگونه تصمیم در خصوص حضور نظامی خارجی در مناطق حساس کشور باید با در نظر گرفتن منافع بلندمدت ملی، ملاحظات حقوق بینالملل و توازن ژئوپلیتیکی منطقه اتخاذ شود؛ چرا که تنگههای بسفر و داردانل نهتنها برای ترکیه، بلکه برای امنیت کل منطقه اهمیت راهبردی دارند.
