از اسلامگرایی تا ترکگرایی: نظرسنجی ۲۰۲۶ ترکیه و عقبنشینی از غرب
ائتلاف اردوغان با راست افراطی، نتایج ملموسی در افکار عمومی ترکیه بر جای گذاشته است؛ نتایجی که از تقویت چشمگیر گفتمان «جهان ترک» حکایت دارد. نظرسنجی ژانویه ۲۰۲۶ نشان میدهد اولویت سیاست خارجی ترکیه به سوی کشورهای ترکزبان تغییر کرده، در حالی که حمایت از اتحادیه اروپا با ۸ درصد کاهش به ۲۱ درصد رسیده و شکافهای عمیقی بین احزاب حاکم و مخالف در تعیین مسیر دیپلماتیک ایجاد شده است.
اندیشکده زاویه: حزب عدالت و توسعه که سالها با پرچم مقابله با ناسیونالیسم افراطی و تبارمحوری (ترکگرایی) در عرصه سیاسی ترکیه تثبیت شد، اکنون به دلیل ائتلاف با حزب حرکت ملیگرا (MHP) به رهبری دولت باغچلی، شاهد تقویت گفتمانهای ملیگرایانه و تبارمحور در حوزه سیاست خارجی است. این تغییر گرایشها، به ویژه در تعامل با کشورهای ترکزبان (جهان ترک)، نتایج ملموسی در افکار عمومی ترکیه بر جای گذاشته است. تازهترین تحقیقات میدانی، تصویر روشنی از این تحولات هویتی و اولویتهای استراتژیک شهروندان ترکیه ارائه میدهد.
اولویتهای سیاست خارجی بر اساس نظرسنجی پانوراما تُرک (ژانویه ۲۰۲۶)
شرکت نظرسنجی «پانوراما تی.آر» (PanoramaTR) در بازه زمانی ۱۲ تا ۱۹ ژانویه ۲۰۲۶، با جامعه آماری ۲۱0۹ نفر، تحولات مهمی را در ترجیحات دیپلماتیک شهروندان ترکیه شناسایی کرده است.
۱. اولویت اصلی: جهان ترک
نتایج این تحقیق نشان میدهد که ۲۶ درصد از شرکتکنندگان معتقدند دولت ترکیه باید بیشترین تمرکز رابطه خود را بر کشورهای ترکزبان (جهان ترک) بگذارد. این رقم نشاندهنده نفوذ چشمگیر گفتمان ناسیونالیستی تقویتشده در بدنه جامعه است.
۲. کاهش وزن اتحادیه اروپا و جهان اسلام
در مقایسه با سال گذشته، حمایت از توسعه روابط با اتحادیه اروپا با ۸ درصد کاهش به ۲۱ درصد رسیده است. جهان اسلام نیز با ۲۰ درصد حمایت در جایگاه سوم اولویتهای سیاست خارجی قرار دارد.
۳. شکافهای حزبی در اولویتبندی
دادهها به وضوح نشان میدهند که ائتلاف حاکم (جمهور) و احزاب مخالف، در انتخاب مسیر خارجی اشتراک نظر ندارند:
- رأیدهندگان حزب حرکت ملیگرا (MHP): ۵۴ درصد از آنها خواهان اولویتبخشی به روابط با «جهان ترک» هستند.
- رأیدهندگان حزب راست افراطی İYİ Parti: این طیف بیشترین تمایل را نشان داده و ۷۲ درصد از آنها توسعه روابط با کشورهای ترک را در اولویت میدانند.
- رأیدهندگان حزب حاکم (AKP): قویترین ترجیح آنها (با میزان ۴۰ درصد) توسعه روابط با کشورهای جهان اسلام است، که نشاندهنده حفظ گرایش سنتیتر در بدنه اصلی حزب حاکم است.
- رأیدهندگان حزب جمهوری خلق (CHP): ۴۴ درصد از طرفداران این حزب سکولار، طرفدار توسعه روابط با اتحادیه اروپا هستند.
- رأیدهندگان حزب دموکراتیک خلقها (DEM Parti): ۲۱ درصد از آنها خواهان توسعه روابط با آمریکا هستند.
تمایل به درگیری نظامی و درک تهدیدات
نظرسنجی، ترس فزایندهای را از احتمال ورود ترکیه به درگیری نظامی نشان میدهد. میانگین پاسخ شهروندان به مقیاس احتمال جنگ (۱ تا ۵)، عدد ۲.۷۳ به دست آمد. این نرخ در میان جوانان ۱۸ تا ۳۴ ساله به ۳.۱ میرسد که نگرانی جدیتری را در این قشر نشان میدهد.
اهداف نظامی احتمالی: ۱۳ درصد معتقدند ترکیه با اسرائیل وارد جنگ خواهد شد و ۶ درصد آمریکا را هدف احتمالی میدانند.
عناصر قدرت ملی و درک تهدیدات خارجی
از پاسخدهندگان خواسته شد تا مهمترین عناصر قدرت ترکیه در برابر تهدیدات خارجی را مشخص کنند:
- افزایش قدرت نظامی: ۳۳ درصد
- ارتقای دموکراسی و توسعه سیاسی: ۲۱ درصد
- بالا بردن ظرفیت اقتصادی: ۱۹ درصد
- انسجام ملی و صلح اجتماعی: ۱۶ درصد
این نتایج نشان میدهد که مانورهای تبلیغاتی گسترده دولت در مورد رشد صنایع دفاعی، در افزایش ادراک عمومی از قدرت نظامی مؤثر بوده است.
جایگاه ناتو و تهدیدات خارجی
با وجود مخالفتهای سیاسی گاهبهگاه با آمریکا، اعتماد عملگرایانهای به پیمان ناتو وجود دارد؛ میانگین موافقت با تداوم عضویت در ناتو، عدد ۳.۵ از ۵ بوده است.
در مورد ادراک تهدیدات خارجی، دو کشور به عنوان بزرگترین تهدید دستهبندی شدند:
- رژیم صهیونیستی: امتیاز ۴.۱ از ۵
- آمریکا: امتیاز ۴.۰ از ۵
در نهایت، ۵۵ درصد از پاسخدهندگان معتقدند تهدیدات امنیتی خارجی در پنج سال گذشته افزایش یافته است. در مورد عملکرد دولت در مدیریت این تهدیدات، ۵۲ درصد آن را موفق و ۴۳ درصد ناموفق دانستهاند. این درک مثبت تا ۹۰ درصد در میان هواداران ائتلاف جمهور افزایش مییابد، که نشان میدهد حوزه امنیت همچنان یک «منطقه برتری روانی» به نفع بلوک حاکم باقی مانده است.
