تحلیلی بر ابعاد جنگ سایبری و اطلاعاتی در آستانه انتخابات ارمنستان
با نزدیکشدن انتخابات پارلمانی ژوئن ۲۰۲۶، ارمنستان به صحنه برخورد شدید جنگهای ترکیبی و عملیات اطلاعاتی بدل شده است. گزارشها از دخالت شبکههای خارجی، از جمله روسیه و آذربایجان در انتشار اخبار جعلی، ویدئوهای دستکاریشده و حملات شخصیتی علیه مقامات این کشور حکایت دارد؛ پدیدهای که میتواند مشروعیت انتخابات و ثبات دموکراتیک ایروان را تهدید کند.
برسام محمدی، کارشناس مسائل منطقه
اندیشکده زاویه: ارمنستان در آستانه انتخابات پارلمانی ژوئن ۲۰۲۶ با موجی سازمانیافته از حملات ترکیبی مواجه شده است که هدف اصلی آن، جهتدهی به افکار عمومی و تضعیف مشروعیت فرآیند دموکراتیک کشور است. این وضعیت اضطراری باعث شده تا ایروان از شرکای اروپایی خود درخواست کمک کند و اتحادیه اروپا در واکنش به این تهدید سایبری، مبلغ ۱۵ میلیون یورو را برای تقویت تابآوری ارمنستان، بهویژه در زمینه مقابله با انتشار اطلاعات نادرست، اختصاص دهد.
سرویس اطلاعات خارجی ارمنستان در گزارش سالانه خود به وضوح نشان داده است که کارزارهای هماهنگی از سوی بازیگران خارجی با هدف انتشار اطلاعات کذب، تحریفشده و بریده از متن، و ترویج گفتمانهای مغایر با منافع ملی کشور در فضای رسانهای در جریان است. این عملیاتها به دو شیوه تبلیغات آشکار و عملیات اطلاعاتی پنهان دنبال میشوند؛ در حالی که تبلیغات مستقیم اغلب توسط نهادهای دولتی خارجی و سرویسهای ویژه هدایت میشود، عملیات پنهان با استفاده از وبسایتها و حسابهای کاربری بدون هویت مشخص، گزارههای رادیکال و شوکآور را منتشر میسازد.
یکی از نگرانکنندهترین تحولات در این زمینه، افزایش چشمگیر استفاده از فناوریهای نوین است. گزارشها حاکی از آن است که در سال ۲۰۲۵ تاکتیک انتشار اخبار جعلی با بهرهگیری از شبکههای رباتیک و حسابهای ساختگی به شدت رواج یافته و پیشبینی میشود این روند در سال ۲۰۲۶ با رشد گستردهتر استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتوای جعلی مانند متن، صدا و ویدئوهای عمیق ابعاد بسیار وسیعتری به خود بگیرد.
تحلیلگران ارمنی منشأ این جریانسازیها را عمدتاً شبکههای رباتیک وابسته به روسیه و منابع تبلیغاتی جمهوری آذربایجان میدانند. ارمنستان اخیراً هدف عملیاتهای شبکه رباتیک نزدیک به کرملین موسوم به «ماتروشکا» قرار گرفته است؛ شبکهای که پیشتر کشورهایی مانند اوکراین و مولداوی را هدف حملات خود قرار داده بود. نتایج این حملات فراتر از صرف انتشار اخبار جعلی بوده و شامل تولید محتوای بسیار تهاجمی و شخصیتسوز است؛ ویدئوهایی با کمک هوش مصنوعی منتشر شده که نیکول پاشینیان، نخستوزیر، را به اتهامات سنگین متهم میکند و حتی شخصیتهای ملی مانند «شر» خواننده مشهور نیز در عملیاتهای تخریب وجهه دخیل شدهاند.
این حملات تنها به شخص نخستوزیر محدود نمیشود، بلکه «آلن سیمونیان»، رئیس مجلس، نیز هدف ترور شخصیت قرار گرفته و شایعات ساختگی مبنی بر دست داشتن او در شبکههای غیرقانونی برای مقامات ارشد منتشر شده است. علاوه بر این، ادعاهایی مانند منصوب کردن قضات نزدیک به پاشینیان برای پاکسازی صحنه سیاسی قبل از انتخابات مطرح شده است که توسط وزارت دادگستری تکذیب شده است.
تحلیلگران سیاسی مانند بوریس ناواساردیان معتقدند که این کارزارها توسط روسیه با هدفی حسابشده و پیچیده مدیریت میشوند. هدف فوری مسکو لزوماً تغییر رژیم نیست، بلکه مشروعیتزدایی کامل از کل فرآیند انتخابات است. روسیه به دنبال تحریک تخلفاتی است که انتظار میرود مقامات ارمنستانی برای مدیریت مؤثر آنها آمادگی کافی نداشته باشند. هشدار اصلی ناواساردیان بر این است که هدف نهایی، چندپاره کردن آراء مردم است تا هیچ نیروی سیاسی نتواند اکثریت قاطع را کسب کند و در نتیجه کشور مجبور به تشکیل یک دولت ائتلافی ناپایدار شود؛ سناریویی که بهطور بالقوه توانایی دولت در مدیریت امور و اتخاذ تصمیمات حیاتی امنیتی را فلج خواهد کرد.
در این میان، نقش جمهوری آذربایجان دارای ظرایف خاص خود است. به گفته تحلیلگران، اهداف باکو و مسکو در این مقطع کاملاً منطبق نیستند. هدف اصلی جمهوری آذربایجان تضعیف وجهه بینالمللی ارمنستان و کاهش حمایتهای سیاسی و نظامی از ایروان توسط بازیگرانی مانند آمریکا و اتحادیه اروپا است. ناواساردیان بر این باور است که باکو تا زمان برگزاری انتخابات ۲۰۲۶ موضعی تاکتیکی و نسبتاً سازنده اتخاذ خواهد کرد؛ زیرا تضعیف فوری و سقوط پاشینیان ممکن است در کوتاهمدت به نفع باکو نباشد و زمینه را برای ورود بازیگران دیگر یا افزایش حمایت غرب فراهم کند. اقداماتی چون بازگرداندن چهار زندانی ارمنی و نرمش تاکتیکی در مذاکرات مربوط به رفع انسداد مسیرهای ترانزیتی در همین راستا ارزیابی میشود.
اما آینده پس از انتخابات دو مسیر محتمل دارد: اگر پاشینیان با موفقیت در قدرت باقی بماند، احتمال دارد که موضع باکو در قبال موضوعات دشوار مانند وضعیت مناطق آنکلاو و اراضی مورد مناقشه سختتر شود. در مقابل، اگر باکو به دنبال تسریع در بازگشایی کریدورهای ترانزیتی شرق-غرب باشد، ممکن است همان موضع نرم دیپلماتیک را ادامه دهد، هرچند مسائل دشوار اصلی احتمالاً پس از انتخابات تعیین تکلیف خواهند شد.
در نهایت، راهکار دفاعی ارمنستان در برابر این تهدیدات پیچیده، مستلزم رویکردی نوآورانه است. همانطور که تحلیلگران تأکید میکنند، کشورهای کوچک توانایی مسدودسازی گسترده اینترنت مانند چین را ندارند و لذا استراتژی مؤثر، تولید مستمر اطلاعات باکیفیت، شفافیت حداکثری و ارائه روایتی قوی در برابر روایتهای جعلی است. در همین راستا، تأسیس «اداره ارتباطات راهبردی» در دفتر نخستوزیری نشاندهنده تلاشی برای تدوین یک سیاست رسانهای منسجم در برابر این تهدیدات ترکیبی است. این تحولات نشان میدهند که فضای سیاسی ارمنستان نه تنها تحت تأثیر منازعات منطقهای با آذربایجان و پیچیدگیهای روابط با روسیه است، بلکه به میدان جدیدی از جنگ اطلاعاتی جهانی تبدیل شده که در آن فناوریهای نوین، کلید تعیین مشروعیت دولتها پیش از برگزاری صندوقهای رأی است.
