با سقوط هواپیمای رئیس ستاد ارتش لیبی، نگاهها باز هم به ترکیه معطوف شده است
محمد علی الحداد، رئیس ستاد ارتش لیبی به آنکارا رفته بود و در همین روزها بود که دولت ترکیه، ادامه دامنهدار و طولانی حضور ارتش این کشور در لیبی را اعلام کرد. نقش ترکیه در لیبی و معادلات آن زیر ذرهبین است.
اندیشکده زاویه: ترکیه در لیبی از مجموعهای مشخص از نیروها و ساختارهای سیاسی و نظامی حمایت میکند که همگی در اردوگاه غرب کشور و حول محور طرابلس قرار دارند. هسته اصلی این اردوگاه «دولت وحدت ملی» است؛ دولتی که مقر آن در طرابلس قرار دارد، از سوی سازمان ملل متحد بهعنوان مرجع قانونی لیبی بهرسمیت شناخته میشود و کنترل بخش عمده غرب کشور، از جمله پایتخت، را در اختیار دارد. این دولت شریک رسمی و علنی ترکیه در لیبی محسوب میشود.
پایه واقعی قدرت دولت وحدت ملی نه یک ارتش منسجم کلاسیک، بلکه شبکهای از گروههای مسلح غرب لیبی است. نیروهایی که از شهرهایی مانند طرابلس، مصراته و زاویه میآیند و در قالب ائتلافهای محلی، امنیت و توان نظامی دولت مستقر در پایتخت را تأمین میکنند. ترکیه با آموزش، تسلیح و هماهنگسازی این نیروها، ستون فقرات نظامی اردوگاه طرابلس را تقویت کرد و نقش مهمی در حفظ بقای آن ایفا نمود.
حمایت ترکیه به این سطح محدود نماند. از سال ۲۰۱۹، با امضای یک توافق رسمی امنیتی و نظامی با مقامات طرابلس، حضور مستقیم نظامی آنکارا آغاز شد. اعزام مستشاران نظامی، استقرار پهپادهای رزمی مانند بیرقدار TB2، سامانههای پدافند هوایی و پشتیبانی دریایی، موازنه قدرت در میدان نبرد را بهطور محسوسی تغییر داد. در اوج درگیریهای سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰، ترکیه همچنین انتقال نیروهای کمکی سوری همسو با خود را تسهیل کرد؛ نیرویی که نقش آن در دفاع از طرابلس تعیینکننده بود، هرچند حضورش بعدها کاهش یافت.
در سوی مقابل این معادله، خلیفه حفتر و نیروهای تحت فرمان او قرار دارند. حفتر که رهبری نیروهای موسوم به «ارتش ملی لیبی» را بر عهده دارد، شرق لیبی و بخشهایی از جنوب کشور را کنترل میکند و از حمایت مصر، امارات متحده عربی و روسیه برخوردار بوده است. حمله گسترده او به طرابلس در سال ۲۰۱۹ نقطه آغاز مداخله مستقیم ترکیه بود و هدف اصلی آنکارا نیز جلوگیری از پیروزی نظامی حفتر و تسلط کامل او بر لیبی تعریف شد.
در نهایت، حضور ترکیه در لیبی همزمان چند هدف راهبردی را دنبال میکند: تثبیت نفوذ در شرق مدیترانه، جلوگیری از شکلگیری یک حکومت خصمانه به رهبری حفتر در طرابلس و ایجاد اهرمهای پایدار نظامی و اقتصادی در شمال آفریقا.
به همه اینها باید موضوعی را افزود که شاید از زاویهای خاص، همه اینها در برابر آن حاشیه هستند! معادلات نفت لیبی و تعاملات شرکتهای غربی است که عاملی تعیینکننده است. / هممیهن
