تناقضات پنهان در روابط هند و روسیه برخلاف ظاهر آرام و دوستانه

بیست‌وسومین اجلاس هند و روسیه اگرچه در ظاهر نمادی از تداوم مشارکت استراتژیک دو قدرت آسیایی بود، اما در باطن، پرسش‌های تازه‌ای درباره آینده این رابطه قدیمی مطرح کرد. از افزایش تماس‌های اقتصادی و بانکی تا رکود همکاری‌های دفاعی، روابط دهلی‌نو و مسکو اکنون میان تداوم نمادین و تحول واقعی در نوسان است.

اندیشکده زاویه: بیست و سومین اجلاس هند و روسیه که در ۵ دسامبر برگزار شد، نمایشی از تضادها بود. این اجلاس به نظر یک موفقیت غیرقابل انکار می‌آمد و دوام مثال‌زدنی مشارکت استراتژیک را در زمان آشفتگی جهانی نشان می‌داد. با این حال، یک چیز کم بود: نتایج. دو سرمایه‌گذاری مشترک جدید در داروسازی و تأمین کود، و همچنین تبادلات رو به رشد بین رسانه‌ها و جوامع مدنی، قابل توجه هستند. اما انتخاب هرگونه معامله قابل توجه دشوار است. در عوض، دهلی نو و مسکو میوه‌های سهل‌الوصول را انتخاب کردند و ظاهراً توافق کردند که اقلام با ارزش بالا را برای آینده باقی بگذارند.

آیا پویایی فعلی ادامه‌ی افول روابطی است که از سال‌های اولیه‌ی دهه‌ی قبل ادامه داشته است، یا رنسانسی در این همکاری استراتژیک است که احتمالاً نیازمند تلاش‌های بیشتری برای بازگشت به مسیر درست است؟ اگرچه این رابطه نمی‌تواند همزمان در حال افول و در حال افزایش باشد، اما اجلاس اخیر شواهد کافی برای هر دو سناریو را ارائه داد.

یک مسیر صعودی مشخص با تماس‌های سیاسی منظم و علاقه مجدد به گسترش همکاری‌های اقتصادی، به ویژه از سوی طرف روسی، وجود دارد. مورد اخیر در طول اجلاس کاملاً نمایان بود، با یک هیئت قابل توجه روسی که عمدتاً شامل مقامات ارشد بلوک اقتصادی دولت روسیه و مقامات بانکی بود. در حالی که پیش از این هند بیشتر از نظر همکاری‌های دفاعی و امنیتی مورد توجه مقامات امنیت ملی بود و به ندرت مورد توجه سطوح بالای محافل مالی روسیه قرار می‌گرفت، اکنون به عنوان کشوری با فرصت‌های اقتصادی و “بندر امن” برای مشاغل روسی که چاره‌ای جز کشف بازارهای جدید ندارند، دوباره کشف می‌شود. یکی از این نشانه‌ها، ادغام رو به رشد در بخش بانکی است. در حال حاضر، پنج بانک روسی در هند فعالیت می‌کنند که برخی از آنها با افتتاح دفاتر جدید، به دنبال گسترش هستند. بانک مرکزی روسیه نیز قرار است در سال 2026 شعبه‌ای در بمبئی افتتاح کند. مکانیسم تسویه روپیه-روبل در سال‌های اخیر رونق گرفته است.

دلایل متعددی برای عدم وجود قراردادهای دفاعی جدید وجود دارد، از مذاکرات جاری که نیاز به هماهنگی جزئیات فنی و مالی دارد گرفته تا یک برهه حساس ژئوپلیتیکی که مستلزم سکوت است. همکاری نظامی در حال حاضر در یک جعبه بسته و غیرقابل دسترس برای عموم قرار دارد و تعیین ماهیت واقعی آن، مانند گربه شرودینگر، دشوار است. قضاوت در مورد پتانسیل آن می‌تواند پس از پایان جنگ در اوکراین، زمانی که محیط ممکن است برای اعلام همکاری‌ها مساعدتر شود، آسان‌تر باشد.

رابطه هند و روسیه متناقض است. اگرچه به لطف ارتباطات دیرینه در حوزه‌های سنتی پایدار است، اما به دلیل عدم تعریف دقیق حوزه‌های جدید، راکد نیز هست. این رابطه در برابر پیامدهای جنگ اوکراین مقاومت کرده است، اما شتاب خود را نیز از دست داده و با موانع بیشتری روبرو شده است. اگرچه شاهد افزایش بی‌سابقه تجارت بوده است، اما این تجارت نامتوازن و مبتنی بر معاملات بوده و کاملاً محصول جانبی محموله‌های نفتی بوده است. از آنجایی که این رابطه به متغیرهای خارجی زیادی وابسته است، در وضعیت عدم قطعیت باقی خواهد ماند.

منبع: روزنامه ایندین اکسپرس