ترکیه با نیروهای دموکراتیک سوریه چه خواهد کرد؟

ترکیه، نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) را تهدیدی مستقیم تلقی کرده و با هدف ایجاد منطقه حائل ۳۰ کیلومتری، عملیات نظامی را در دستور کار دارد. با این حال، حمایت آمریکا از قسد به عنوان هم‌پیمان مبارزه با داعش، معادله را پیچیده ساخته است. این یادداشت به بررسی تلاش‌های دیپلماتیک شکست‌خورده اردوغان و تحلیل دو سناریوی نهایی پیش روی آنکارا می‌پردازد: اعمال فشار ترکیبی یا آغاز عملیات نظامی برای خلع سلاح کامل قسد.

علی کاظم‌خانلو، کارشناس مسائل ترکیه و قفقاز جنوبی

اندیشکده زاویه: ترکیه نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد یا SDF) را شاخه سوری پ.ک.ک و تهدیدی برای امنیت ملی خود می‌داند. به همین دلیل، همان‌گونه که تلاش می‌کند پ.ک.ک را در داخل کشور از بین ببرد، درصدد است شاخه سوری آن را نیز از میان بردارد. در این راستا، ترکیه عملیات‌هایی در مناطق شمالی سوریه انجام داده است تا این کردها را از نواحی مرزی با خود دور کرده و منطقه‌ای امن به عمق 30 کیلومتر را در سراسر مرز خود با همسایه جنوبی ایجاد کند.

این درحالی است که آمریکا به عنوان عامل دخیل در این میان، مانع از تحقق این هدف ترکیه شده است. به طوری که، آنچه تا این لحظه مانع عملیات نهایی ترکیه برای رفع تهدید قسد شده، فقط حمایت آمریکا از کردهای سوریه است. زیرا، آمریکا نیروهای دموکراتیک سوریه را هم پیمان خود در مبارزه با داعش می‌داند و نمی‌خواهد رفتار قهرآمیزی با آن‌ها داشته باشد.

به این ترتیب، معادله پیچیده‌ای شکل گرفته است که تا به امروز ترکیه نتوانسته آن را حل کند. حیاتی بودن این موضوع برای ترکیه و جدیت ترک‌ها در این خصوص از یک سو، و موانع و چالش‌های پیش روی آن‌ها از سوی دیگر، این سؤال را مطرح می‌کند که آنکارا با این گروه چه خواهد کرد؟

اردوغان به زعم خود در وهله اول به دنبال حل مسالمت‌آمیز این تهدید است. راه‌حلی که دولت اردوغان برای رفع این تهدید ارائه می‌دهد، ادغام این نیروهای کرد در ارتش سوریه است. ترکیه در این راستا، تلاش های دیپلماتیک زیادی از جمله مذاکره با آمریکا در جهت راضی کردن آن برای قطع حمایت، ترغیب محمد جولانی، رئیس سوریه جدید به مذاکره با مظلوم عبدی، رهبر قسد با هدف ادغام در ارتش سوریه و مذاکره با عبدالله اوجالان، رهبر پ.ک.ک برای ایفای نقش در این خصوص انجام داده است.

این در حالی است که هیچ کدام از این تلاش‌ها نتیجه‌بخش نبوده است. مظلوم عبدی، پس از اعلام قصد پ.ک.ک برای انحلال خود گفت هرگونه تصمیم پ.ک.ک برای انحلال، به ما ربطی ندارد. علاوه براین، کردها در مذاکره با جولانی برای توافق درباره واگذاری حاکمیت منطقه روژاوا به دولت جدید سوریه و ادغام در ارتش این کشور، شرط‌هایی گذاشتند که در عمل مخالفت با چنین توافقی را به ذهن متبادر می‌کرد.

از نظر دولت اردوغان، این مواضع نیروهای دموکراتیک سوریه، قابل قبول نخواهد بود؛ زیرا، برای اردوغان مسأله قسد، کمتر از پ.ک.ک نیست. ترکیه رسماً از یک سوریه متحد و مستقل تحت یک ارتش ملی واحد حمایت می‌کند. از این رو، ترک‌ها از هر گونه توافقی در راستای ادغام قسد در نهادهای دولتی سوریه، از بین رفتن خودمختاری کردی و خارج شدن جنگجویان غیرسوری از روژاوا حمایت می‌کند.

نکته حائز اهمیت در رفتار آینده ترکیه این است که آنکارا فقط به امضای یک توافق راضی نخواهد شد؛ آنچه برای ترکیه مهم است خلع سلاح واقعی و برچیدن ساختارهای نهادی نیروهای دموکراتیک سوریه است. به همین دلیل، مقام‌های ترکیه توافق 10 مارس 2025 بین محمد جولانی و مظلوم عبدی را توافقی می‌دانند که کردها با توسل به آن، فقط در حال وقت تلف کردن هستند، آن را نمادین و نه واقعی خوانده و تهدید می کنند که از عملیات نظامی علیه قسد حمایت خواهند کرد.

براساس آنچه گفته شد، مواضع و رویکردهای بازیگران دخیل (ترکیه، قسد، سوریه و آمریکا) در این مسئله، نشان می‌دهد ترکیه در قبال نیروهای دموکراتیک سوریه دو اقدام محتمل زیر را انجام خواهد داد:

1. اعمال فشار ترکیبی در ابعاد دیپلماتیک، سیاسی، امنیتی و نظامی: ترکیه مصمم به از بین بردن تهدید قسد است و هیچ امتیازی به این نهاد یا گروه‌های تشکیل‌دهنده آن در مورد خودمختاری یا خودگردانی نخواهد داد. اردوغان در وهله اول سعی خواهد کرد با اعمال فشار دیپلماتیک، سیاسی، امنیتی و نظامی این گروه را به سمت ادغام نسبی و انحلال براند. ترکیه این مرحله را تا لبه پرتگاه جنگ پیش خواهد برد. اگر ارزیابی رهبران قسد با توجه به وضعیت خود، حامیان و طرف مقابل، مشروط بودن بقای بلندمدت این نهاد به قبول سازش باشد، ادغام و انحلال امکان وقوع می‌یابد.

2. عملیات نظامی: اگر نیروهای دموکراتیک سوریه در ارزیابی خود دچار اشتباه شوند، به سمت ادغام و انحلال حرکت نکنند و به زعم خود برای احقاق حقوق کردها به سازش تن ندهند، ترکیه یا با عملیات نظامی مستقیم، یا با حمایت و پشتیبانی از ارتش سوریه وارد عملیات نظامی خواهد شد.

در وقوع هر یک از این دو گزینه، آمریکا نقش بسزایی ایفا خواهد کرد. مواضع و رویکرد کلان آمریکا در قبال ترکیه، سوریه جدید و قسد که عبارتند از همیشگی نبودن اتحاد با کردها، مهم‌تر بودن دولت‌ها نسبت به گروه‌ها، ارزش بیشتر قائل شدن به ترکیه نسبت به قسد و ایجاد صلح و ثبات در سوریه برای مقابله با حضور و نفوذ ایران و گروه‌های مقاومت، حکایت از این دارد که کردها باید دست به انتخاب سازش یا مقابله بزنند. بنابراین، سرنوشت نیروهای دموکراتیک سوریه در نهایت بستگی به تصمیم خود برای انتخاب یکی از دو گزینه زیر دارد: قرار گرفتن ذیل حکومت سوریه و ادغام در ساختارهای آن یا مقابله با عملیات نظامی ترکیه و حکومت سوریه که نتیجه آن به احتمال قوی درهم کوبیده شدن روژاوا خواهد بود؛ مگر اینکه اتفاق خارق‌العاده رخ دهد.