فهم تغییر مواضع ترامپ در مورد جنگ روسیه و اوکراین

اگرچه ترامپ و تیمش نسبت به دولت بایدن علاقه کمتری به نیازهای امنیتی اوکراین نشان داده‌اند، اما نباید این‌گونه پنداشت که آن‌ها نگاه دوستانه‌ای به روسیه دارند. به طور اساسی، ساختار سیاست خارجی آمریکا ضد روسی است. این ساختار برای تصمیم‌های ترامپ در مورد روسیه مانع ایجاد کرده و اجازه استقلال کامل را نمی‌دهد.

علی کاظم‌خانلو کارشناس مسائل بین‌الملل

اندیشکده زاویه: دونالد ترامپ در حاشیه نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، طی دیدار و گفتگو با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین و همچنین در فضای رسانه‌ای، روسیه را ببر کاغذی خواند و اعلام کرد اوکراین می‌تواند سرزمین‌های اشغال شده خود را از روسیه بازپس گیرد. او گفت وضعیت اقتصادی روسیه الان افتضاح و در حال فروپاشی است. اوکراین کار بسیار خوبی در متوقف کردن این ارتش عظیم انجام می‌دهد. او در همین راستا، پوتین را مورد هجمه و زلنسکی را مورد تکریم قرار داد. این حمایت به گونه‌ای بود که به رئیس‌جمهور اوکراین جسارت داد تا مقام‌های روسیه را تهدید کرده و بگوید مقام‌های روسیه یا جنگ را تمام کنند یا دنبال پناهگاه باشند. زلنسکی مدعی شد که مراکز قدرت روسیه از جمله کرملین می‌توانند هدف حملات اوکراین قرار گیرند.

این در حالی است که ترامپ تا پیش از این، به طور کامل عکس این رفتار را از خود نشان داده بود. او معتقد بود برای پایان دادن به جنگ، اوکراین باید بخش‌هایی از سرزمین خود را به روسیه واگذار کند یا دست کم تبادل سرزمینی انجام شود و در همین راستا، پوتین را تکریم کرده و زلنسکی را تحقیر می‌کرد.

اظهارنظرهای جدید ترامپ یک تغییر عمده است که در مواضع او نسبت به جنگ روسیه و اوکراین مشاهده می‌شود؛ تغییری که فهم آن می‌تواند ما را در شناخت بهتر مسائلی که به نوعی به کشور ارتباط دارد، کمک کند.

شاید ویژگی‌های شخصیتی ترامپ برخی تحلیل‌ها را به بیراهه بکشاند و در نگاه اول گفته شود رئیس‌جمهور ترامپ ثبات گفتاری ندارد و به همین دلیل، نباید دنبال دلیل خاصی برای این تغییر موضع بود. اما باید گفت این‌گونه نیست. اگرچه بعید نیست در آینده ترامپ دوباره به ضرر اوکراین موضع بگیرد، اما تغییر فعلی مواضع ترامپ نسبت به جنگ و صلح روسیه و اوکراین دلایل خاصی دارد. سه دلیل مهم از این دلایل که خلأهای یکدیگر را پوشش می‌دهند، عبارتند از:

نخست، انتقال هزینه عمده جنگ به اروپا: آمریکایی‌ها در دوره جو بایدن، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا بیش از اروپا برای این جنگ هزینه کردند. اگرچه میزان کمک‌های آمریکا به اوکراین کمتر از 300 میلیارد دلاری است که ترامپ می‌گوید، اما رسانه‌هایی مانند بی‌بی‌سی که مخالف ترامپ هستند نیز اعتراف می‌کنند که «ایالات متحده، تا حدودی، بزرگ‌ترین اهداکننده کمک به اوکراین است.» این موضوع برای ترامپ که ویژگی‌ها و نگاه تجاری و اقتصادی در آن بسیار پررنگ است و شعار «اول آمریکا» را به طور جدی دنبال می‌کند، غیر قابل قبول بود. از این رو، در وهله اول، با اتخاذ مواضعی که به نفع روسیه بود، اوکراین و اروپا را تهدید کرد تا بیش از گذشته برای جنگ هزینه کنند. این تهدید نتیجه مثبت داشت. به طوری‌که باعث شد در مجموع، اروپا بیش از گذشته برای مقابله با روسیه در این جنگ هزینه کند. به این ترتیب، طبیعی است که ترامپ با محقق شدن این خواسته، نظر خود را نیز تغییر دهد.

دوم، مخالفت ساختار سیاست خارجی آمریکا: اگرچه ترامپ و تیمش نسبت به دولت بایدن علاقه کمتری به نیازهای امنیتی اوکراین نشان داده‌اند، اما نباید این‌گونه پنداشت که آن‌ها نگاه دوستانه‌ای به روسیه دارند. به طور اساسی، ساختار سیاست خارجی آمریکا ضد روسی است. این ساختار برای تصمیم‌های ترامپ در مورد روسیه مانع ایجاد کرده و اجازه استقلال کامل را نمی‌دهد.

سوم، مخالفت اروپا: بازی جنگ، چهار بازیگر اصلی دارد؛ روسیه، اوکراین، آمریکا و اروپا. موضع ابتدایی ترامپ این بود که اوکراین به روسیه امتیاز (واگذاری بخشی از سرزمین‌های خود به روسیه) دهد تا صلح برقرار شود. این موضع منافع روسیه را تأمین می‌کرد و طبیعی بود که با آن موافقت کند. اما توافق صلح انجام نشد و این سؤال پیش آمد که وقتی آمریکا و روسیه موافقند، چه کسی مانع توافق شد؟ پاسخ اروپا است؛ زیرا، اوکراین به عنوان یک طرف جنگ، نه به تنهایی توان ایستادگی در این جنگ را دارد، نه می‌تواند در برابر اعمال فشار آمریکا بایستد و با خواسته‌های آن مخالفت کند. این اروپا است که مخالف تحقق اهداف روسیه در این جنگ است و با بکارگیری توان مالی، نظامی و سیاسی لازم برای ایستادگی در برابر هر طرحی که به نفع روسیه باشد، پشتیبان اوکراین است و کیف را در نپذیرفتن طرح‌ها و توافق‌های ترامپ ـ پوتین تشویق و حمایت می‌کند.

اروپا سطح تهدید روسیه را برای خود بسیار زیاد می‌داند. به همین دلیل، با وجود تهدید اروپا توسط ترامپ به واسطه اتخاذ مواضع ابتدایی خود، کشورهای اروپایی موضع خود را نسبت به روسیه و اوکراین تعدیل نکردند. این ایستادگی اروپا در برابر مواضع ابتدایی ترامپ، این نکته را به رئیس‌جمهور آمریکا القا کرد که نمی‌تواند همه امتیازهای موجود در این جنگ را به طور کامل از آن خود کند.