مناقشه بر سر اعزام نیروی نظامی ترکیه به عربستان در قالب «پیمان دفاعی مکه»

تصمیم جنجالی دولت اردوغان برای اعزام مستشاران و تجهیزات نظامی به عربستان تحت عنوان «پیمان دفاعی مکه»، فضای سیاسی ترکیه را دوقطبی کرده است. در حالی که رسانه‌های حامی دولت با کلیدواژه انحرافی «زره برای مکه»، این اقدام را پاسداری از حرمین شریفین جلوه می‌دهند، منتقدان آن را ورود به «باتلاق جنگ» و همسویی با منافع آمریکا علیه ایران می‌دانند. این گزارش ابعاد پنهان این اتحاد استراتژیک و پیامدهای امنیتی آن را برای آنکارا تحلیل می‌کند.

اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: تصمیم اخیر دولت رجب طیب اردوغان برای استقرار تجهیزات نظامی و اعزام مستشاران دفاعی به عربستان سعودی در چارچوب «پیمان دفاعی مکه»، موجی از مناقشات سیاسی و رسانه‌ای را در محافل داخلی ترکیه برانگیخته است. این تحول که در پی نشست فوق‌العاده کمیته استراتژیک، سیاسی و دفاعی سه کشور ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان در ریاض علنی شد، جامعه سیاسی ترکیه را به دو طیف منتقدان نگران و حامیان توجیه‌گر تقسیم کرده است.

هشدار احزاب و رسانه‌های منتقد نسبت به ورود به «باتلاق یمن»

مخالفان و احزاب منتقد در ترکیه با تردید جدی به این اقدام نگریسته و آن را همسویی خطرناک با برنامه‌های واشنگتن ارزیابی می‌کنند. روزنامه چپ‌گرای «اورنسل» با انتخاب تیتر «پیش به سوی باتلاق جنگ»، این ائتلاف را گامی مخفیانه و بدون مصوبه پارلمان خوانده که هدف نهایی آن پیشبرد منافع آمریکا و اسرائیل در مواجهه با یمن و ایران است. اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP)، ضمن مخالفت با تبدیل شدن کشورش به بخشی از نظم منطقه‌ای مورد نظر واشنگتن، نسبت به کشانده شدن ترکیه به یک درگیری گسترده هشدار داد. همچنین «حزب کارگر ترکیه» اعزام پرسنل نظامی برای خدمت به اهداف امپریالیستی را محکوم کرد. از سویی دیگر، روزنامه «ملی‌گازته»، ارگان اسلام‌گرایان حزب سعادت، با تأکید بر اشتباه بودن اتحاد کشورهای اسلامی علیه یکدیگر در بحبوحه بحران‌های منطقه، هدف اصلی پیمان‌های جهان اسلام را مقابله با صهیونیسم و حل درون‌منطقه‌ای اختلافات دانست، نه دامن زدن به تقابل‌ها.

روایت‌سازی رسانه‌های حاکمیت با عنوان «زره برای مکه»

در نقطه مقابل، رسانه‌های نزدیک به حزب عدالت و توسعه (AKP) کوشیده‌اند این استقرار نظامی را با رویکردی هویتی و دفاعی بازنمایی کنند. روزنامه «ترکیه گازته» با برجسته‌سازی کلیدواژه انحرافی «زره برای مکه»، مدعی شد که هدف اصلی، پاسداری از آسمان حرمین شریفین و تأسیسات زیربنایی پس از ۱۱۰ سال است. این رسانه همچنین از احتمال تکرار «مدل مداخله لیبی» در یمن با تکیه بر فناوری پهپادی، سامانه‌های جنگ الکترونیک و پدافند هوایی سخن به میان آورد؛ گزاره‌ای که تحلیلگران آن را تاکتیکی برای انحراف افکار عمومی از واقعیت‌های میدانی و اهداف امنیتی مشترک با ریاض قلمداد می‌کنند.

ابعاد استقرار میدانی و پیام‌های بین‌المللی

اطلاعات درز کرده از سوی منابع امنیتی و پایگاه خبری «میدل ایست آی» نشان می‌دهد که همکاری فنی و پدافندی ترکیه با ریاض ماه‌هاست آغاز شده و بیش از ۲۰۰ کارشناس نظامی و سامانه‌های پدافند هوایی و جنگ الکترونیک جهت حفاظت از تأسیسات حیاتی نفت و گاز سعودی مستقر شده‌اند. همچنین برنامه‌ریزی‌هایی برای استقرار نیروهای ویژه، خلبانان مجرب و حتی تأسیس یک پایگاه فرماندهی مشترک در خاک عربستان با حضور نیروهای پاکستانی در دست اقدام است. اگرچه مقامات رسمی ترک تأکید دارند که آنکارا قصد مداخله مستقیم و تهاجمی در خاک یمن را ندارد، اما استقرار چتر پدافندی در خاک سعودی، آنکارا را مستقیماً به بخشی از زنجیره مهار حملات انصارالله تبدیل خواهد کرد.

ابعاد فرامنطقه‌ای این تحول زمانی روشن‌تر شد که جو ویلسون، نماینده ارشد جمهوری‌خواه کنگره آمریکا، علناً این ائتلاف سه‌جانبه را «ناتوی خاورمیانه» نامید و از مقابله مشترک ترکیه، پاکستان و عربستان علیه نیروهای حوثی استقبال کرد.

فرجام تصمیم در پارلمان ترکیه

بر اساس ارزیابی‌های تحلیلی، لایحه مجوز استقرار رسمی نیروهای نظامی در قالب پیمان مکه به‌زودی تسلیم مجلس ملی کبیر ترکیه خواهد شد. با توجه به اکثریت عددی «ائتلاف جمهور» (حزب عدالت و توسعه و حزب حرکت ملی‌گرا) و همراهی ضمنی احزاب ملی‌گرای دیگر مانند «ایی‌پارتی»، دولت اردوغان برای تصویب این مجوز با چالش قانونی عمده‌ای روبرو نخواهد شد، هرچند تبعات راهبردی ورود به این معادله پیچیده منطقه‌ای، کماکان زیر ذره‌بین کارشناسان باقی خواهد ماند.