آیا عراق جدید اکنون تحت کنترل ترکیه است؟
با خروج نظامی ایالات متحده از عراق، این کشور وارد مرحله‌ای از عدم قطعیت راهبردی شده است. «بورجان توتار»، ستون‌نویس «دیلی صباح»، با تبیین «مدل ونزوئلا»، استدلال می‌کند که واشنگتن با حفظ اهرم‌های مالی و انرژی، کنترل خود را حفظ کرده اما برای مهار نفوذ ایران، فضای امنیتی را به نفع آنکارا تغییر می‌دهد. آیا عراقِ پساآمریکا، اکنون به کانون نفوذ جدید ترکیه تبدیل شده و قواعد بازی منطقه‌ای در بغداد دگرگون شده است؟
اندیشکده زاویه – ترجمه و تلخیص: «بورجان توتار»، روزنامه‌نگار ترکیه‌ای و ستون‌نویس روزنامه «دیلی صباح» ترکیه نزدیک به حزب حاکم، در یادداشت جدید خود که در روزنامه دیلی صباح منتشر کرده استدلال می‌کند، ایالات متحده در حال بازنگری در سیاست جهانی و جابه‌جایی موضع راهبردی خود در مناطق مختلف دنیاست؛ تحولی که به باور او نباید به عنوان «عقب‌نشینی صرف از جهان» تلقی شود. واشنگتن نیروهای نظامی خود را تنها پس از تأمین پایدار منافع اقتصادی و تثبیت دستاوردهای ژئوپلیتیکی از جغرافیای هدف خارج می‌سازد.
به تحلیل توتار، این الگو در چارچوب راهبردی تحت عنوان «مدل ونزوئلا» قابل فهم است؛ مدلی مبتنی بر تغییر ساختارهای سیاسی، سلطه بر منابع انرژی و در اختیار گرفتن ذخایر راهبردی نفت، بدون آنکه نیازی به حفظ اشغالگری پرهزینه و مستقیم نظامی باشد. وی معتقد است این الگو در پرونده‌های دیگری از آمریکای لاتین تا اوکراین و مناطق دیگر به کار گرفته شده و اکنون دامنه آن متوجه کشورهای دیگری نظیر ایران و کوبا است.
نویسنده با تطبیق این الگو بر پرونده عراق تصریح می‌کند که خروج نظامی آمریکا به معنای رهاسازی این کشور نیست؛ بلکه عراق پس از تضمین کنترل واشنگتن بر منابع هیدروکربوری آن، تغییر آرایش داده است. بزرگ‌ترین دغدغه ایالات متحده در این مسیر، مهار تبدیل شدن عراق به حیاط خلوت و کشور اقماری ایران بوده است. در همین راستا، واشنگتن با زنجیره‌ای از اقدامات منطقه‌ای – از خروج از افغانستان با هدف تغییر موازنه پیرامون ایران گرفته تا تحرکات در مرزهای همسایگان تهران – تلاش کرده بازوهای نفوذ منطقه‌ای ایران در لبنان، سوریه، یمن و عراق را فرسایش دهد.
توتار تأکید می‌کند که اهرم مالی و ارزی، ابزار اصلی آمریکا برای بازطراحی ساختار قدرت در عراق پس از خروج نظامی است. با توجه به اینکه دلارهای نفتی بغداد در فدرال رزرو نیویورک تجمیع و پایش می‌شود، واشنگتن با کنترل و ایجاد وقفه در جریان نقدینگی، اهرم فشاری نیرومند بر ساختار حاکمیتی بغداد جهت محدودسازی و خلع سلاح گروه‌های نزدیک به تهران ایجاد کرده است؛ شرایطی که با ورود شرکت‌های نفتی بزرگ غربی ذیل توافقات بلندمدت تثبیت شده است.
در نهایت، ستون‌نویس «دیلی صباح» نتیجه می‌گیرد که با فاصله‌گیری ساختار سیاسی و امنیتی عراق از مدار سنتی نفوذ ایران و کاهش حضور فیزیکی ارتش آمریکا، کانون توجهات منطقه‌ای بر آنکارا متمرکز شده است. از دیدگاه او، ترکیه به عنوان قدرت نوظهور و تنظیم‌کننده جدید قواعد بازی در جغرافیای همسایگی خود، یگانه بازیگری است که ظرفیت سیاسی، لجستیکی و اقتصادی لازم برای پر کردن این خلأ راهبردی را دارد؛ بدین ترتیب، همانند تحولات شمال سوریه، در «عراق جدید» نیز ترکیه در جایگاه تعیین‌کننده‌ترین و تأثیرگذارترین بازیگر منطقه‌ای نقش‌آفرینی خواهد کرد.
