تشریح چالشهای ترامپ در مذاکره با ایران از نگاه معاون اردوغان
پروفسور دکتر حسن بصری یالچن، از چهرههای دانشگاهی شناختهشده ترکیه و از معاونان حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان ترکیه با اشاره به خواستههای حداکثری آمریکا و بیاعتمادی ایران میگوید شکاف میان تهران و واشنگتن همچنان عمیق است و رسیدن به توافق در کوتاهمدت بعید به نظر میرسد.
اندیشکده زاویه: دیروز اغلب شبکههای تلویزیونی ترکیه به بررسی احتمال برگزاری دور جدید مذاکرات میان ایران و آمریکا در اسلامآباد پاکستان پرداختند. در این تحلیلها تأکید شد که با وجود تلاش آمریکا برای آغاز دور تازه گفتوگوها، ایران نهتنها اعتماد چندانی به واشنگتن ندارد، بلکه از مواضع پیشین خود نیز عقبنشینی نکرده است؛ موضوعی که دستیابی به توافق را دشوار میکند.
در همین چارچوب، پروفسور دکتر حسن بصری یالچن، از چهرههای دانشگاهی شناختهشده ترکیه و از معاونان حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان، شامگاه گذشته به تفصیل درباره روند مذاکرات سخن گفت. او که در سالهای اخیر یکی از مسئولیتهای مهم در حزب حاکم ترکیه را بر عهده دارد، معتقد است شرایط کنونی چندان به سود آمریکا پیش نمیرود.
یالچن در ابتدای سخنان خود اظهار داشت: «دونالد ترامپ عملاً از دستیابی به نتیجه در میدان نبرد نظامی ناامید شده و اکنون به تاکتیکهای رسانهای روی آورده است. او اخیراً مدعی شد که در ساختار حاکمیت ایران شکاف ایجاد شده و تهران قادر به تصمیمگیری درباره مسیر آینده مذاکرات نیست. اما رهبر ایران، آیتالله خامنهای، به سرعت پیام همبستگی و انسجام صادر کرد و شواهد نشان میدهد میان نیروهای مسلح و سیاستمداران هماهنگی کامل وجود دارد. بنابراین در صورت برگزاری نشست جدید، آمریکا نمیتواند بر ادعای چنددستگی در ایران تمرکز کند.»
او در ادامه و در میزگرد شبکه تلویزیونی 24 ترکیه، با اشاره به خواستههای واشنگتن گفت: «وقتی به فهرست مطالبات تیم ترامپ نگاه میکنیم، امید چندانی برای دستیابی به یک توافق جدی دیده نمیشود. این خواستهها بسیار حداکثری هستند، در حالی که در مذاکرات معمولاً باید مطالبات در سطحی مطرح شوند که امکان پذیرش آنها وجود داشته باشد. آمریکا میخواهد توان هستهای ایران و ذخایر اورانیوم غنیشده محدود شود، برد موشکهای ایران کاهش یابد و نفوذ منطقهای تهران از میان برود. اما ایرانیها نشان دادهاند که حاضر به پذیرش چنین شروط سنگینی نیستند.»
به گفته یالچن، در مقابل، یکی از مطالبات مهم ایران آزادسازی داراییهای مسدودشده و لغو تحریمهای بینالمللی است. او تأکید کرد که بررسی خواستههای دو طرف نشان میدهد فاصله و شکاف میان تهران و واشنگتن همچنان عمیق است و انتظار دستیابی سریع به توافق چندان واقعبینانه نیست. به باور او، گفتوگو درباره این اختلافات احتمالاً به روندی چندماهه نیاز خواهد داشت.
این تحلیلگر ترک همچنین به وضعیت میدانی و پیامدهای آن اشاره کرد و گفت: «آمریکا و اسرائیل برای حمله به ایران از تمام توان خود استفاده کردند. به دستور ترامپ هزاران عملیات و حمله هوایی انجام شد، اما نتیجه قابل توجهی به دست نیامد و این حملات نتوانست ایران را وادار به عقبنشینی کند. از این رو میتوان گفت ترامپ در دستیابی به اهداف اولیه خود ناتوان مانده است.»
به گفته او، مسئله کنترل ایران بر تنگه هرمز نیز آمریکا را در موقعیت دشواری قرار داده و بسیاری از اقتصادهای منطقهای و جهانی را تحت فشار گذاشته است. یالچن افزود: «تنظیم یک رژیم حقوقی جدید برای تنگه هرمز یکی از پیچیدهترین ابعاد مذاکرات است. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس صدها میلیارد دلار در بخشهایی مانند گردشگری و املاک سرمایهگذاری کردهاند، اما این فعالیتهای اقتصادی میتواند با یک حمله موشکی یا پهپادی به شدت آسیب ببیند. بنابراین رسیدن به توافق فقط موضوع ایران و آمریکا نیست و کل منطقه خواهان کاهش تنشهاست؛ با این حال تحقق چنین توافقی ساده نخواهد بود.»
او در ادامه به شرایط داخلی آمریکا اشاره کرد و گفت: «ترامپ و تیم او در داخل با چالشهای جدی روبهرو هستند؛ از افزایش قیمت انرژی گرفته تا فضای مبهم سیاسی. جمهوریخواهان نیز نگران شکست در انتخابات پیشرو هستند. اگر به دلیل ناتوانی در جنگ با ایران در انتخابات مجلس نمایندگان شکست بخورند، احتمال بازگشت دموکراتها به قدرت در انتخابات ریاستجمهوری آینده افزایش مییابد. از همین رو، برخلاف ایران، آمریکا برای دستیابی به نتیجه عجله دارد.»
یالچن همچنین نقش اسرائیل در تشدید تنشها را قابل توجه دانست و گفت: «اسرائیل در این روند نقش مهمی داشته و تا حدی ترامپ را به سمت درگیری با ایران سوق داده است. حتی برخی حملات به پالایشگاهها و زیرساختهای ایران نیز با ابتکار اسرائیل انجام شده و این موضوع یکی از موانع مهم در مسیر صلح به شمار میرود.»
به اعتقاد او، حتی اگر آمریکا و ایران به توافق برسند، تضمینی برای آرام ماندن منطقه وجود ندارد. «بسیاری تصور میکنند ترامپ میتواند اسرائیل را به راحتی مهار کند، اما واقعیت چنین نیست. حتی ممکن است پس از توافق نیز اسرائیل دوباره حملات گستردهای علیه لبنان انجام دهد و شرایط منطقه را پیچیدهتر کند. بنابراین وضعیت کنونی بسیار شکننده است و در کوتاهمدت چشمانداز روشنی برای یک توافق پایدار دیده نمیشود.»
در پایان، یالچن به رویکرد ترکیه در این بحران اشاره کرد و گفت آنکارا دو هدف اصلی را دنبال میکند: نخست حفظ ثبات داخلی و دور نگه داشتن کشور از درگیریهای منطقهای، و دوم کاهش پیامدهای اقتصادی بحران، بهویژه در حوزه انرژی و محدودیتهای اقتصادی.
