آیا ترکیه گزینه بعدی رژیم صهیونیستی برای حمله نظامی است؟!
اظهارات اخیر نفتالی بنت، نخستوزیر سابق رژیم صهیونیستی، پرده از تنشها و بیاعتمادی عمیق میان تلآویو و آنکارا برداشته است. این سخنان که در بحبوحه عملیات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران مطرح شده، نگرانیهای امنیتی این رژیم از نقش منطقهای ترکیه و احتمال تشکیل «ائتلاف اسلامی» به رهبری آنکارا را آشکار میسازد و نشاندهنده احتمال تشدید رقابتها و حتی رویاروییهای نیابتی در منطقه است.
برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه
اندیشکده زاویه: با گذشت زمان و اوجگیری مبارزات فلسطینی، ترکیه در دهههای اخیر، به ویژه با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه، به طور فزایندهای حمایت خود را از آرمان فلسطین اعلام کرده است. این حمایتها، از جمله محکومیت عملیات نظامی رژیم صهیونیستی در غزه، اعتراض به محاصره غزه، و ارسال کاروانهای کمکرسانی، به شدت روابط دیپلماتیک را متأثر کرده و منجر به تنشهای جدی، از جمله حادثه کشتی ماوی مرمره، شده است.
در حالی که رژیم صهیونیستی بر هویت یهودی و امنیت خود تأکید دارد، ترکیه با اکثریت مسلمان و رویکردی اسلامگرایانه (که البته در سالهای اخیر دستخوش تغییراتی شده است)، در جبهه مقابل قرار گرفته است. این تفاوت بنیادین در هویت و اهداف، شکاف عمیقی بین دو طرف ایجاد کرده است.
ترکیه با اتخاذ مواضع قاطع در قبال مسائل جهان اسلام، به دنبال ایفای نقش به عنوان رهبر یا صدای جهان اسلام بوده است. این سیاست منطقهای، به طور طبیعی با منافع و سیاستهای رژیم صهیونیستی که در پی عادیسازی روابط با برخی کشورهای عربی و انزوای ایران است، در تضاد قرار دارد.
اظهارات اخیر نفتالی بنت، نخستوزیر سابق رژیم صهیونیستی در بحبوحه تهاجم نظامی این رژیم با همراهی آمریکا به ایران در جامعه ترکیه و بین نخبگان سیاسی این کشور نباید دستکم گرفته شود. این اظهارات که در حقیقت خشم پنهان رژیم صهیونیستی از ترکیه را به تصویر میکشد و واقعیات زیادی را نمایان میکند، اساساً نشاندهنده سطح بالایی از تنش و بیاعتمادی عمیق در روابط بین این رژیم و ترکیه است. این اظهارات که در آن تهدید به آغاز جنگ علیه ترکیه در صورت تشکیل «ائتلاف اسلامی» مطرح میشود، چندین لایه معنایی و راهبردی را در بر دارد:
1. نگرانیهای امنیتی رژیم صهیونیستی: رژیم صهیونیستی همواره نسبت به هرگونه اتحاد یا ائتلافی که بتواند تهدیدی برای امنیت آن تلقی شود، حساس بوده است. در طول تاریخ، تشکیل بلوکهای قدرت منطقهای که توسط کشورهای رقیب رهبری میشوند، همواره یکی از دغدغههای اصلی سیاست خارجی رژیم صهیونیستی بوده است. در این مورد، ایده «ائتلاف اسلامی» که توسط ترکیه رهبری شود، از دیدگاه رژیم صهیونیستی، به معنای تقویت جبهه ضد رژیم صهیونیستیی و افزایش فشارهای منطقهای است. این امر میتواند شامل حمایت از گروههای مخالف رژیم صهیونیستی، تلاش برای انزوای دیپلماتیک رژیم صهیونیستی، یا حتی اقدام مستقیم نظامی باشد.
2. نقش منطقهای ترکیه: ترکیه در سالهای اخیر تلاش کرده است تا نقش برجستهتری در منطقه ایفا کند و نفوذ خود را، به ویژه در میان کشورهای مسلمان، گسترش دهد. این رویکرد منطقهای ترکیه، گاهی با منافع و سیاستهای رژیم صهیونیستی در تضاد بوده است. تلاش ترکیه برای ایجاد یک «شبکه ائتلافی» که امنیت رژیم صهیونیستی را به خطر میاندازد، از نگاه تلآویو، نشاندهنده یک تهدید مستقیم است. این ائتلاف میتواند شامل کشورهایی باشد که روابط خصمانهای با رژیم صهیونیستی دارند یا پتانسیل آن را دارند که در آینده روابط خصمانهای پیدا کنند.
3. ایران به عنوان یک متغیر: اشاره بنت به آغاز جنگ «از ایران» علیه ترکیه، نکتهای قابل تأمل است. این موضوع میتواند چندین تفسیر داشته باشد:
- تلاش برای ایجاد تفرقه: رژیم صهیونیستی ممکن است تلاش کند تا با ایجاد سوءظن بین ترکیه و ایران، مانع از همکاری احتمالی آنها علیه منافع رژیم صهیونیستی شود.
- استفاده از ایران به عنوان اهرم فشار: در سناریویی دیگر، رژیم صهیونیستی ممکن است به طور ضمنی تهدید کند که در صورت لزوم، از تواناییهای خود برای ایجاد ناآرامی در منطقه، حتی با دخالت دادن ایران، استفاده خواهد کرد. این تهدید بسته به شرایط میتواند هم علیه ترکیه و هم علیه ایران باشد.
- بازتاب نگرانیهای داخلی رژیم صهیونیستی: اشاره به ایران ممکن است همچنین منعکسکننده نگرانیهای عمیقتر رژیم صهیونیستی در مورد نفوذ منطقهای ایران و تلاش برای مقابله با آن باشد.
4. اقدام تروریستی و رژیم: استفاده از عبارت «اقدام تروریستی» و تکرار کلمه «رژیم» (احتمالاً به جای اشاره به رژیم صهیونیستی یا دولت آن) نشاندهنده لحنی بسیار خصمانه و تقابلی است. این زبان، نشان میدهد که رژیم صهیونیستی، حداقل در گفتمان برخی از رهبرانش، ترکیه را نه تنها یک رقیب، بلکه یک تهدید وجودی تلقی میکند که نیازمند مقابله قاطع است.
5. عدم بیتفاوتی: تأکید بر اینکه رژیم صهیونیستی «هرگز بیتفاوت نخواهد ماند»، بیانگر تعهد رژیم صهیونیستی به اقدام فعال برای خنثی کردن هرگونه تهدیدی است که از سوی ترکیه احساس میشود. این بدان معناست که رژیم صهیونیستی آماده است تا از ابزارهای مختلف، از جمله دیپلماتیک، اقتصادی و حتی نظامی، برای پیشبرد اهداف امنیتی خود استفاده کند.
با توجه به این اظهارات، میتوان حدس زد که راهبردهای بلندمدت رژیم صهیونیستی در قبال ترکیه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مهار نفوذ منطقهای ترکیه: رژیم صهیونیستی به طور جدی نگران گسترش نفوذ ترکیه در بالکان، آفریقای شمالی، و آسیای مرکزی است. این نفوذ میتواند از طریق دیپلماسی، سرمایهگذاری اقتصادی، و یا حمایت از جنبشهای سیاسی و مذهبی صورت گیرد. رژیم صهیونیستی تلاش میکند تا با حمایت از رقبای منطقهای ترکیه، مانند مصر و عربستان سعودی، و یا ایجاد ائتلافهای جدید، این نفوذ را محدود کند.
- دیپلماسی فعال: تلاش برای ایجاد ائتلافها و شراکتهای منطقهای با کشورهایی که نگرانیهای مشترکی با رژیم صهیونیستی در قبال سیاستهای منطقهای ترکیه دارند.
- تقویت توان دفاعی: ادامه سرمایهگذاری در قابلیتهای نظامی و اطلاعاتی برای مقابله با تهدیدات احتمالی از سوی ترکیه یا ائتلافهایی که ممکن است ترکیه در آن نقش داشته باشد.
- جنگ روانی و اطلاعاتی: استفاده از ابزارهای رسانهای و دیپلماتیک برای تضعیف موقعیت منطقهای ترکیه و یا ایجاد شکاف بین ترکیه و متحدانش.
- تضعیف جایگاه منطقهای ترکیه: رژیم صهیونیستی از طریق ابزارهای دیپلماتیک، رسانهای و اطلاعاتی، سعی در خدشه وارد کردن به وجهه منطقهای ترکیه دارد. این امر میتواند شامل برجسته کردن اختلافات داخلی ترکیه، حمایت از مخالفان دولت اردوغان، و یا انتشار اخبار منفی در مورد سیاستهای منطقهای ترکیه باشد.
- رویکرد احتیاطی در صورت تنش: در حالی که تهدید نظامی مطرح شده است، رژیم صهیونیستی احتمالاً در ابتدا سعی خواهد کرد تا از درگیری مستقیم با ترکیه اجتناب کند، مگر اینکه منافع حیاتی آن به طور جدی تهدید شود. اما این تهدید نشان میدهد که گزینه نظامی، اگرچه آخرین راهبرد است، اما از دایره احتمالات خارج نشده است.
- تلاش برای عادیسازی روابط با کشورهای عربی: در حالی که روابط رژیم صهیونیستی و ترکیه متشنج است، رژیم در حال پیشبرد روند عادیسازی روابط با کشورهای عربی (مانند امارات، بحرین، سودان، مراکش) است. این روند، جایگاه منطقهای تلآویو را تقویت کرده و به طور بالقوه میتواند ترکیه را منزویتر کند.
در نهایت، اظهارات بنت نشاندهنده عمق شکاف بین رژیم صهیونیستی و ترکیه است. این شکاف، ریشه در رقابتهای منطقهای، اختلافات ایدئولوژیک، و منافع متضاد دارد. در حالی که تهدید نظامی مستقیم بعید به نظر میرسد، اما احتمال تشدید تنشها، درگیریهای نیابتی، و جنگ روانی، بسیار بالاست. رژیم صهیونیستی به طور جدی به دنبال مهار نفوذ منطقهای ترکیه و جلوگیری از شکلگیری ائتلافهای ضد صهیونیستی با محوریت آنکارا است ولو با اقدام نظامی.
