حمایت روزافزون ترکیه چه معنایی برای سومالی و تجارت جهانی دارد؟
در اوج رقابتهای ژئوپلیتیکی برای کنترل کریدورهای حیاتی دریایی در شاخ آفریقا، تعمیق روابط بین ترکیه و سومالی به یک محور استراتژیک تبدیل شده است. این همکاری واکنشهای متناقضی را از سوی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای به دنبال داشته است. در حالی که ترکیه این تعامل را تلاشی برای تضمین ثبات و جلوگیری از ظهور یک بازیگر غیردولتی جدید در خلیج عدن میداند، این رویکرد نیازمند درک عمیق از پیامدهای آن برای تمامیت ارضی سومالی و آینده تجارت جهانی است.
اندیشکده زاویه: حسن شیخ محمود، رئیس جمهور سومالی، در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور این کشور، پس از دیدارشان در استانبول، اظهار داشت که «نگرش تهاجمی» بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، نسبت به سومالی «غیرقابل قبول» و ناقض قوانین بینالمللی است.
در همان روزها، در ساحل دیگر خلیج عدن، عربستان سعودی امارات متحده عربی را به انجام اقدامات «بسیار خطرناک» در شرق یمن متهم کرده است. همزمان با تشدید رقابت قدرتهای خارجی برای نفوذ در کریدورهای دریایی استراتژیک شاخ آفریقا، ترکیه در حال تعمیق همکاری خود با سومالی است. این تعامل نشاندهنده گسترش ارضی نیست. در عوض، نشاندهنده تلاشی آگاهانه برای تقویت حاکمیت دولت سومالی در برابر تجزیه است.
این تمایز پیامدهای قابل توجهی برای ثبات منطقهای و آینده تمامیت ارضی سومالی دارد. گروههای تروریستی داخل این کشور همچنین خطری برای تجارت جهانی محسوب میشوند. با توجه به این خطر، عاقلانه است که همه طرفهایی که هیچ علاقهای به مقابله با یک بازیگر غیردولتی دیگر به سبک حوثیها در خلیج عدن ندارند، از اهداف ترکیه در سومالی حمایت کنند.
همکاری عمیقتر با پیامدهای استراتژیک
روابط ترکیه و سومالی در طول دهه گذشته به طور پیوسته تشدید شده و از تعاملات بشردوستانه به یک همکاری استراتژیک چندبعدی تبدیل شده است. تعهد بلندمدت آنکارا به روند دولتسازی سومالی، ترکیه را به یکی از شرکای خارجی ثابتقدم موگادیشو تبدیل کرده است، بهویژه در زمانی که سومالی همچنان در معرض چندپارگی داخلی و فشار خارجی قرار دارد.
این روابط رو به گسترش از دید بازیگران منطقهای و فرامنطقهای پنهان نمانده است. برخی از کشورهایی که منافع ژئوپلیتیکی رقابتی در شاخ آفریقا دارند، حضور ترکیه را چالشی برای برنامههای استراتژیک خود، به ویژه برنامههای مرتبط با بنادر، مسیرهای دریایی و نفوذ سیاسی بر قلمرو سومالی، میدانند.
با این حال، برای سومالی، تعامل ترکیه در درجه اول حول محور حاکمیت و تابآوری نهادی شکل میگیرد. مقامات ترکیه و نمایندگان سومالی پیوسته تأکید میکنند که هدف از همکاری، تقویت دولت مرکزی است، نه تشویق به چندپارگی یا ساختارهای حکومتی موازی.
شاخ آفریقا به عنوان صفحه شطرنجی برای قدرتهای متوسط منطقهای
شاخ آفریقا اخیراً به نقطه کانونی رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتری تبدیل شده است که از شرق مدیترانه تا دریای سرخ امتداد دارد. تحولاتی که سومالی را تحت تأثیر قرار میدهد، به طور فزایندهای با رقابتهای کشورهای حوزه خلیج فارس، اسرائیل و قدرتهای بزرگ جهانی که به دنبال نفوذ بر کریدورهای دریایی کلیدی هستند، تلاقی میکند.
اقدامات اخیر بازیگران خارجی، از جمله گامهای دیپلماتیک که به عنوان مشروعیت بخشیدن به نهادهای جداییطلب در سومالی تلقی میشوند، به طور گسترده به عنوان بخشی از یک رقابت منطقهای بزرگتر تلقی میشوند.
این اقدامات در آنکارا و موگادیشو به عنوان تلاشهایی برای تغییر شکل جغرافیای سیاسی سومالی به شیوههایی که به جای وحدت سومالی، در خدمت منافع ملی خارجی باشد، تفسیر میشوند.
در این چارچوب، سومالی دیگر به عنوان یک کشور منزوی دیده نمیشود، بلکه به عنوان بخشی از یک قوس استراتژیک گستردهتر که مدیترانه شرقی، کانال سوئز و مسیرهای تجاری دریای سرخ را به هم متصل میکند، در نظر گرفته میشود. کنترل، دسترسی و اهرم سیاسی در امتداد این کریدور به محور محاسبات منطقهای تبدیل شده است.
چرا همکاریهای امنیتی و ضد تروریسم گسترش نمییابد؟
همکاری امنیتی ترکیه با سومالی توجه ویژهای را در محافل سیاسی غربی و منطقهای به خود جلب کرده است. برنامههای آموزشی برای نیروهای امنیتی سومالی، توافقنامههای همکاری دفاعی و حمایت نهادی، باعث شده است که برخی از تحلیلگران، آنکارا را به عنوان یک منطقه نفوذ پیوسته در مناطق مختلف به تصویر بکشند.
این تصویر که اغلب به عنوان «هلال ترکی» توصیف میشود، فعالیتهای ترکیه از شمال سوریه تا شرق مدیترانه و تا آفریقا را به عنوان یک گسترش استراتژیک ترسیم میکند.
منتقدان معتقدند که این حضور باید محدود شود، در حالی که آنکارا معتقد است که هدف از دخالتش ایجاد ثبات در کشورهای شکننده است، نه اعمال سلطه. در مورد سومالی، کمکهای امنیتی ترکیه ارتباط نزدیکی با مبارزه با تروریسم، اقتدار دولتی و ثبات داخلی دارد. مقامات سومالیایی استدلال میکنند که بدون حمایت خارجی متمرکز بر نهادها به جای شبهنظامیان یا نیروهای نیابتی محلی، خطر تجزیه بسیار بیشتر خواهد بود.
دولتسازی، توسعه و گسترش روابط دیپلماتیک
فراتر از امنیت، مشارکت ترکیه در سومالی شامل کشاورزی، پلیس، زیرساختها و ظرفیتسازی اداری میشود. این بخشها نقاط ضعف اصلی دولت سومالی را برطرف میکنند، جایی که دسترسی محدود نهادی مدتهاست که حاکمیت و ارائه خدمات را تضعیف کرده است.
ابتکارات مورد حمایت ترکیه در کشاورزی با هدف کاهش وابستگی به کمکهای خارجی انجام میشود، در حالی که برنامههای آموزشی پلیس بر تقویت اجرای قانون توسط شهروندان به جای تکیه صرف بر راهحلهای نظامی تمرکز دارند. این تلاشها منعکسکننده رویکردی گستردهتر و دولتمحور به ایجاد ثبات است.
انتظار میرود ترکیه با تشویق سایر کشورها به حمایت از تمامیت ارضی سومالی، تلاشهای دیپلماتیک خود را گسترش دهد. این شامل بسیج حمایت بینالمللی علیه جنبشهای جداییطلب و تقویت جایگاه سومالی در مجامع منطقهای و جهانی میشود، زیرا رقابت ژئوپلیتیکی در شاخ آفریقا همچنان در حال تشدید است.
منبع: ترکیهتودی
