پیامدهای ریاست قبرس یونانینشین بر دیپلماسی ترکیه – اتحادیه اروپا
دولت قبرس یونانینشین آماده ریاست دورهای شورای اتحادیه اروپا میشود؛ تحولی که کارشناسان هشدار میدهند میتواند بیش از یک رویداد نمادین باشد. این ریاست فرصتی استراتژیک برای افزایش فشار دیپلماتیک بر ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی تلقی میشود، بهویژه در مورد مناقشه دیرینه قبرس و انرژیهای مدیترانه شرقی. این اقدام همچنین پتانسیل تضعیف اراده همکاریهای دفاعی نوظهور بین آنکارا و بروکسل را دارد و میتواند روابط پرتنش ترکیه و اتحادیه اروپا را وارد فاز جدیدی از بنبستها سازد.
اندیشکده زاویه: دولت قبرس یونانینشین در حال آماده شدن برای به دست گرفتن ریاست دورهای شورای اتحادیه اروپا در نیمه اول سال ۲۰۲۶ است. اگرچه این تحول تا حد زیادی نمادین است، اما دستور کار قبرس یونانینشین در بروکسل میتواند چالشهای دیپلماتیک نوظهوری را برای ترکیه، به ویژه در مورد مناقشه دیرینه قبرس، ایجاد کند. کارشناسان هشدار میدهند که ریاست قبرس یونانینشین ممکن است اراده متقابل نوظهور بین ترکیه و اتحادیه اروپا برای همکاریهای دفاعی بیشتر را تضعیف کند.
علی فواد گوکچه، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی، در مصاحبه با دیلی صباح اظهار داشت: «دولت قبرس یونانینشین اخیراً سیاستهایی را علیه ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی (TRNC) در پیش گرفته است، از جمله همکاری دفاعی با ایالات متحده، رزمایشهای نظامی، استقرار سامانههای دفاع هوایی اسرائیل در جزیره و آموزش جوانان قبرس یونانینشین در بلغارستان، لهستان و جمهوری چک تحت عنوان «نیروی امنیتی ویژه» که میتوان آن را غیرصلحآمیز دانست.»
طبق سیستم چرخشی اتحادیه اروپا، کشورهای عضو به مدت شش ماه ریاست این اتحادیه را بر عهده دارند و فعالیتهای قانونگذاری را هماهنگ میکنند، مذاکرات بین سازمانی را هدایت میکنند و نماینده شورا در تعامل با سایر نهادهای اتحادیه اروپا هستند. مجارستان در اول ژوئیه ۲۰۲۴ ریاست این اتحادیه را بر عهده گرفت و دوره ریاست خود را در پایان سال به پایان رساند و سپس این سمت را برای سال ۲۰۲۵ به لهستان و برای اوایل ۲۰۲۶ به قبرس واگذار کرد.
گوکچه همچنین هشدار داد که آموزش جوانان تحت عنوان «نیروی امنیتی ویژه» طبیعتاً سوالاتی را در مورد اینکه آیا ساختار جدیدی شبیه به EOKA در حال شکلگیری است یا خیر، مطرح کرده است و به نگرانیهای فزاینده در مورد نیات دولت قبرس یونانینشین اشاره کرد. او گفت که عدم پایبندی به مسائل توافق شده در جریان مذاکرات بین طوفان ارهورمان، رئیس جمهور TRNC، و نیکوس کریستودولیدس، رهبر قبرس یونانینشین، همراه با به اشتراک گذاشتن عکسهای گرفته شده در مقابل تصویر و سلاح جورجیوس گریواس، بنیانگذار EOKA، پیام سیاسی روشنی را ارسال میکند.
او استدلال کرد: «تمام این سیاستهای بنبستزا، اعتماد را تضعیف میکند و بر وضعیت موجود، از جمله در دوره آتی ریاست دولت قبرس یونانینشین بر شورای اتحادیه اروپا، تأثیر منفی خواهد گذاشت.»
علاوه بر این، دانشیار امته گوزوگوزلی از دانشگاه علوم اجتماعی آنکارا نیز خاطرنشان کرد که دولت قبرس یونانینشین، آمادگی خود برای ریاست دورهای اتحادیه اروپا را نه صرفاً به عنوان یک مسئولیت اداری، بلکه به عنوان یک فرصت استراتژیک برای تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی خود در مدیترانه شرقی، افزایش فشار دیپلماتیک بر ترکیه و جمهوری ترک قبرس شمالی و تغییر شکل چارچوب بینالمللی مسئله قبرس به نفع خود میبیند.
او اظهار داشت: «برای طرف یونانی، منابع هیدروکربن نه تنها یک چشمانداز اقتصادی، بلکه ابزاری برای تقویت ادعاهای حاکمیتی و مشروعیت بینالمللی است، با هدف کوتاهمدت گنجاندن منطقه اقتصادی انحصاری خودخواندهاش در اسناد رسمی انرژی و امنیتی اتحادیه اروپا، اقدامی که ادعاهای دریایی ترکیه و حقوق جمهوری ترک قبرس شمالی را به حاشیه میراند.»
گوزوگوزلی همچنین یادآوری کرد که قبرس یونانینشین همچنین به دنبال آن است که دکترین «میهن آبی» ترکیه را بیثباتکننده جلوه دهد، در حالی که فعالیتهای حفاری با شرکتهایی مانند اکسون موبیل، انی و توتال را تسریع میکند، تلاشهای اکتشافی خود ترکیه در بروکسل را به عنوان «گامهای تشدیدکننده» به تصویر میکشد و اتحادیه اروپا را برای لحن سیاسی قویتر و در صورت لزوم، سازوکارهای تحریمی جدید تحت فشار قرار میدهد.
اخیراً، وزرای ترکیه و مقامات جمهوری ترک قبرس شمالی از توافقنامه مرز دریایی که به تازگی بین لبنان و دولت قبرس یونانینشین دوباره امضا شده است ، انتقاد کرده و اظهار داشتند که این توافق حقوق قبرس ترکنشین را نادیده میگیرد و از اختیارات طرف قبرس یونانینشین فراتر میرود و خطر بیثباتی بیشتر شرق مدیترانه را به همراه دارد.
از سوی دیگر، علی اوغوز دیریوز، استاد دانشگاه اقتصاد و فناوری TOBB، همچنین خاطرنشان کرد که «تحول دیگری که نباید از آن غافل شد، این احتمال است که طی شش ماه آینده، به ویژه جمهوریهای آسیای مرکزی و چندین کشور دیگر ممکن است اقداماتی را برای افتتاح نمایندگی در جنوب قبرس یا ارتقاء سطح روابط دیپلماتیک انجام دهند.»
دیریوز همچنین خاطرنشان کرد که با ریاست شورای اتحادیه اروپا توسط دولت قبرس یونانینشین در سال ۲۰۲۶، موضوع قبرس نیز در دستور کار اتحادیه اروپا قرار خواهد گرفت.
در حالی که ترکیه در سالهای گذشته در صنعت دفاعی برجسته شده و همکاری دفاعی خود را با کشورهای اروپایی تقویت کرده است، اعتراضات یونان و قبرس یونانینشین نیز افزایش یافته است.
گوکچه در مورد روابط دفاعی ترکیه و اتحادیه اروپا یادآوری کرد که یونان و دولت قبرس یونانینشین پیش از این مشارکت ترکیه در برنامه دفاعی «اقدام امنیتی برای اروپا» (SAFE) اتحادیه اروپا را وتو کردهاند و افزود: «در این دوره، دولت قبرس یونانینشین ممکن است سیاستهای سختگیرانهتری را با هدف تغییر وضع موجود در جزیره به نفع خود و فشار برای خروج نیروهای ترکیه اتخاذ کند.»
برنامه SAFE که در ماه مه توسط رهبران اتحادیه اروپا تصویب شد، قرار است وامهای بلندمدت با قیمت رقابتی را برای تسریع در تهیه تجهیزات دفاعی فوری ارائه دهد.
این بخشی از طرح/آمادگی کمیسیون اروپا برای سال ۲۰۳۰ با عنوان «تسلیح مجدد اروپا» است که هدف آن بسیج بیش از ۸۰۰ میلیارد پوند هزینههای دفاعی است.
گوکچه ادامه داد: «یونان و دولت قبرس یونانینشین میتوانند با مطرح کردن عضویت احتمالی دولت قبرس یونانینشین در ناتو به عنوان اهرمی علیه ترکیه، بر این بنبست غلبه کنند، سناریویی که میتواند آنکارا را به تعلیق همکاریهای دفاعی گستردهتر با اتحادیه اروپا وادار کند.»
ترکیه که عضو ناتو است اما عضو اتحادیه اروپا نیست، از نظر فنی واجد شرایط دسترسی به تأمین مالی صنایع دفاعی اتحادیه اروپا و برنامههای خرید مشترک به عنوان بخشی از ابتکار عمل ۱۵۰ میلیارد یورویی (۱۷۶ میلیارد دلاری) SAFE این اتحادیه است.
با این حال، نخست وزیر یونان، اخیراً مجدداً تأکید کرد که به دلیل اختلافات جاری در دریای اژه و اختلاف بر سر «دلیل جنگ» بین آنکارا و آتن، مشارکت ترکیه در برنامه SAFE را تأیید نخواهد کرد.
علاوه بر این، گوزوگوزلی همچنین اظهار داشت که انتظار میرود ریاست شورای اتحادیه اروپا توسط دولت قبرس یونانینشین با استفاده از حق وتوی خود در مسائلی از جمله نوسازی اتحادیه گمرکی اتحادیه اروپا و ترکیه، آزادسازی ویزا، همکاری در زمینه انرژی، حمل و نقل و هماهنگی ناتو و اتحادیه اروپا با اشاره به «فعالیتهای تحریکآمیز در مدیترانه شرقی» و «نقض حقوق حاکمیتی قبرس»، دوره پیچیدهای را در روابط ترکیه و اتحادیه اروپا ایجاد کند.
او افزود: «هدف این است که ترکیه در نظر اروپا به عنوان یک بازیگر حاشیهای به تصویر کشیده شود، پویاییای که میتواند آنکارا را با قاطعیت بیشتری به سمت یک موضع امنیتی متمرکز بر ناتو سوق دهد و خطر حذف آن از پروژههای دفاعی اتحادیه اروپا را افزایش دهد.»
هالوک گورگون، رئیس سازمان صنایع دفاعی ترکیه (SSB)، ماه گذشته اعلام کرد که صنایع دفاعی ترکیه با به حداقل رساندن وابستگی خود به منابع خارجی برای فناوریهای کلیدی، به یکی از 10 صادرکننده برتر دفاعی جهان تبدیل شده است.
از سوی دیگر، دیریوز همچنین پیشنهاد داد که ترکیه میتواند با تقویت گفتگو با کشورهای اروپای مرکزی و شرقی مانند مجارستان، لهستان و رومانی که متحدان ناتو هستند و با آنکارا در همکاریهای صنایع دفاعی منافع مشترکی دارند، پاسخ دهد و ترکیه میتواند به دنبال هماهنگی مواضع با این کشورها در مورد حفظ جایگاه مستحکم دفاع اروپا در ناتو باشد.
دیریوز خاطرنشان کرد: «مرکز ثقل سیاسی اروپا به طور فزایندهای از بروکسل به سمت شرق در حال تغییر است و کشورهای اروپای شرقی ترکیه را نه به عنوان یک خطر امنیتی برای اروپا، بلکه به عنوان یک متحد بسیار ارزشمند میبینند.»
منبع: دیلی صباح
