پنجرههای استراتژیک ترکیه به آفریقا: تقویت همزمان اقتصاد و امنیت
استراتژی بلندپروازانه ترکیه برای تبدیل شدن به بازیگر کلیدی در قاره آفریقا با برگزاری همزمان دو رویداد محوری در پاییز ۲۰۲۵ به اوج رسید. همایش TABEF با هدف جهش تجارت دوجانبه به مرز ۵۰ میلیارد دلار، و نمایشگاه دفاعی BAMEX که ترکیه را به عنوان «تأمینکننده جایگزین» امنیتی معرفی میکند. این یادداشت به بررسی همافزایی استراتژیک این دو پلتفرم در تعمیق نفوذ اقتصادی و نظامی ترکیه در بازارهای حیاتی آفریقا میپردازد.
زهرا اخوانزاده، پژوهشگر مسائل ترکیه و قفقاز
اندیشکده زاویه: ترکیه با اتخاذ یک استراتژی دیپلماتیک و اقتصادی عمیق و چندوجهی، در حال تحکیم جایگاه خود به عنوان یک بازیگر کلیدی در قاره آفریقا است. این استراتژی که مبتنی بر اصل «برد – برد» و مشارکت بلندمدت است، در اواخر سال ۲۰۲۵ با برگزاری همزمان دو رویداد محوری به اوج خود رسید: همایش تجارت و اقتصاد ترکیه و آفریقا (TABEF) در اکتبر و نمایشگاه صنایع دفاعی (BAMEX) در نوامبر در باماکو، مالی. این دو برنامه به طور موازی، ابعاد اقتصادی و امنیتی روابط دوجانبه را هدف قرار دادهاند.
بُعد اقتصادی: جاهطلبی برای شراکت ۵۰ میلیارد دلاری
TABEF که با میزبانی وزارت تجارت و همکاری DEİK برگزار میشود، افزون بر نمایشگاه تجاری، یک سازوکار سرمایهگذاری ساختارمند است. این همایش با حضور بخشهای دولتی، خصوصی و مالی جهانی، و برگزاری جلسات دوجانبه فضایی برای تسهیل دیپلماسی اقتصادی فراهم میآورد..
حوزههای اولویتدار این همایش شامل انرژیهای تجدیدپذیر، کشاورزی، صنایع دفاعی، و زیرساختهایی نظیر ساخت و ساز و لجستیک است. این تمرکز بر بخشهای زیربنایی، با هدف همسویی با نیازهای توسعهای آفریقا تنظیم شده است.
نکته قابل تأمل، جهش در آمار تجارت دوجانبه است: از حدود ۳۲.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴، هدفگذاری بلندپروازانهای برای رسیدن به مرز ۵۰ تا ۷۵ میلیارد دلار در سالهای آتی تعیین شده است. این امر پویایی اقتصاد ترکیه، به ویژه شبکه گسترده شرکتهای کوچک و متوسط (SME) با ظرفیت تولیدی رقابتی، را در برابر بازارهای آفریقا به نمایش میگذارد. انتظار میرود توافقات کلیدی در این بخش، بر روی سرمایهگذاری در زیرساختها، تأمین انرژی، و پشتیبانی دفاعی (تعمیر و نگهداری و قطعات یدکی) متمرکز شوند.
بُعد امنیتی: ترکیه به عنوان تأمینکننده جایگزین
در موازات فعالیتهای اقتصادی، همکاریهای امنیتی و دفاعی اهمیت حیاتی یافتهاند که BAMEX ویترین اصلی این همکاریهاست. حضور قریب به ۳۰ شرکت دفاعی پیشرو ترکیه، از جمله غولهایی مانند بایکار و آسلسان، در باماکو نشاندهنده عمق تعهد آنکارا است.
چالشهای امنیتی فراگیر در آفریقا، از تروریسم گرفته تا جرایم سازمانیافته و بیثباتیهای داخلی، تقاضا برای تدارکات دفاعی قابل دسترس را افزایش داده است. در این فضا، ترکیه خود را به عنوان «تأمینکننده جایگزین» مطرح میکند؛ راهحلهایی ارائه میدهد که اغلب از نظر اقتصادی رقابتیتر و از نظر ملاحظات سیاسی کمتر محدودکننده نسبت به پیشنهادات کشورهای غربی هستند. این مشارکت، فراتر از فروش پهپادها و تجهیزات زرهی، شامل برنامههای جامع آموزش نظامی، انتقال دانش فنی و ایجاد مراکز خدمات تعمیر و نگهداری است. چنین مراکزی برای حضور پایدار و بلندمدت ترکیه در مناطق استراتژیک، به ویژه در غرب آفریقا، ضروری هستند.
همافزایی و چشمانداز آینده
دو برنامه یادشده یک استراتژی یکپارچه را ترسیم میکنند. تقویت بنیانهای اقتصادی از طریق TABEF، مشروعیت سیاسی و اهرمهای تأثیرگذاری دیپلماتیک را برای ترکیه فراهم میآورد، در حالی که BAMEX اطمینان لازم برای حفظ این نفوذ از طریق تأمین امنیت مرزها و منافع اقتصادی را فراهم میکند. این دو پلتفرم، گامهایی محوری در جهت تثبیت روابط بلندمدت مبتنی بر اعتماد متقابل و همکاریهای استراتژیک در مسیر تبدیل شدن ترکیه به یک شریک امنیتی و اقتصادی تثبیتشده در قاره آفریقا محسوب میشوند.
