بازدید رئیس اطلاعات ترکیه از مقبره فارابی در دمشق چه پیامی دارد؟
در حرکتی نمادین که نشاندهنده گسترش ابعاد فرهنگی و تمدنی سیاست خارجی ترکیه است، رئیس سازمان اطلاعات ملی این کشور (میت) در سفر اخیر خود به دمشق، از آرامگاه «فارابی» فیلسوف برجسته اسلامی بازدید کرد. این اقدام که در میانه گفتوگوهای امنیتی صورت گرفت، تلاش آنکارا برای تکمیل رویکرد امنیتیاش با ارجاع به میراث فکری و حافظه تمدنی مشترک را به نمایش گذاشت.
اندیشکده زاویه: مشارکت منطقهای ترکیه در سوریه اخیراً فراتر از چارچوبهای امنیتی و اطلاعاتی متعارف گسترش یافته و ابعاد نمادین و فرهنگی قابل توجهی را در بر گرفته است.
رئیس سازمان اطلاعات ملی ترکیه (MIT) در جریان سفر اخیر خود به دمشق، از آرامگاه فارابی، یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فلسفه اسلامی، بازدید کرد.
این دیدار به دلیل بار نمادینش بلافاصله توجهها را به خود جلب کرد. در شهری که مدتهاست با جنگ و مبارزات خونین قدرت تعریف میشود، ادای احترام به فیلسوفی که به عقل، اخلاق و اندیشه سیاسی شهرت دارد، میتواند پیامی سنجیده و دقیق ارسال کرده باشد.
این دیدار تأکید کرد که مشارکت ترکیه در سوریه صرفاً از طریق مبارزه با تروریسم، مرزها یا حضور نظامی شکل نمیگیرد. این همچنین نشاندهنده تلاشی برای تثبیت سیاست منطقهای در منابع فکری و تمدنی مشترک گستردهتر است. فارابی یکی از متفکران ایرانی – اسلامی است که ابراهیم کالین اغلب در مطالعات دانشگاهی خود از او نقل قول میکند.
این حرکت نمادین با توجه به جایگاه کالین در رأس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، نهادی که معمولاً با امنیت سخت و نه ژستهای فرهنگی یا فلسفی مرتبط است، بهویژه با توجه به اینکه رئیس آن دارای پیشینه تحصیلی در فلسفه است، بسیار قابل توجه بود.
تدوین پروتکلهای امنیتی در چارچوب فرهنگی
گذار از جلسات امنیتی سطح بالا به مکانی با اهمیت فلسفی، لحظهای نمادین در نحوه مدیریت سیاست ترکیه در خاورمیانه را رقم میزند.
این یک چهارچوب تمدنی برای اقدامات امنیتی «سخت» فراهم میکند، که هدف آن پایهریزی تصمیمات سیاسی مدرن در تداوم تاریخی است.
کالین، به عنوان فردی که مناسبترین فرد برای این دیدار است، گفتگو را از مبارزات قدرت آنی دور کرده و به سمت میراث فکری مشترکی سوق میدهد که قدمت آن به پیش از مرزهای مدرن برمیگردد.
«شهر پاک» به عنوان چهارچوبی برای ثبات
فلسفه سیاسی فارابی بر مفهوم «مدینه فاضله» متمرکز است. این نظریه از نظم اجتماعی مبتنی بر عدالت، عقل و کمال اخلاقی حمایت میکند، جایی که رهبری، رفاه جمعی شهروندان را در اولویت قرار میدهد.
در کشوری که بیش از یک دهه با فروپاشی نهادها و چندپارگی اجتماعی روبرو بوده است، اشاره به این آرمان پیامدهای عملی دارد.
از نظر برخی ناظران، این دیدار نمادین نشان میدهد که بازسازی سوریه باید به همان اندازه که یک پروژه فیزیکی یا سیاسی است، یک پروژه فکری و اخلاقی نیز باشد.
تأکید بر آثار فارابی یادآور ظرفیت منطقه برای حکومت عقلانی است و ضرورت بازسازی دستگاه دولتی کارآمد، عادلانه و ریشهدار در سنتهای فکری که زمانی جهان مدیترانه و خاورمیانه را تعریف میکردند، برجسته میکند.
میراث فارابی که ریشه در عقل، اخلاق و جستجوی اصول جهانی دارد، پسزمینهای متضاد با خشونت و قطبیتگراییای که بیش از یک دهه است سوریه را تعریف میکند، فراهم میکند. این دیدار به طور ضمنی این دو واقعیت را در کنار هم قرار داد.
دیپلماسی اطلاعاتی در کنار دیپلماسی فکری
پیشینه کالین به عنوان یک محقق اندیشه اسلامی، لایه دیگری به این دیدار افزود. آشنایی او با میراث فارابی، تلاش ترکیه را برای بهرهگیری از آنچه مقامات اغلب آن را «حافظه تمدنی» در دیپلماسی منطقهای خود توصیف میکنند، تقویت کرد.
این رویکرد، تلاشی گستردهتر برای تکمیل سیاستهای امنیتمحور با ارجاعات فکری و فرهنگی است که در میان شکافهای فرقهای و سیاسی طنینانداز میشود. فارابی، به عنوان یک متفکر شناختهشده جهانی، چنین زمینه مشترکی را ارائه میدهد.
فراتر از کریدورهای امنیتی و اولویتهای عملیاتی، دیپلماتها، روزنامهنگاران و مردم ترکیه از نزدیک شاهد رنج و عذاب در سوریه بودند و با میزبانی از میلیونها سوری، این رنج و عذاب را در زندگی خود گنجانده بودند. از زمان آزادی سوریه از رژیم اسد، این وحدت فرهنگی ثمرات زیادی داشته است.
سفر کالین از این جنبه، مشارکت ترکیه را به عنوان بخشی از یک قوس تاریخی طولانیتر ترسیم کرد، قوسی که انتخابهای سیاسی امروزی را با میراثی از تبادل فکری و پژوهشهای اخلاقی ریشهدار در خود منطقه پیوند میدهد.
منبع: ترکیه تودی
