حزب عدالت و توسعه؛ از اوج قدرت تا مرز انحلال

در نشستی تخصصی اندیشکده زاویه و خبرگزاری ابنا مجمع جهانی اهل بیت (ع)، «دکتر محمد دین‌محمدی» مدیر گروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده مطالعات حکمرانی، به تحلیل فراز و فرود دو دهه حکمرانی حزب عدالت و توسعه ترکیه پرداخت و علل افول محبوبیت این حزب، از چالش‌های قضایی تا نارضایتی‌های اقتصادی و اجتماعی، و همچنین نقش مؤثر جامعه شیعی و نهادهای مذهبی در تغییر جهت سیاسی ترکیه را بررسی کرد.

اندیشکده زاویه: نشست تخصصی «تأثیرات ماندگاری حکومت حزب عدالت و توسعه بر اسلام سیاسی و روند سیاستگذاری دینی ترکیه» از سوی خبرگزاری ابنا و با همکاری اندیشکده زاویه صبح روز پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴ برگزار شد.

در بخشی از این نشست، دکتر محمد دین‌محمدی، مدیر گروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده مطالعات حکمرانی با موضوع «تأثیر ماندگاری حزب عدالت و توسعه در نظام مسائل جامعه شیعیان ترکیه» به ایراد سخن پرداخت.

 اسلام سیاسی چیست؟

وی گفت: وقتی سخن از حزب عدالت و توسعه در میان است بحث ماندگاری بیش از دو دهه آن در قدرت مورد بحث است نه خود این حزب. دین محمدی بیان کرد: در این مساله واژه اسلام سیاسی در حقیقت به معنای قدرت و اسلام گرایانی است که به قدرت تمایل داشته و به نظام و دولت و ملت توجه دارند.

از سیر صعودی حزب عدالت و توسعه تا مرز انحلال

در ادامه دین محمدی با بررسی و ارزیابی روند رشد و در نهایت نزول تدریجی جایگاه اردوغان و حزب عدالت و توسعه بیان کرد و به ارائه آمارهایی که این حزب در ادوار مختلف انتخابات کسب کرده بود پرداخت.

وی گفت: در سال ۲۰۰۲ این حزب ۳۴ درصد آرا و در سال ۲۰۰۷ توانستند ۳۷ درصد آرا را کسب کنند و این سیر صعودی ادامه داشت و در سال ۲۰۱۱ بیش از ۴۹ درصد آرا و در سال ۲۰۱۸ حدود ۵۶ درصد آرا را کسب کردند و علیرغم چالش هایی که در این سالها داشتند باز روند صعودی داشتند. از جمله این چالش ها می توان به ثبت شکایت در سال ۲۰۰۸ علیه این حزب در دیوان عالی ترکیه اشاره کرد. دادستان ارشد ترکیه به دلیل آنچه که تلاش حزب عدالت و توسعه در جهت برپایی حکومت اسلامی و تضعیف سکولاریسم در ترکیه خواند شکایتی را در دادگاه عالی ترکیه مطرح ساخت و درخواست لغو فعالیت حزب عدالت و توسعه و اعمال ممنوعیت فعالیت سیاسی برای ۷۰ تن از اعضای آن را کرد.  رجب طیب اردوغان نخست وزیر و رهبر حزب، اتهام دادستان را رد کرد. در نهایت در اوت ۲۰۰۸ دادگاه عالی ترکیه با ۶ رأی موافق در برابر ۵ رأی مخالف با پیشنهاد دادستان مبنی بر جلوگیری از فعالیت سیاسی حزب مخالفت کرد.  

سرانجام طولانی شدن حکمرانی یک حزب، مردم راضی که ناراضی می شوند

مدیر گروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده مطالعات حکمرانی در ادامه گفت: مردمِ راضی از یک وضعیت موجود وقتی این مدت حکمرانی یک گروه به درازا بکشد بدنبال کسب تجربه بهتر هستند و می خواهند وضعیت را بهبود ببخشند و این مساله در ترکیه نیز جریان داشت. مسائلی از قبیل تورم، تمرکز گرایی، سرکوب مخالفان، عدم رعایت حقوق زنان و اقلیت ها و … از اموری بود که باعث اقبال بیشتر مردم به سمت و سوی جریان رقیب حزب عدالت و توسعه شد و در نهایت شاهد کاهش چشمگیر آرای این حزب در انتخابات بودیم.

بررسی نقش جامعه دینی در جریان های سیاسی

وی درباره نقش جامعه شیعی در جریان های سیاسی ترکیه گفت: مردمی که تدریجا از حزب توسعه و عدالت اظهار خستگی و ناراحتی می کردند جریان رقیب را هوشیار کرد که الان وقت دین ستیزی و اسلام ستیزی نیست و در نهایت با واکنشی سنجیده اقبال بیشتری از مردم را کسب کرد. انتخابات ریاست جمهوری ترکیه در ۲۰۲۳ همزمان با انتخابات پارلمانی در راستای تعیین رییس جمهور برای یک دوره پنج ساله برگزار شد. این اولین باری است که انتخابات ریاست جمهوری ترکیه به دور دوم کشیده می‌شود.   قطعا جامعه شیعی در تحقق این رخداد نقش مهمی ایفا کرده است. در این انتخابات جریان رقیب و مخالف حزب توسعه و عدالت، در کسب توجه و اقبال مردمی موفق عمل کرد.

نقش سازمان دیانت ترکیه در اسلام گرایی سیاسی

دین محمدی در پایان نقش سازمان دیانت ترکیه در اسلام گرایی سیاسی جامعه را پر رنگ دانست و گفت جذب علمای شیعه به سمت خودشان، تدبیر اقامه نماز جمعه و تجمعات برای شیعیان و اسلامی کردن حکومت اردوغان و برقراری بیش از ۲۵۰ مسجد خود گواه بر این مساله است.