دالان زنگزور؛ پل ادغام کشورهای تُرک

گشایش کریدور زنگزور به عنوان حلقه اتصال کلیدی کشورهای تُرک، می‌تواند تحولی ژئوپلیتیک در همگرایی جهان تُرک ایجاد کند. با آغاز به کار این کریدور، برای اولین بار اتصال زمینی مستقیم بین کشورهای عضو سازمان کشورهای تُرک برقرار شده و کریدور میانی به مهمترین مسیر ترانزیتی اوراسیا تبدیل خواهد شد. این گذرگاه استراتژیک نه تنها موازنه تجاری منطقه را متحول می‌کند، بلکه همگرایی سیاسی-اقتصادی جهان تُرک را به سطح بی‌سابقهای ارتقا خواهد داد.

اندیشکده زاویه – گزارش اختصاصی: در ماه‌های اخیر بحث دالان ادعایی زنگزور بیش از هر زمان دیگری در محافل سیاسی، امنیتی و رسانه‌ای منطقه داغ شده است. با توجه به اینکه دالان زنگزور که اخیراً به «مسیر ترامپ» تغییر نام داده شده است، از ابعاد گوناگونی برخوردار است، بنابراین در اینجا لازم است تا به مقاله مهمی که پروفسور چنگیز تومار، استاد بازنشسته دانشگاه مرمره استانبول در سال 2023 از زاویه «جهان ترک» به این دالان نگریسته است اشاره شود.

این استاد بازنشسته دانشگاه مرمره در آن سال طی مقاله‌ای برای آنادولو به مناسبت سالگرد تاسیس «سازمان کشورهای تُرک»، تاثیرات احتمالی گشایش کریدور زنگزور بر روند افزایش سطح همکاری میان کشورهای تُرک را بررسی کرده است.

توانایی کشورهای ترک در زمینه تاسیس سازمان کشورهای ترک تنها طی 30 سالی که از استقلال آنها می‌گذرد یک موفقیت بزرگ به شمار می‌رود. گشایش کریدور زنگزور نیز ارتباط مستقیمی با جهش موفقیت مذکور به سطحی بالاتر و ایجاد یک مسیر مواصلاتی زمینی میان کشورهای عضو این سازمان خواهد داشت. حمایت عمیق و بی چون و چرای ترکیه از آذربایجان در روند آزادسازی قره‌باغ از اشغال ارامنه و همکاری گسترده باکو و آنکارا در ابعاد سیاسی و نظامی طی سال‌های اخیر تاثیر زیادی بر کشورهای تُرک آسیای میانه داشته است. آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین به عنوان یکی از جمهوری‌های عضو شوروی سابق نیز یکی دیگر از عوامل تسریع کننده در گسترش همکاری‌ها میان کشورهای ترک بوده است.

شیفت اقتصاد جهانی به آسیا طی قرن حاضر، ضعف زنجیره تدارکاتی به ویژه با چین به دلیل همه‌گیری کرونا، افزایش نرخ تورم و هزینه حمل و نقل در ابعاد جهانی و تلاش‌ها به منظور تاسیس جاده‌های مدرن ابریشم و ادویه نیز علل بین المللی نزدیکی بیشتر دولت‌های عضو سازمان کشورهای تُرک به شمار می‌روند. همچنین با طرح پروژه کریدور اقتصادی خاورمیانه و اروپا در آخرین نشست گروه G20 در دهلی‌نو که چین، کشورهای ترک و ترکیه سهمی از آن ندارند نیز باعث افزایش اهمیت دالان زنگزور برای جهان ترک شده است. از سوی دیگر، می‌توان گفت که عملیات اخیر آذربایجان در قره‌باغ باعث پایان یافتن نگرانی‌های امنیتی درباره کریدور مذکور شده است.

با آغاز همه‌گیری کرونا و بحران اقتصادی در سطح جهان، تهاجم روسیه به اوکراین و اعمال تحریم‌های شدید علیه روسیه، استفاده از کریدور شمالی برای کشورهای آسیای میانه و چین عملا مسدود شد. کریدور جنوبی که باید از افغانستان و ایران عبور کند نیز با مانع بی ثباتی مواجه شده است. با این اوصاف، کریدور میانی که قزاقستان و آذربایجان را از طریق دریای خزر به هم مربوط می‌سازد و گشایش دالان زنگزور نیز طول آن را کاهش خواهد داد، یکی از بهترین گزینه‌های باقی مانده برای کشورهای مربوطه است. البته این کریدور هم اکنون نیز با عبور از گرجستان فعال است اما دالان زنگزور امکان حمل و نقل ارزانتر و سریعتر از طریق کریدور میانی را فراهم خواهد ساخت. دالان زنگزور در صورت افتتاح نه تنها برای اقتصاد و حمل و نقل بین المللی مهم است، بلکه ارتباط زمینی میان آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان نیز به وسیله آن ممکن خواهد شد.