تشکیل محور اقتصادی آذربایجان – گرجستان – چین

تحولات اخیر در محور باکو – تفلیس – پکن، این همکاری سه‌جانبه را به عنوان پایه‌ای مهم برای تضمین صلح، ثبات و امنیت در مقیاس جهانی، تحکیم می‌بخشد. در چارچوب چشم‌انداز آینده کریدور میانی، انتظار می‌رود افتتاح مسیر زنگزور، ظرفیت ترانزیت آن را به ۱۳ میلیون تن افزایش دهد.

اندیشکده زاویه – اختصاصی: اخیرأ گرجستان و چین در پی رایزنی برای به‌روزرسانی توافق‌نامه تجارت آزاد خود هستند. نخستین توافق‌نامه بین دو کشور در سال ۲۰۱۷ امضا و منجر به حذف عوارض گمرکی بر اکثر انواع کالاها و تسهیل ورود فعال محصولات گرجستان به بازار چین شد. در حال حاضر، حوزه‌های به‌روزرسانی‌شده توافق‌نامه شامل توسعه تجارت الکترونیک، ایجاد شرایط مطلوب برای افزایش سرمایه‌گذاری چین، گسترش حضور محصولات گرجستان در بازار چین و موارد دیگر می‌شود.

 ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان، در این زمینه اظهار داشته، اهمیتی که مقامات کشور برای همکاری اقتصادی با چین قائل هستند، نقش راهبردی تفلیس به عنوان پل ارتباطی بین غرب و شرق، اروپا و آسیا را نمایان می‌کند. در این زمینه، وظیفه اصلی گرجستان تقویت بیشتر این نقش در راستای منافع ملی خود است.

یکی از مهم‌ترین تحولات در روابط گرجستان و چین، ایجاد مشارکت راهبردی در سال ۲۰۲۳ است. دو کشور همچنین رژیم بدون ویزا را حفظ کرده‌اند. همچنین، در سال ۲۰۲۴، تجارت دوجانبه به ۲ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال گذشته ۱۷ درصد افزایش داشته است.

یکی از جنبه‌های مهم این رابطه، مشارکت شرکت دولتی ساخت و ساز ارتباطات چین (CCCC) در پروژه بندر آناکلیا است. اجرای این پروژه به گرجستان اجازه می‌دهد تا جایگاه مهمی در شبکه لجستیکی متصل کننده اروپا و آسیا، به ویژه از طریق استفاده از کریدور میانی به دست آورد.

براساس اظهارات دیوید آپتسیاوری، مدیرکل اتاق بازرگانی و صنایع گرجستان، توسعه، نوسازی و ادغام بندر آناکلیا در ساختار کریدور میانی از اهمیت راهبردی برخوردار است، به ویژه که علاقه چین به انتقال بار زمینی به اروپا، با دور زدن مسیرهای دریایی سنتی افزایش یافته است. در مقابل، پکن از طریق دسترسی مستقیم به منطقه دریای سیاه، فرصت تقویت نفوذ خود در اوراسیا را به دست می‌آورد.

در این راستا، اهمیت ویژه روابط گرجستان – آذربایجان و آذربایجان – چین به ویژه در حوزه لجستیک آشکار می‌شود. در سال ۲۰۲۴، نخستین قطار کانتینری از «شی‌آن» با طی ۱۱ روز به باکو رسید. اندکی پس از آن، نخستین محموله صادراتی از آذربایجان در جهت مخالف ارسال شد که در مجموع ۶۲ کانتینر را منتقل کرد. این امر نه تنها در راستای افزایش گردش تجارت در امتداد مسیر غرب-شرق بوده، بلکه برای تعمیق روابط تجاری و اقتصادی بین کشورهای درگیر در این کریدور نیز اهمیت داشت

همزمان، تأسیس انجمن بین‌المللی «مسیر حمل و نقل اوراسیا» در باکو کلید خورد که هدف اصلی آن توسعه شاخه دیگری از مسیر حمل و نقل بین‌المللی ترانس خزر (TITR) است که از چین، تاجیکستان، قرقیزستان، ازبکستان، ترکمنستان و دریای خزر عبور می‌کند.

این اقدامات در راستای «بیانیه مشترک ایجاد مشارکت راهبردی» است که در سال ۲۰۲۴ بین آذربایجان و چین امضا شد و براساس آن پکن آمادگی خود را برای مشارکت فعال در ساخت و بهره‌برداری از کریدور میانی با همکاری باکو و سایر شرکا را ابراز کرد. هدف از سیاست، حمایت از عملکرد بی‌وقفه و توسعه شتابان مسیر باری جنوبی چین-اروپا و مسیر بازگشت آن با تضمین تاب‌آوری و امنیت زنجیره‌های تولید و لجستیک است.

با توجه به مفاد این بیانیه، توجه ویژه‌ای به حمل و نقل ریلی معطوف شده که از ۹ ژوئیه از چین به آذربایجان در امتداد کریدور میانی آغاز شد. در مجموع ۵۰ کانتینر استاندارد از جینژونگ (از طریق آکتائو قزاقستان) به باکو ارسال شد. تنها دو روز بعد، در راستای تفاهم‌نامه امضا شده بین راه‌آهن آذربایجان (ADY) و ساخت و بهره‌برداری از بندر آزاد تجاری شیان چین، نماینده‌ای از ADY در بندر شیان مستقر و پایانه کانتینری اختصاصی با ظرفیت سالانه ۲۰۰۰۰  TEU افتتاح شد.

دسترسی ADY به سیستم عملیاتی بندر شی‌آن برای تبادل داده‌ها، بدون تردید قابلیت‌های کریدور میانی را گسترش خواهد داد. همچنین، توافق شد تا همکاری در زمینه افزایش ظرفیت ترانزیت دریای خزر و حجم ترافیک بار در امتداد مسیر باکو-تفلیس-قارص به سمت ترکیه و اروپا را افزایش دهند. احتمالا تلاش‌های مشترک در زمینه راهکارهای دیجیتال، به ویژه در توسعه سیستم‌های ردیابی بار در لحظه، تشدید می‌شود.

در مورد روابط دوجانبه بین باکو و تفلیس، روحیه تفاهم در دیدارهای اخیر منعکس شده است. جلسه بین الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان و مریم کوریویشویلی، وزیر اقتصاد و توسعه پایدار گرجستان، نیز در این راستا بود. علی‌اف با استقبال از سفر وزیر به باکو، آن را نشانه‌ای از همکاری نزدیک دانست و تأکید کرد که نخست وزیر گرجستان پس از انتخابات پارلمانی، آذربایجان را برای نخستین سفر خارجی خود انتخاب کرده است. به گفته او، این امر نمونه بارزی از دوستی و برادری بین دو کشور است.

همچنین، هر دو کشور بر اهمیت تعمیق همکاری در قالب‌های دوجانبه و چندجانبه در حوزه‌های مانند حمل و نقل، انرژی، تجارت و سرمایه‌گذاری تأکید کردند.

در مجموع، تحولات اخیر در محور باکو – تفلیس – پکن، این همکاری سه‌جانبه را به عنوان پایه‌ای مهم برای تضمین صلح، ثبات و امنیت در مقیاس جهانی، تحکیم می‌بخشد. در چارچوب چشم‌انداز آینده کریدور میانی، انتظار می‌رود افتتاح مسیر زنگزور، ظرفیت ترانزیت آن را به ۱۳ میلیون تن افزایش دهد.