ابعاد و اهمیت اقتصادی گرجستان برای چین

نفوذ اقتصادی رو به رشد چین در اوراسیا، همراه با طرح کمربند و جاده (BRI)، علاقه پکن به استفاده از مسیرهای ترانزیتی قفقاز جنوبی را افزایش داده است. در این میان، گرجستان با هدف تقویت مسیرهای تجاری، پروژه‌های زیرساختی مانند بزرگراه شرق – غرب، راه‌آهن باکو – تفلیس – قارص (BTK)، بندر دریای عمیق آناکلیا، نوسازی راه‌آهن و توسعه بندر خشک را آغاز کرده است که حمل و نقل و لجستیک بین آسیای مرکزی، منطقه دریای سیاه و بازارهای اروپایی را افزایش می‌دهد. ب

دکتر دادمهر رضایی کارشناس مسائل منطقه

اندیشکده زاویه: پس از حمله روسیه به اوکراین و اختلال در کریدور شمالی طرح کمربند و جاده چین، انتقال محصولات چینی به غرب به سمت کریدور میانی منحرف شده است.  کریدور میانی از شروع و پس از عبور از قزاقستان، دریای خزر، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه به اروپا متصل می‌شود. از همین روی، کشورهای این مسیر از جمله گرجستان از اهمیت بالایی برخوردار است، به ویژه که این کشور بنادر راهبردی در دریای سیاه دارد.

در واقع، نفوذ اقتصادی رو به رشد چین در اوراسیا، همراه با طرح کمربند و جاده (BRI)، علاقه پکن به استفاده از مسیرهای ترانزیتی قفقاز جنوبی را افزایش داده است. در این میان، گرجستان با هدف تقویت مسیرهای تجاری، پروژه‌های زیرساختی مانند بزرگراه شرق – غرب، راه‌آهن باکو – تفلیس – قارص (BTK)، بندر دریای عمیق آناکلیا، نوسازی راه‌آهن و توسعه بندر خشک را آغاز کرده است که حمل و نقل و لجستیک بین آسیای مرکزی، منطقه دریای سیاه و بازارهای اروپایی را افزایش می‌دهد. به‌طوری‌که در اکتبر ۲۰۲۴، نخست وزیر گرجستان، ایراکلی کوباخیدزه، چین را به عنوان یکی از «بهترین الگوی نوسازی دولت» ستود و تأکید کرد که چین الگوی مثبتی برای سایر قدرت‌های جهانی است.

در سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴، روابط اقتصادی گرجستان با چین به طور قابل توجهی افزایش یافت. شهروندان چینی ۱۸۹۳ شرکت در گرجستان ثبت کردند که ۴ برابر بیشتر از قبل از سال ۲۰۱۳ است. در سال ۲۰۲۴، تقریبا ۲۹۱ شرکت جدید چینی ثبت شد که رکورد جدیدی محسوب می‌شود.

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از چین در مقایسه با سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۲، با افزایش ۵ برابری به ۶۰۰ میلیون دلار رسیده است. گردش مالی سالانه تجارت گرجستان با چین از سال ۲۰۱۲، نزدیک به ۳ برابر افزایش یافته و به ۲ میلیارد دلار رسیده است. در سال ۲۰۲۴، چین چهارمین شریک تجاری بزرگ گرجستان بود که ۸.۲ درصد از کل تجارت گرجستان را تشکیل می‌داد.

در سال ۲۰۲۴، توافق‌نامه دوجانبه معافیت ویزا بین دولت گرجستان و دولت چین امضا شد. در نتیجه، بازدید چینی‌ها از گرجستان در سال ۲۰۲۴ به شدت ۸۳ درصد افزایش یافت. تعداد بازدیدها از چین نیز به ۸۸.۶ هزار نفر رسید. همچنین افزایش قابل توجهی در پروازهای خطوط هوایی چین به گرجستان مشاهده شده است.

بسیاری از پروژه‌های زیرساختی بزرگ در گرجستان توسط شرکت‌های چینی، از جمله شرکت‌های دولتی، در حال اجرا هستند. علاوه بر پروژه بندر آناکلیا، طرف چینی علاقه خود را به توسعه یک فرودگاه جدید در «وازیانی» ابراز کرده است. به گفته سفیر، شرکت‌های چینی متعددی علاقه خود را نشان داده‌اند و چین به نظارت و حمایت دقیق از این پروژه ادامه خواهد داد.

در سال‌های اخیر بی‌ثباتی امنیتی، روابط «منجمد» با غرب، نفوذ دائمی روسیه و اتکا به بودجه خارجی، مانع از دستیابی تفلیس به اهداف حمل و نقل شده است. در این راستا، وزیر کوباخیدزه سه هدف مهم را دنبال می‌کند که شامل: ۱- جذب سرمایه‌گذاری چینی با بهره‌برداری از موقعیت راهبردی این کشور در طرح کمربند و جاده و صفحه شطرنج استراتژیک اوراسیا. ۲- حفظ تعامل با غرب در دوره‌ای که با رویارویی با واشنگتن و بروکسل مشخص می‌شود ۳- تقویت تصویر گرجستان به عنوان یک کریدور ژئواکونومیک.

تفلیس ممکن است از نقش ترانزیتی خود برای مقابله با مشکلات اقتصادی داخلی و کاهش خطرات انزوای منطقه‌ای استفاده کند. ادعای کوباخیدزه مبنی بر اینکه گرجستان هفت کشور را به دریا متصل می‌کند، تا اندازه‌ای اغراق راهبردی است؛ اگرچه از نظر جغرافیایی درست است، اما زیرساخت‌های این اتصال کافی نیست. بنابراین، سرمایه‌گذاری قابل توجهی از سوی تفلیس و چین برای پشتیبانی از ادغام لجستیکی و مسیرهای حمل و نقل مورد نیاز است و ردیابی اظهارات مقام تفلیس؛ گرجستان قصد دارد به سمت چین چرخش کند.

بنابراین همکاری چین و گرجستان با محوریت توسعه کریدور میانی و زیرساخت‌های بندری دریای سیاه، می‌تواند برای هر دو کشور نتیجه برد – برد داشته باشد.

در این میان، توسعه بندر آب‌های عمیق «آناکلیا» از اهمیت راهبردی برای پکن دارد. پروژه ساخت بندر آناکلیا از نظر اقتصادی و سیاسی اهمیت استراتژیک بسیار زیادی برای گرجستان دارد. با ظرفیت بار سالانه ۵۰ میلیون تن و ۲ میلیون TEU، برنامه‌های این بندر بسیار بلندپروازانه است. با این ظرفیت، آناکلیا به یک قطب تجاری بزرگ بین اروپا و آسیا تبدیل می‌شود و توسعه اقتصادی گرجستان را تسریع کرده و سرمایه بین‌المللی را جذب می‌کند. علاوه بر این، توانایی این بندر برای پذیرش بزرگ‌ترین کشتی‌های دریای سیاه، موقعیت گرجستان را به عنوان قطب حمل و نقل منطقه‌ای تقویت کرده و اقتصاد محلی را رونق می‌بخشد. علاوه بر این، ساخت بندر می‌تواند به تنوع اقتصادی گرجستان کمک کند، زیرا وابستگی این کشور به روسیه را کاهش داده و در نتیجه نفوذ روسیه را کاهش می‌دهد.

در ۲۹ مه ۲۰۲۴، وزیر اقتصاد و توسعه پایدار گرجستان، لوان داویتاشویلی، اعلام کرد که برنده فرآیند انتخاب مشارکت دولتی – خصوصی برای توسعه بندر آناکلیا، یک کنسرسیوم چینی-سنگاپوری بوده است. مشارکت شرکت‌های دولتی چین در ساخت بندر عمیق آناکلیا، نه تنها برای گرجستان، بلکه برای کل منطقه نیز پیامدهای مهمی به همراه دارد. به طور سنتی، منطقه دریای سیاه (BSR) به عنوان منطقه‌ای تلقی می‌شد که منافع روسیه و غرب در آن تلاقی می‌کند. با این حال، مشارکت شرکت‌های دولتی چین نشان دهنده ظهور پکن به عنوان یک بازیگر جدید در منطقه است. در نتیجه، منطقه دریای سیاه پتانسیل قابل توجهی برای تبدیل شدن به نقطه کانونی بعدی رقابت قدرت‌های بزرگ دارد.

در مجموع، افزایش اقتصادی و تجاری در کریدور میانی، اهمیت روزافزون گرجستان را برای تجارت بین قاره‌ای آشکار می‌کند، زیرا تنها جایگزین مناسب برای مسیرهای روسیه برای تجارت چین، آسیای مرکزی و آذربایجان با اتحادیه اروپا و ایالات متحده، از جمله کالاهای حیاتی مانند نفت، گاز و مواد معدنی کمیاب، فراهم می‌کند.