تحلیلی بر ابعاد، اهداف و پیامدهای سفر هاکان فیدان به انگلیس
ترکیه و انگلیس هر دو در موقعیتی قرار دارند که میتوان آنها را «قدرتهای میانی» دانست؛ قدرتهایی که نه در مرکز تصمیمسازی معماری امنیتی اروپا قرار دارند و نه میتوانند از این معماری جدا باشند. از این منظر، سفر فیدان بخشی از روندی است که در آن دو کشور در تلاشاند با ایجاد یک محور همکاری مکمل، نقش خود را در محیط ژئوپلیتیک پیچیده امروز تثبیت کنند.
مهرداد محبینیا – کارشناس مسائل ترکیه
اندیشکده زاویه: سفر دو روزه هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه به لندن در واپسین روزهای آوریل ۲۰۲۶ پس از ماهها گفتوگو میان دستگاههای دیپلماسی دو کشور و همزمان با شرایط جدید امنیتی در اروپا انجام شد؛ شرایطی که بسیاری از بازیگران میانی را به سمت بازتعریف موقعیت خود سوق داده است.
در این چارچوب، امضای «سند چارچوب شراکت راهبردی» میان ترکیه و انگلیس مهمترین دستاورد این سفر بود و نشان داد که دو کشور در پی ایجاد سطحی جدید از همکاری هستند که نهتنها بر روابط دوجانبه اثر میگذارد، بلکه میتواند در توازنهای منطقهای نیز نقشآفرینی کند. این سفر سه محور اصلی داشت: تقویت همکاری نهادی، همگرایی ژئوپلیتیک دو قدرت میانی و گسترش همکاریهای دفاعی.
۱. شراکت نهادی
یکی از ابعاد مهم و محوری سفر فیدان به لندن، امضای سندی بود که نقشه راه همکاری بلندمدت میان دو کشور را ترسیم میکند. این سند ـ که طی آن بر موضوعاتی همچون هماهنگی امنیتی، همکاری در مسائل ناتو، مبارزه با جرایم سازمانیافته، امنیت انرژی، علم و فناوری و تجارت تأکید شده ـ در واقع تلاشی برای ایجاد یک قالب پایدار و قابلاتکا در روابط دو کشور است.
آنچه در این سند برجسته است، تلاش دو طرف برای ایجاد یک ساختار نهادی منظم است که بتواند در برابر تحولات سریع امنیتی اروپا کارآمد باقی بماند. گفتوگوهای فیدان با اعضای مجلس عوام و اعیان نیز نشانهای از عمیقتر شدن همکاری در سطح فراملی و حکمرانی بود.
افزایش حجم تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۴ میلیارد دلار نیز بستر اقتصادی لازم برای این همکاری را تقویت کرده است. در این میان، مذاکرات برای نوسازی توافق تجارت آزاد، اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا هر دو کشور در فضای پسابرگزیت و تحولات جدید انرژی اروپا به دنبال مسیرهای تازه تجارت و سرمایهگذاری هستند.
۲. انگیزههای ژئوپلیتیکی
وجه برجستهتر سفر فیدان به لندن در انگیزههای ژئوپلیتیکی آن نهفته است. ترکیه و انگلیس در سالهای اخیر با تغییرات مهمی در جایگاه خود در ساختار امنیتی اروپا مواجه شدهاند.
برای بریتانیا، پسابرگزیت دورهای از بازتعریف نقشی بوده است که در آن این کشور تلاش دارد خلأ ناشی از خروج از ساختارهای تصمیمسازی اروپا را با همکاریهای دوجانبه جبران کند. از سوی دیگر، روندهای دفاعی جدید در اروپا ـ از جمله صندوق دفاعی SAFE ـ فضای تازهای ایجاد کرده که در آن برخی کشورها به دنبال چارچوبهای جدید همکاری هستند.
ترکیه نیز طی سالهای گذشته با ضرورت تنوعبخشی به همکاریهای دفاعی و سیاسی مواجه شده است. از یکسو نیاز به فناوری دفاعی و از سوی دیگر تحولات امنیتی منطقهای، این کشور را به سمت همکاریهای مکمل با طرفهای مختلف سوق داده است. در این میان، همکاری با انگلستان از منظر گفتوگوهای دفاعی، فناوریهای صنعتی و هماهنگیهای امنیتی در محیط پیرامونی اهمیت یافته است.
ترکیه و انگلیس هر دو در موقعیتی قرار دارند که میتوان آنها را «قدرتهای میانی» دانست؛ قدرتهایی که نه در مرکز تصمیمسازی معماری امنیتی اروپا قرار دارند و نه میتوانند از این معماری جدا باشند. از این منظر، سفر فیدان بخشی از روندی است که در آن دو کشور در تلاشاند با ایجاد یک محور همکاری مکمل، نقش خود را در محیط ژئوپلیتیک پیچیده امروز تثبیت کنند.
۳. همکاری دفاعی
مهمترین بخش عملی روابط دو کشور، همکاری دفاعی است. در سالهای اخیر گفتوگوهای فشردهای میان آنکارا – لندن درباره خرید جنگندههای یوروفایتر و همکاریهای فنی و آموزشی مرتبط با آن انجام شده است. این همکاریها در چارچوب نیاز ترکیه به نوسازی بخشی از ناوگان هوایی و دسترسی به فناوریهای جدید در حال شکلگیری است.
در کنار این موضوع، گفتوگوهای دفاعی دو کشور شامل بحثهایی درباره هماهنگی در چارچوب ناتو و همکاری پیرامون مسائل امنیتی منطقهای نیز هست. سفر فیدان همچنین فرصتی برای بررسی آخرین تحولات خاورمیانه و پیامدهای آن بر امنیت اروپا و ناتو فراهم کرد.
با این حال، برخی چالشها همچنان بر فراز این همکاری قرار دارد. یکی از آنها موضوع قبرس و حساسیتهای مرتبط با وضعیت امنیتی این جزیره است. نقش انگلیس در قبرس و نیز اهمیت این موضوع در معادلات امنیتی شرق مدیترانه سبب میشود که همکاریهای دفاعی دو کشور نیازمند مدیریت دقیق و تعاملات مستمر باشد. سفر فیدان نیز در همین چارچوب بخشی از روند هماهنگسازی دیدگاهها بود.
ارزیابی نهایی
سفر هاکان فیدان به لندن را میتوان گامی مهم در بازتنظیم روابط ترکیه و انگلیس دانست. این سفر، نهتنها میتوان گام مؤثری در تثبیت چارچوب جدید همکاری باشد، بلکه نشان میدهد که دو کشور در حال سازگار کردن روابط خود با محیط امنیتی در حال تغییر اروپا و پیرامون آن هستند.
با وجود دستاوردهای این سفر، پرسشهایی همچنان باقی است: آینده معماری امنیتی اروپا چگونه خواهد بود؟ نقش ناتو در سالهای آینده چه تغییری میکند؟ و در صورت تغییرات عمده در این معماری، جایگاه همکاری ترکیه و انگلستان در چه سطحی تثبیت خواهد شد؟
آنچه روشن است، این است که سفر فیدان آغازگر مرحلهای جدید در روابط دو کشور است؛ مرحلهای که بر همکاریهای ساختاری، امنیتی و اقتصادی استوار خواهد بود و در سالهای آینده نقشی تعیینکننده در تعاملات دو طرف خواهد داشت.
