پیامدهای جنگ رمضان بر جامعه علوی و مواضع مذهبی ترکیه

در نشست تخصصی «ترکیه و جنگ رمضان» که به همت اندیشکده زاویه و خبرگزاری ابنا برگزار شد، دکتر مسعود صدرمحمدی، کارشناس مسائل ترکیه، به‌صورت مجازی به بررسی تأثیر جنگ رمضان بر جامعه علوی، طریقت‌ها و جماعت‌های مذهبی ترکیه پرداخت.

اندیشکده زاویه: دکتر مسعود صدرمحمدی در این نشست تخصصی با اشاره به مواضع جریان‌های دینی ترکیه نسبت به جنگ علیه ایران اظهار کرد: از همان روز نخست جنگ، مواضع جریان‌های دینی محافظه‌کار ترکیه قابل مشاهده بود و این مواضع تا هفته دوم جنگ تأثیر قابل‌توجهی در جامعه ترکیه داشت. برخی جریان‌ها معتقد بودند که پیروزی ایران موجب تقویت جریان متشرع در ترکیه خواهد شد.

وی افزود: دو نگاه در جریان مذهبی ترکیه نسبت به جنگ علیه ایران وجود داشت. یک دیدگاه، جنگ آمریکا علیه ایران را جنگ کفر علیه اسلام می‌دانست و براساس اصول دینی خود را موظف به حمایت از ایران می‌دید. دیدگاه دیگر، این جنگ را نبرد آمریکا با تشیع تلقی می‌کرد و معتقد بود در این نبرد هر طرف آسیب ببیند، به سود آنان است. از نگاه این گروه، پیروزی ایران می‌تواند موجب افزایش کاریزمای ایران و در نتیجه افزایش گرایش بخشی از جامعه اهل سنت ترکیه به تشیع شود.

وی ادامه داد: در دو هفته نخست جنگ رمضان، شاهد حجم بالایی از حملات رسانه‌ای علیه تشیع از سوی برخی جریان‌های مذهبی ترکیه بودیم. آنان تشیع را گرچه در حال جنگ با آمریکا می‌دانستند، اما آن را «فتنه» در جهان اسلام معرفی می‌کردند. در مقابل، اردوغان از همراهی با این گفتمان طائفه‌گرا خودداری کرد و پس از سخنرانی‌های او، جریان‌های مذکور مواضع خود را تعدیل کردند. به‌دنبال این تغییر، به‌جای حمله مستقیم به تشیع، حملات خود را متوجه دکتر شریعتی و اندیشه‌های او کردند.

صدرمحمدی درباره بازتاب رسانه‌ای جنگ گفت: از هفته سوم جنگ رمضان و با تثبیت قدرت ایران، حتی شبکه‌های وابسته به جریان محافظه‌کار مذهبی در ترکیه نیز روند ایران‌گرایی پیدا کردند. تهدیدات اسرائیل علیه ترکیه و احتمال اقدام پس از ایران، بر تغییر رویکرد این جریان‌ها تأثیر داشت.

وی افزود: جریان مذهبی ترکیه با گفتمان اسلامی نسبت به جنگ رمضان، از هفته دوم به بعد در برابر جریان طائفه‌گرا دست بالا را پیدا کرد. طرفداران مرحوم اربکان نیز پرچم حمایت از ایران و حزب‌الله را در ترکیه همچنان حفظ کردند. در جنوب‌شرق ترکیه نیز جریان‌های اسلام‌گرای کرد از ایران حمایت کردند.

کارشناس مسائل ترکیه با اشاره به تقسیم جامعه علوی این کشور گفت: علویان ترکیه در دو ساحت قابل بررسی هستند؛ جریان علوی ایدئولوژیک که عمدتاً چپ‌گراست و جریان توده‌گرای غیرایدئولوژیک. جریان توده‌گرای علوی به‌سبب مظلومیت ایران و شهادت دانش‌آموزان مدرسه میناب، همراه ایران است. در مقابل، جریان ایدئولوژیک علویِ نزدیک به گروه پ‌ک‌ک رویکردی کینه‌توزانه نسبت به ایران داشته و اقدام آمریکا را محکوم نکرده است.

صدرمحمدی ادامه داد: جریان علوی ضد امپریالیستی چپ‌گرا در ترکیه عملکرد درخشانی در جنگ رمضان داشت و از روز نخست مقابل سفارت آمریکا تجمع و حمایت خود را از ایران اعلام کرد. نباید نقش این جریان در دفاع از ایران را نادیده گرفت.

وی در پایان خاطرنشان کرد: در برابر کسانی که ایران را متهم به شیعه‌گری می‌کنند، مسئولیت سنگینی داریم. این افراد می‌کوشند کاریزمای انقلاب اسلامی را در چارچوب مذهبی و طائفه‌ای تفسیر کنند. وظیفه ما این است که بهانه‌ای به دست آنان ندهیم، از گفتمان‌های دیگرستیز دوری کنیم و دشمن را فقط آمریکا تعریف کنیم. این امر نیازمند فکر، دقت و هماهنگی جدی است.