دیپلماسی مواد معدنی ترامپ: استراتژی امنیت ملی جدید و معاملهگرایانه قفقاز
استراتژی امنیت ملی کاخ سفید، فلسفه «اول آمریکا» را با تأکید بر حضور نظامی قوی، مذاکره برای صلح و تضمین دسترسی به زنجیرههای تأمین حیاتی تشریح میکند. این سند، ترامپ را «رئیس جمهور صلح» معرفی کرده و دیپلماسی مواد معدنی را ستون اصلی مذاکرات، بهویژه در منازعاتی مانند قفقاز جنوبی، قرار داده است. این رویکرد معاملهگرایانه، تلاش دارد تا با گره زدن صلح به منافع اقتصادی و منابع، بر نفوذ چین فائق آید، هرچند کارشناسان نسبت به پایداری آن تردید دارند.
اندیشکده زاویه: ماریل فراگامو و مک گوان با انتشار یادداشت مشترک در «اندیشکده کارنگی» نوشتند: در ۴ دسامبر، کاخ سفید استراتژی امنیت ملی خود را منتشر کرد که جزئیات برنامههای دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، برای ترویج فلسفه «اول آمریکا» را شرح میداد. این استراتژی شامل حضور نظامی قویتر در مناطق کلیدی، آوردن کشورها به مدار واشنگتن از طریق مذاکره برای توافقات صلح و «تأمین دسترسی به زنجیرههای تأمین و مواد حیاتی» در کنار چندین اولویت دیگر است.
این سند، ترامپ را به عنوان «رئیس جمهور صلح» معرفی میکند، عنوانی که با تلاشهای دولت برای معرفی ترامپ به عنوان یک صلحطلب متخصص در حالی که برای جایزه صلح نوبل رقابت میکند، همسو است. دولت موفقیت ترامپ را در پایان دادن به هشت درگیری جهانی در دوره دوم ریاست جمهوریاش، که آخرین مورد آن به امضای تشریفاتی توافق صلح مورد انتظار در ۵ دسامبر بین جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا در موسسه صلح دونالد جی. ترامپ که به تازگی تغییر نام داده است، منجر شد، ستایش کرده است.
ترامپ علاوه بر جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا، ادعا میکند که مناقشات بین ارمنستان و آذربایجان، کامبوج و تایلند، مصر و اتیوپی، کوزوو و صربستان، هند و پاکستان، اسرائیل و ایران و همچنین جنگ غزه را حل کرده است. با این حال، پاول استیرز، عضو ارشد شورای روابط خارجی در امور پیشگیری از مناقشات، در مورد تلاشهای ترامپ نوشت: «نتایج او در بهترین حالت «متفاوت» است. هشت موردی که به عنوان «تحکیم» «میراث» صلحجویی ترامپ ذکر شدهاند، همگی جانبدارانه هستند.»
این درگیریها – و چشماندازهای صلح آنها – پیچیده و متنوع هستند، اما چندین مورد از آنها یک وجه مشترک دارند: کشورهای درگیر، ذخایر عظیمی از مواد معدنی حیاتی یا منابع انرژی دارند.
هایدی کربو-ردیکر، عضو ارشد شورای روابط خارجی، به شورای روابط خارجی گفت: «دولت ترامپ دیپلماسی مواد معدنی را به عنوان ستون اصلی مذاکرات خود قرار داده است»، به ویژه در «مناطق جنگزدهای که غنی از مواد معدنی هستند». او افزود که این امر تا حد زیادی ناشی از تمایل به مقابله با تسلط چندین دههای چین بر مواد معدنی حیاتی مورد نیاز برای تولید بسیاری از اقلام، از جمله خودرو، تجهیزات نظامی و تلفنهای همراه بوده است.
در استراتژی امنیت ملی آمده است: «ایالات متحده هرگز نباید برای اجزای اصلی – از مواد خام گرفته تا قطعات و محصولات نهایی – به هیچ قدرت خارجی وابسته باشد.» این امر بر دیدگاه دولت مبنی بر اینکه حفظ رقابت در این عرصه برای امنیت ایالات متحده حیاتی است، تأکید میکند.
در اینجا نگاهی به تلاش میانجیگرانهای ترامپ در قفقاز جنوبی میاندازیم که دسترسی به منابع و توافقات سرمایهگذاری ایالات متحده را در مذاکرات صلح گنجانده است، که به گفته کارشناسان، رویکرد معاملهگرایانه ترامپ به سیاست خارجی را برجسته میکند.
ارمنستان و آذربایجان از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی درگیر اختلافات ارضی بودهاند. پس از تصرف منطقه مورد مناقشه ناگورنو-قرهباغ توسط آذربایجان در سال ۲۰۲۳ ، ارمنستان مذاکرات صلح را آغاز کرد.
یکی از نقاط کلیدی اختلاف بر سر خاک نخجوان آذربایجان بود که توسط ارمنستان، ایران و ترکیه محصور شده است. نخجوان ذخایر مس قابل توجهی دارد، اما محاصره این منطقه توسط ارمنستان از سال ۱۹۸۹ مانع از اتصال اقتصادی آن شده است. ارمنستان مدتها با ایجاد یک کریدور ترانزیتی که نخجوان را از طریق خاک خود به آذربایجان متصل میکرد، مخالفت کرده بود، زیرا نگران بود که این مسیر حاکمیت آن را تضعیف کند.
با این حال، در ماه اوت، دو کشور با میانجیگری ایالات متحده به توافق صلحی دست یافتند که امکان ایجاد کریدور ترانزیتی، موسوم به مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی، را فراهم میکرد. ارمنستان به ایالات متحده حقوق توسعه ویژهای را برای زمینهای این کریدور به مدت نود و نه سال اعطا کرد و به پیمانکاران آمریکایی اجازه داد تا خطوط ریلی، نفت و گاز را توسعه دهند. این کریدور، قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی را به اروپا متصل میکند و حمل و نقل ثروت عظیم مواد معدنی حیاتی و سایر منابع طبیعی منطقه را تسهیل میکند. آذربایجان دارای آلومینیوم و مس است و تولیدکننده عمده نفت خام و گاز طبیعی است، در حالی که ارمنستان دارای مس، نقره و آنتیموان است.
برخی از کارشناسان نسبت به پایداری رویکرد ترامپ تردید دارند. دیوید جی. سایمون و کاترین همر از دانشگاه ییل اوایل امسال در کتاب «امنیت عادلانه» نوشتند: «نمیتوان با معاملات معدنی و املاک و مستغلات صلح خرید.» آنها گفتند تمرکز دولت ترامپ بر مواد معدنی حیاتی در مذاکرات مربوط به منازعات، تعهد قویتری را برای تضمین دسترسی به منابع طبیعی نسبت به دیپلماسی نشان میدهد. کربو-ردیکر از شورای روابط خارجی خاطرنشان کرد: این رویکرد برای حل منازعات جهانی ناشی از این باور است که «سیاست خارجی آزاد نیست.»
با این حال، مزایای این رویکرد که با موانع قابل توجهی روبرو است، نیز به همین صورت است. استخراج و فرآوری این منابع پیچیده است و مناطق جنگی ممکن است برای تسهیل سرمایهگذاریهای فشرده و چند دههای مجهز نباشند. رویکرد معاملهگرایانه ترامپ اغلب فرصتهای اقتصادی را به عنوان رکن اصلی یک توافق صلح ارائه میدهد. اما، کربو-ردیکر هشدار داد: «برای برخی از مناطق جهان، تلاش برای نادیده گرفتن درگیریهای تاریخی و ریشهداری که با توافقهای تجاری قابل حل نیستند، غیرواقعبینانه است.»
