ترکیه غایب بزرگ موج جدید گسترش اتحادیه اروپا

بسته توسعه اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۲۵، مونته‌نگرو، آلبانی، مولداوی و اوکراین را به عنوان پیشتازان مسیر عضویت معرفی کرد و روند الحاق را “یک اولویت استراتژیک” برای ایجاد اروپایی قوی‌تر خواند. در مقابل، پیشرفت ترکیه و گرجستان متوقف شده و صربستان و مقدونیه شمالی با کندی اصلاحات مواجهند.

اندیشکده زاویه: نشست «گسترش اتحادیه اروپا» در ۴ نوامبر/13 آبان با حضور شماری از رهبران این اتحادیه و کشورهای نامزد عضویت در آن، برگزار  شد. این اجلاس بی‌سابقه که در بروکسل برگزار می‌شود، لحظه‌ای تعیین‌کننده برای سیاست گسترش اتحادیه اروپا در قلب اروپا بود و چهره‌های سیاسی مهم این قاره برای بحث در مورد گسترش این بلوک ۲۷ عضوی به سمت شرق و جنوب شرقی گرد هم آمدند.

نشست گسترش اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۲۵، مونته‌نگرو، آلبانی، مولداوی و اوکراین را به عنوان کشورهایی که سریع‌ترین پیشرفت را در مسیر عضویت در اتحادیه اروپا داشته‌اند، برجسته کرده است. با این حال، ترکیه در مذاکرات پیشرفتی نداشته است و این مذاکرات از سال ۲۰۱۸ به دلیل عقب‌گردهای دموکراتیک و مشکلات مربوط به استقلال قضایی متوقف شده است.

اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون در این نشست تأکید کرد که روند توسعه اتحادیه اروپا بار دیگر به یک اولویت استراتژیک تبدیل شده است و اظهار داشت: «اتحادیه بزرگ‌تر به معنای اروپای قوی‌تر در مقیاس جهانی است.»

فون در لاین اظهار داشت که این روند «مبتنی بر شایستگی» است و به کشورهای نامزد ابلاغ کرد: «با اصلاحات مناسب، می‌توانید از این فرصت استفاده کنید.»

کشورهای نزدیک به عضویت

طبق این گزارش، مونته‌نگرو کشوری است که به پیشرفته‌ترین مرحله در مذاکرات عضویت در اتحادیه اروپا رسیده است. مونته‌نگرو که در سال گذشته چهار فصل را به پایان رسانده است، قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۶ تمام فصل‌های مذاکره را تکمیل کند.

از سوی دیگر، آلبانی با افتتاح چهار “خوشه” جدید از فصل‌ها در یک سال، توجه‌ها را به خود جلب کرده است. انتظار می‌رود خوشه نهایی در ماه نوامبر افتتاح شود. این کشور قصد دارد مذاکرات را در سال ۲۰۲۷ تکمیل کند و برای عضویت کامل آماده شود.

کمیسیون گزارش داد که هر دو کشور در مبارزه با فساد و اصلاحات قضایی “پیشرفت بی‌سابقه‌ای” داشته‌اند.

اوکراین و مولداوی در حال پیشرفت سریع هستند

علی‌رغم حملات روسیه، بر تعهد اوکراین به روند الحاق به اتحادیه اروپا تأکید شد. این کشور فرآیند غربالگری خود را تکمیل کرده و نقشه راه‌هایی را برای عملکرد نهادهای قانونی، دولتی و دموکراتیک اجرا کرده است.

در حالی که هدف اوکراین برای پایان مذاکرات تا پایان سال 2028 اعلام شده بود، کمیسیون این را “هدفی بلندپروازانه اما قابل دستیابی” اعلام کرد.

به طور مشابه، مولداوی “علی رغم تهدیدات ترکیبی و تلاش‌ها برای بی‌ثباتی” در حال پیشرفت سریع در روند الحاق به اتحادیه اروپا است. کمیسیون، مولداوی را به عنوان کشوری توصیف کرد که “بیشترین پیشرفت را در سال گذشته داشته است”.

صربستان و مقدونیه شمالی کند شدند

این گزارش تأکید کرد که اصلاحات در صربستان «به طور قابل توجهی کند شده است». اعتراضات گسترده، قطبی شدن جامعه و کاهش آزادی بیان، این روند را مختل کرده است.

کمیسیون از دولت بلگراد خواست تا به سرعت اصلاحات مربوط به استقلال قضایی، آزادی بیان و سیستم انتخاباتی را اجرا کند.

در همین حال، مقدونیه شمالی هنوز به اصلاحات قانون اساسی لازم برای عضویت در اتحادیه اروپا دست نیافته است. کمیسیون اظهار داشت که این کشور باید تعهد خود را به اصلاحات افزایش دهد.

پنجره‌ای جدید از فرصت برای بوسنی و هرزگوین و کوزوو

اگرچه انحلال دولت ائتلافی در بوسنی و هرزگوین روند اصلاحات را متوقف کرده است، اما دستور کار اصلاحات جدیدی در سپتامبر 2025 به کمیسیون ارائه شد.

کمیسیون اظهار داشت که «تصویب قوانین اصلاحات قضایی و انتصاب یک مذاکره‌کننده ارشد، گام‌های اولویت‌دار» برای پیشرفت این کشور در روند الحاق به اتحادیه اروپا هستند.

در همین حال، کوزوو همچنان به اتحادیه اروپا متعهد است، اما به دلیل عدم قطعیت سیاسی پس از انتخابات، نتوانسته پیشرفتی داشته باشد. کمیسیون تأکید کرد که دولت پریشتینا باید روابط خود را با صربستان عادی‌سازی کند و به تعهدات خود در قبال گفتگو عمل کند.

ترکیه؛ روند متوقف شده است

این گزارش ضمن یادآوری به مردم مبنی بر اینکه مذاکرات از سال ۲۰۱۸ به دلیل وخامت استانداردهای دموکراتیک، استقلال قضایی و حقوق اساسی به حالت تعلیق درآمده است، بر تعیین ترکیه به عنوان «کشور نامزد و شریک کلیدی» تأکید کرد.

کمیسیون اظهار داشت که دعاوی علیه احزاب مخالف و جامعه مدنی، تحقیقات علیه روزنامه‌نگاران و افزایش فشار بر محیط، با ارزش‌های اساسی اتحادیه اروپا مغایرت دارد.

در مقابل، این گزارش به از سرگیری مذاکرات قبرس و «همکاری مترقی و متقابلاً سودمند» با ترکیه در مورد مسائلی مانند مهاجرت، انرژی و امنیت اشاره کرد.

گرجستان؛ کشور نامزد فقط در اسم

کمیسیون اعلام کرد که گرجستان در دموکراسی و حاکمیت قانون «پسرفت جدی» را تجربه کرده است.

این کمیسیون تأکید کرد که وضعیت کشور نامزد گرجستان به دلیل محدودیت‌های جامعه مدنی، هدف قرار دادن آزادی بیان و تصویب قوانین تبعیض‌آمیز، عملاً به حالت تعلیق درآمده است.

کمیسیون از دولت تفلیس خواست تا «پسرفت دموکراتیک را معکوس کند.»

عضویت در اتحادیه اروپا دیگر یک رؤیا نیست

کمیسیون اظهار داشت که گسترش اتحادیه اروپا «نه یک هدف نظری، بلکه یک فرآیند ملموس» شده است.

این بیانیه تأکید کرد که موج جدید عضویت، اتحادیه اروپا را از نظر اقتصادی، دموکراتیک و ژئوپلیتیکی تقویت خواهد کرد: هر موج گسترش، اتحادیه ما را قوی‌تر کرده است. این نه تنها برای کشورهای نامزد، بلکه برای تمام اروپا یک دستاورد است.

نویسنده خبر: دکتر حسن صادقیان، کارشناس مسائل ترکیه