درآمد ۴ برابری ترکیه از گردشگران رویدادی با جهش در کنگره‌های پزشکی بین‌المللی
استانبول با جهشی پیوسته به رتبه هجدهم جهان در صنعت کنگره‌های بین‌المللی صعود کرده و با میزبانی از چهار رویداد بزرگ پزشکی در سال ۲۰۲۶، درآمدی ۱۰۰ میلیون دلاری را تضمین کرده است. در حالی که گردشگران رویدادی تا چهار برابر مسافران تفریحی ارزآوری دارند، صنعت MICE به موتور محرک اقتصاد ترکیه تبدیل شده است. در این یادداشت، راهبرد چندساله آنکارا، هم‌افزایی زیرساخت‌های متمرکز و مسیر ورود به باشگاه ۱۰ شهر برتر دنیا را کالبدشکافی شده است.
دکتر حمید شهانقی – جامعه‌شناس و تحلیل‌گر مسائل ترکیه
اندیشکده زاویه: براساس آخرین داده‌های انجمن بین‌المللی کنگره و کنوانسیون (ICCA) استانبول با میزبانی ۹۵ کنگره بین‌المللی بزرگ در سال ۲۰۲۵، به رتبه هجدهم جهان و سیزدهم اروپا صعود کرده است. این بالاترین رتبه استانبول در ده سال گذشته است. مسیر صعودی استانبول از سال ۲۰۲۲ آغاز شد؛ زمانی که این شهر در رتبه بیست‌وسوم جهان قرار داشت، سپس در ۲۰۲۳ به رتبه بیست‌ویکم، در ۲۰۲۴ به رتبه بیستم و نهایتاً در ۲۰۲۵ به رتبه هجدهم رسید. گزارش ICCA به‌صراحت تأکید میکند که «استراتژی متمرکز بر کنگره‌های تخصصی و جایگاه رو به رشد استانبول در حوزه پزشکی و علوم، نمونه‌ای عینی از این است که چگونه گردهمایی‌ها می‌توانند اعتبار، شبکه‌ها و رقابت‌پذیری بلندمدت شهرها را تقویت کنند.» در واقع موفقیت استانبول در گردشگری کنگره اتفاقی نیست، بلکه محصول یک استراتژی هدفمند و چندساله به‌ویژه در حوزه پزشکی است.
اهمیت گردشگری کنگره را نمی‌توان تنها با تعداد گردشگران سنجید. آنچه این بخش را به یک اهرم اقتصادی راهبردی تبدیل میکند، الگوی هزینه‌کرد متمایز گردشگران کنگره‌ای است. بر اساس داده‌های صنعت گردشگری ترکیه، یک گردشگر کنگره‌ای در ترکیه بین ۳ تا ۴ برابر بیشتر از یک گردشگر تفریحی معمولی هزینه میکند؛ در حالی که گردشگر عادی در یک اقامت ۱۰ روزه حدود ۱۰۰۰ دلار هزینه میکند، گردشگر کنگره‌ای این رقم را به حدود ۴۰۰۰ دلار می‌رساند. این تفاوت نه تنها ناشی از اقامت طولانی‌تر، بلکه به دلیل هزینه‌های ثبت‌نام در کنگره، بازدیدهای تخصصی، و انتظارات بالاتر خدماتی است.
در سطح ملی، صنعت MICE ترکیه (گردشگری رویدادها، کنگره‌ها و نمایشگاه‌ها) در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرد. این رقم بخش قابل‌توجهی از کل درآمد گردشگری ترکیه را تشکیل می‌دهد که در نه ماه اول ۲۰۲۵ از مرز ۵۰ میلیارد دلار گذشت. هدف ترکیه برای سال ۲۰۲۶ دستیابی به ۶۸ میلیارد دلار درآمد گردشگری است، و صنعت MICE قرار است سهم خود را از این رقم به حدود ۳۵ درصد برساند که معادل بیش از ۲۰ میلیارد دلار خواهد بود.
در دسامبر ۲۰۲۵، «شکيب آوداغیچ»، رئیس اتاق بازرگانی استانبول اعلام کرد که استانبول در سال ۲۰۲۶ میزبان چهار کنگره بزرگ پزشکی بین‌المللی با مجموع ۲۵,۰۰۰ شرکت‌کننده است و این رویدادها ۱۰۰ میلیون دلار درآمد تضمین‌شده ایجاد میکند. تحلیل این رقم نشان می‌دهد که محاسبه بر پایه هزینه سرانه ۴,۰۰۰ دلار برای هر گردشگر کنگره‌ای انجام شده است. چهار کنگره اصلی عبارتند از:
- نشست علمی انجمن مطالعات کبد آسیا و اقیانوسیه (APASL) در تاریخ ۲۲–۲۵ آوریل با ۲,۵۰۰ نفر شرکت‌کننده
- کنگره آکادمی اروپایی آلرژی و ایمونولوژی بالینی (EAACI) در تاریخ ۱۲–۱۵ ژوئن با ۶,۵۰۰ نفر شرکت‌کننده
- کنگره جهانی دامپزشکی و سلامت گاو/دام (WBC) در تاریخ ۶–۱۰ سپتامبر با ۳,۰۰۰ نفر شرکت‌کننده
- کنگره جهانی گوش و حلق و بینی (IFOS)در تاریخ ۹–۱۳ سپتامبر با ۱۰,۰۰۰ نفر شرکت‌کننده
یکی از عوامل کلیدی در جذب کنگره‌های پزشکی در مقیاس جهانی، زیرساخت اختصاصی استانبول است. علاوه بر چهار خوشه مستقل برگزاری رویداد در نقاط مختلف شهر، مرکز کنگره استانبول (ICC) در قلب شهر قرار دارد و در فاصله پیاده‌روی از حدود ۳۰,۰۰۰ اتاق هتل واقع شده است. این تمرکز جغرافیایی بی‌نظیر از هتل‌ها، مراکز کنگره و امکانات پذیرایی، تجربه‌ای بی‌دردسر را برای برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان فراهم میکند.
استانبول در حوزه گردشگری پزشکی جایگاه قابل‌توجهی دارد. در سال ۲۰۲۴، این شهر در فهرست «هشت شهر برتر جهان برای نشست‌های علمی پزشکی» که برای اولین بار توسط ICCA منتشر شد، قرار گرفت. این رتبه‌بندی نشان‌دهنده پیوند طبیعی بین صنعت گردشگری سلامت ترکیه و گردشگری کنگره‌های پزشکی است. ترکیه در سال ۲۰۲۴ میزبان حدود ۱.۵ میلیون گردشگر سلامت بود که حدود ۳ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرد، و گردشگران سلامت به طور متوسط حدود ۲,۰۰۰ دلار هزینه می‌کنند.
آوداغیچ هدف بلندپروازانه‌ای را اعلام کرده است: ورود استانبول به جمع ۱۰ شهر برتر جهان در بازار جلسات و کنگره. این دیدگاه خودبه‌خود شکاف بین پتانسیل و عملکرد را نشان می‌دهد. این شکاف نشان می‌دهد که استانبول هنوز از ظرفیت کامل خود استفاده نکرده است.
در رتبه‌بندی ۲۰۲۵ ICCA، لیسبون با ۱۵۳ کنگره در صدر جهان قرار دارد، و پاریس و بارسلونا در رتبه‌های دوم و سوم هستند. وین، سنگاپور، پراگ، کپنهاگ، لندن، سئول و توکیو نیز ده شهر برتر را تکمیل می‌کنند. استانبول با ۹۵ کنگره، فاصله قابل‌توجهی تا جمع ۱۰ شهر برتر دارد، هرچند روند صعودی آن امیدوارکننده است.
دستاورد ۱۰۰ میلیون دلاری کنگره‌های پزشکی ۲۰۲۶ را نباید تنها یک رقم درآمدی در نظر گرفت. این دستاورد نشان‌دهنده بلوغ استراتژیک استانبول در بازار گردشگری کنگره است. استانبول از یک مقصد منطقه‌ای به یک بازیگر جهانی تبدیل شده است که می‌تواند با پایتخت‌های کنگره اروپا رقابت کند. ترکیب زیرساخت پیشرفته (دره کنگره با ۳۰,۰۰۰ اتاق هتل)، جایگاه برتر در پزشکی (رتبه هشتم جهان در نشست‌های علمی پزشکی)، استراتژی هدفمند (تمرکز بر کنگره‌های تخصصی و بازارهای جدید)، و انطباق‌پذیری با عدم‌قطعیت‌ها، استانبول را به مقصدی جذاب برای انجمن‌های بین‌المللی تبدیل کرده است.
با این حال، تحقق هدف ورود به جمع ۱۰ شهر برتر جهان نیازمند تداوم سرمایه‌گذاری در زیرساخت، تنوع‌بخشی به بازارهای هدف، و حفظ ثبات در شرایط ژئوپلیتیکی متغیر است. رکورد ۱۰۰ میلیون دلاری ۲۰۲۶ نه نقطه پایانی، بلکه نقطه شروعی برای مرحله جدیدی از رشد استانبول در گردشگری کنگره است. اگر روند فعلی ادامه یابد، استانبول می‌تواند طی پنج سال آینده به یکی از پنج مقصد برتر جهان برای کنگره‌های پزشکی و علمی تبدیل شود، هدفی که به گفته کارشناسان صنعت، پتانسیل ایجاد ۱۰ میلیارد دلار درآمد اضافی برای شهر را دارد.
