محمتعلی گوللر: بنبست آمریکا مقابل ایران و پایان رهبری جهانی واشنگتن
محمتعلی گوللر، «معاون مرکز تحقیقات دنیای جدید» ترکیه، در گفتوگوی اختصاصی با اندیشکده زاویه، معتقد است، ناتوانی دونالد ترامپ در مواجهه با ایران، نه تنها بنبستی برای واشنگتن ایجاد کرده، بلکه هفت پیامد عمده بر نظم جهانی، آینده دلار، روابط با متحدان و نقش اسرائیل خواهد داشت.
اندیشکده زاویه: محمتعلی گوللر تحلیلگر مسائل بینالملل و معاون مرکز تحقیقات دنیای جدید ترکیه در گفتگو با اندیشکده زاویه گفت: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در یک وضعیت دشوار قرار گرفته است؛ او نه قادر است جنگ را از سر بگیرد و نه میتواند ایران را پای میز مذاکره بیاورد. وی تأکید کرد: تهران بهروشنی اعلام کرده است تحت فشار مذاکره نخواهد کرد و درعینحال، ایالات متحده نیز توان آغاز حملات دوباره را ندارد. گوللر با اشاره به تحلیل پروفسور جان مرشایمر افزود: «قدرت هوایی شکست خورده و قدرت زمینی هم غیرممکن است.»
او توضیح داد: در چنین شرایطی، کاخ سفید قادر به طراحی یک استراتژی خروج نیست و به همین دلیل تاکتیک تمدید مداوم آتشبس را دنبال میکند؛ تاکتیکی که هم شکست ترامپ در انتخابات نوامبر و هم «شکست» برای آمریکا را به دنبال خواهد داشت. به گفته او، اگر واشنگتن نتواند وضعیت را تغییر دهد، این بنبست هفت پیامد مهم خواهد داشت.
گوللر گفت: یکی از دلایل مهم تلاش واشنگتن برای فشار علیه ایران و ونزوئلا، موضوع نفت بود؛ زیرا حتی عربستان سعودی نیز فروش نفت به چین با یوان را آغاز کرده بود. او افزود: آغاز فروش نفت و گاز با ارزهای غیردلاری، ضربهای جدی به سلطه دلار و در نتیجه اقتصاد آمریکا محسوب میشود. گوللر تأکید کرد از آنجا که آمریکا نتوانسته بر ایران غلبه کند، قادر به توقف روند کاهش نقش دلار نیز نخواهد بود. به گفته او، اینکه ایران ـ که تنگه هرمز را بر آمریکا و متحدانش بسته بود ـ عبور با یوان را میپذیرد، ارزش نمادین بالایی دارد و در دوران جدید نقش یوان در تجارت جهانی بیشتر خواهد شد.
وی در ادامه گفت: یکی از پیامدهای مهم ناتوانی واشنگتن در غلبه بر ایران، کاهش اعتماد کشورها به حمایت امنیتی آمریکا است. او افزود: پاسخهای متقابل ایران نشان داد «چتر امنیتی» آمریکا در خلیج فارس ناکارآمد است؛ زیرا اهدافی در عربستان، امارات، قطر و کویت مورد اصابت قرار گرفتند.
معاون مرکز تحقیقات دنیای جدید ترکیه توضیح داد: این ناکارآمدی ممکن است در کشورهایی مانند کرهجنوبی و ژاپن که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، روندی جدید ایجاد کند. پرسش این است که اگر آمریکا نتواند از متحدان خلیج فارس خود در برابر ایران محافظت کند، چگونه از کرهجنوبی و ژاپن در برابر چین محافظت خواهد کرد؟ به باور او، در این کشورها گرایش به سیاست مستقل و متوازنتر نسبت به چین تقویت خواهد شد.
گوللر اظهار کرد: ناتوانی آمریکا در غلبه بر ایران شکاف میان دو سوی آتلانتیک را نیز عمیقتر کرده است. متحدان، درخواست آمریکا برای کمک علیه ایران را رد کردهاند و این مسئله در کنار جنگ تجاری و اختلافات دیگر، روند فاصلهگیری اروپا را تشدید خواهد کرد؛ تا جایی که اروپا از هماکنون طرحهایی برای ایجاد نیروی دفاعی مستقل از آمریکا آغاز کرده است.
وی گفت: رابطه واشنگتن با متحدانش بر پایه سلطه آمریکا شکل گرفته و حتی قوانین برخی کشورها به نفع شرکتهای آمریکایی تنظیم میشود. گوللر تأکید کرد: یکی دیگر از پیامدهای شکست آمریکا در برابر ایران، تضعیف این الگوست. به گفته او، روابط به سمت توازن بیشتر پیش خواهد رفت و بسیاری از متحدان میتوانند سیاستهایی مستقلتر و خارج از ادغام کامل در راهبردهای واشنگتن دنبال کنند.
گوللر افزود: یکی از اهداف آمریکا در فشار بر ایران، شکلدهی به نظم جدید خاورمیانه زیر هژمونی اسرائیل بود. وقتی آمریکا نتواند بر ایران غلبه کند، نمیتواند چنین نظمی را ایجاد کند و این مسئله پیامدهای جدی برای اسرائیل خواهد داشت. وی توضیح داد که پروژههایی مانند «کریدور ترامپ» در قفقاز جنوبی با فشار برای کوتاهکردن زمانبندی مواجه خواهند شد.
او تأکید کرد: اسرائیل که پایگاه مقدم آمریکا در منطقه است، بیشترین آسیب را خواهد دید؛ تجاوزات آن مهار میشود، بحران قدرت داخلی شدت مییابد و تمایل به زندگی در صلح و به رسمیت شناختن فلسطین در جامعه اسرائیل رشد خواهد کرد.
گوللر در پایان گفت: آمریکا که نتوانسته بر ایران غلبه کند، دیگر قادر نخواهد بود بهتنهایی روابط جهانی را رهبری کند. به گفته او، شکست آمریکا در ایران به معنای پایان نقش رهبری جهانی واشنگتن و تغییر ساختار نظام بینالملل است و چین به جایگاهی همتراز با آمریکا ارتقا خواهد یافت؛ تحولی که اثرات مهمی بر نظم و روابط بینالمللی خواهد داشت.
