حامد حقپناه ترکیه در گفتگو با اندیشکده زاویه: احتمال گسترش جنگ به ترکیه ناچیز است
حامد حقپناه کارشناس مسائل ترکیه، در گفتوگو با اندیشکده زاویه در خصوص چشمانداز حمله اسرائیل به ترکیه معتقد است، اسرائیل پس از تحمل خسارات گسترده با مجموعهای از محدودیتهای عملیاتی، سیاسی، دیپلماتیک و راهبردی روبهروست و توان آغاز جنگ جدید را ندارد. او با تشریح قابلیتهای نظامی، ژئوپلیتیکی و اقتصادی ترکیه، احتمال حمله به این کشور را بسیار پایین دانست.
اندیشکده زاویه: حامد حقپناه پژوهشگر روابط بینالملل و کارشناس مسائل ترکیه در ابتدای این گفتوگو با اشاره به تحولات اخیر منطقه اظهار کرد: در فضای امنیت بینالملل، جنگهای میان بازیگران دولتی معمولاً پیامدهایی فراتر از میدان نبرد دارند. وقتی یک بازیگر درگیر جنگ، خسارتهای جدی در سطح زیرساختهای دفاعی یا اطلاعاتی متحمل میشود، توان او برای گسترش دامنه درگیری کاهش مییابد.
او توضیح داد: «برای تحلیل احتمال حمله مجدد چنین بازیگری به یک کشور ثالث، باید سه محور را در نظر گرفت؛ محدودیتهای ساختاری طرف آسیبدیده، توان دفاعی کشور هدف و محاسبه هزینه ـ فایده اقدام تهاجمی
محدودیتهای اسرائیل
حقپناه افزود: اسرائیل پس از تحمل خسارات گسترده با چهار نوع محدودیت مواجه است. نخست، محدودیت عملیاتی؛ زیرا جنگهای مدرن به شبکههای پشتیبانی و صنعتی وابسته هستند و تخریب این شبکهها توان ادامه یا گسترش عملیات را کاهش میدهد.
او تصریح کرد: دوم، محدودیت روانی ـ سیاسی است. افکار عمومی داخلی پس از جنگهای فرسایشی معمولاً دچار نارضایتی میشوند و حتی در نظامهای اقتدارگرا فشار اجتماعی بالا میرود. بنابراین گشودن جبهه جدید خطر بیثباتی داخلی دارد.
این کارشناس با تأکید بر محدودیت دیپلماتیک اسرائیل اضافه کرد: کشوری که در جنگ آسیب دیده معمولاً تلاش میکند فشار بینالمللی را کاهش دهد، نه اینکه با حمله به کشوری مانند ترکیه هزینههای جدید ایجاد کند.
او در ادامه توضیح داد: از سوی دیگر، ترکیه با داشتن توان دفاعی و شبکههای ائتلافی متعدد، هزینه هرگونه حمله را به شدت افزایش میدهد و این همان محدودیت بازدارندگی متقابل است.
به گفته او، مجموعه این محدودیتها باعث میشود احتمال آغاز جنگ جدید از سوی اسرائیل بسیار ناچیز باشد، مگر اینکه انگیزهای کاملاً راهبردی و فوری وجود داشته باشد.
قابلیتهای ترکیه
حقپناه در ادامه گفتگو بیان کرد: ترکیه از سه بُعد برای ارزیابی تهدید برخوردار است: توان نظامی، جایگاه ژئوپلیتیکی و عمق راهبردی.
او افزود: توان نظامی چندلایه ترکیه شامل نیروی زمینی گسترده، نیروی هوایی متحرک و ظرفیت پهپادی و موشکی بومی است. این ترکیب هزینه هرگونه تجاوز را بالا میبرد.
این کارشناس مسائل ترکیه با اشاره به اهمیت ژئوپلیتیکی ترکیه گفت: ترکیه در چهارراه ژئوپلیتیک قرار دارد و حمله به آن میتواند کل توازن منطقهای را برهم بزند؛ به همین دلیل جامعه بینالمللی هزینه چنین اقدامی را بالا میبرد.
او همچنین اضافه کرد: در نهایت، اقتصاد ترکیه به شبکههای تجاری و زنجیرههای تأمین جهانی پیوند خورده و آسیب به آن هزینهای فراتر از حوزه نظامی دارد؛ عاملی که مهاجم احتمالی را بازمیدارد.
ارزیابی نظری احتمال جنگ
حقپناه تصریح کرد: در نظریه رئالیسم تدافعی، کشورها زمانی جنگ تازهای آغاز میکنند که تهدید موجودیتی ببینند، از موفقیت سریع مطمئن باشند و ظرفیت کافی داشته باشند. اسرائیل اکنون هیچیک از این شرایط را ندارد.
او افزود: از منظر موازنه تهدید نیز، ترکیه به دلیل قدرت بالا در جایگاه هدف قرار نمیگیرد و اسرائیل حتی از ایجاد تنش غیرمستقیم هم پرهیز میکند.
گزینههای ترکیه برای مهار تهدید
این کارشناس با تأکید بر لزوم اقدامات پیشگیرانه افزود: «با اینکه احتمال حمله پایین است، ترکیه سه حوزه اقدام را دنبال میکند.
او در تشریح اقدامات نظامی گفت: تقویت پدافند هوایی، افزایش پوشش راداری، گشتهای هوایی و دریایی، استقرار یگانهای واکنش سریع و تقویت دفاع سایبری، همگی به افزایش بازدارندگی کمک میکنند.
حقپناه در بخش اقتصادی اضافه کرد: تنوعبخشی به مسیرهای تجاری، تقویت ذخایر راهبردی انرژی و غذا و ایجاد تابآوری مالی برای مقاومت در برابر شوکهای احتمالی ضروری است.
او در حوزه دیپلماتیک نیز گفت: فعالسازی کانالهای ارتباطی با اسرائیل برای جلوگیری از سوءتفاهم، استفاده از ظرفیت نهادهای چندجانبه و تقویت اتحادهای منطقهای میتواند خطر درگیری را عملاً به صفر برساند.
جمعبندی
حقپناه در پایان تأکید کرد: اسرائیل به دلیل خسارات گسترده ظرفیت راهبردی لازم برای آغاز جنگ جدید را ندارد و ترکیه نیز به دلیل قدرت نظامی، موقعیت ژئوپلیتیک و پیوندهای اقتصادی، هدفی بسیار پرهزینه برای هرگونه حمله است. بنابراین احتمال گسترش جنگ به ترکیه بسیار پایین است؛ با این حال اقدامات پیشگیرانه میتواند بازدارندگی آنکارا را در سطح مطلوب حفظ کند.
