پشت‌پرده توافق‌های کلان صندوق‌های ثروت ترکیه و امارات

دوران تنش‌های سیاسی میان آنکارا و ابوظبی، اکنون جای خود را به همکاری‌های راهبردی میلیارد دلاری داده است. از توافق‌های کلان «بنادر ابوظبی» با صندوق ثروت ملی ترکیه تا قراردادهای هلدینگ ADQ در حوزه‌های انرژی و فناوری، همه نشان‌دهنده یک چرخش بزرگ اقتصادی است. اما آیا این نزدیکی صرفاً یک معامله تجاری است یا گامی برای بازتنظیم نقش‌های منطقه‌ای؟ در این تحلیل اختصاصی، ابعاد پنهان و پیامدهای استراتژیک این سرمایه‌گذاری‌ها را بررسی می‌کنیم.

دکتر رادمهر رضایی – پژوهشگر اقتصاد بین‌الملل

اندیشکده زاویه: براساس داده‌های موجود، رابطه بین ترکیه و امارات متحده عربی بر پایه روابط تجاری بنا نهاده شده است که با تأسیس امارات متحده عربی آغاز شد. این رابطه با امضای توافقنامه همکاری اقتصادی و فنی در سال ۱۹۸۴ شاهد توسعه قابل توجهی بود و پس از آن توافقاتی صورت گرفت که همکاری اقتصادی و تجاری بین دو کشور را تقویت کرد. این امر شامل توافقنامه‌ای در مورد حمایت و ترویج سرمایه‌گذاری، یادداشت تفاهمی در مورد همکاری و تبادل اطلاعات بین سازمان اوراق بهادار و کالاها و هیئت مدیره بازارهای سرمایه ترکیه و توافقنامه‌ای در مورد اجتناب از مالیات مضاعف بود. 

از تجارت سنتی تا ائتلاف راهبردی

همچنین، شورای تجاری امارات متحده عربی و ترکیه نیز در سال ۲۰۰۵ برای افزایش همکاری بین کنشگران تجاری تأسیس شد. پس از تأسیس این شورا، توافقنامه چارچوبی برای همکاری اقتصادی بین شورای همکاری خلیج فارس و جمهوری ترکیه امضا شد. 

چرا آنکارا و ابوظبی به هم نیاز دارند؟

نزدیکی با ترکیه فرصتی واقعی برای امارات متحده عربی فراهم می‌کند تا به آرزوی خود برای گسترش سرمایه‌گذاری‌هایش در منطقه جامه عمل بپوشاند. ترکیه به عنوان پلی فرهنگی و تجاری بین اروپا و آسیا عمل و پیوندهای تجاری، سیاسی و امنیتی، آن را به عنوان بازیگری مهم در دنیای امور مالی و تجاری معرفی می‌کند. ترکیه از سال ۱۹۴۹ عضو شورای اروپا بوده، در سال ۱۹۸۷ برای عضویت در اتحادیه اروپا درخواست داده و در سال ۱۹۹۵ توافقنامه گمرکی اتحادیه اروپا و ترکیه را فعال کرده است. این کشور همچنین عضو گروه ۲۰، سازمان همکاری اسلامی و ناتو است. 

همچنین، افزایش همکاری ترکیه با امارات متحده عربی فرصتی را برای آنکارا فراهم می‌کند تا به بازارهای امارات متحده عربی دسترسی پیدا کند و از توانایی به دست آوردن مواد اولیه از امارات متحده عربی یا بازارهای آن بهره‌مند شود. امارات به عنوان مرکزی برای اتصال شرق و غرب؛ دروازه تجاری طلایی برای صادرات ترکیه به بازارهای غرب آسیا و آفریقا محسوب می‌شود. 

این کشورها با ایفای نقش‌های مکمل در گسترش کانال‌های جابه‌جایی کالا و محصولات و به‌عنوان مراکز تجاری مهمی که شرق و غرب را به یکدیگر متصل می‌کنند، می‌توانند با تکیه بر موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود و تقویت روابط دوجانبه، بر بسیاری از چالش‌های اقتصادی موجود در جهان غلبه کنند. 

از نظر ارزش و تنوع سرمایه‌گذاری‌های مستقیم در ترکیه، امارات متحده عربی در میان کشورهای خلیج فارس و کشورهای عربی رتبه نخست را به خود اختصاص داد که حاصل رشد و توسعه روابط تجاری میان دو کشور است. این روابط طی دو دهه گذشته به‌طور پیوسته افزایش یافته و به نزدیک به ۸ میلیارد دلار رسیده است. 

آنکارا و ابوظبی طی چهار سال، از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، با وجود چالش‌های ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ و اختلافات سیاسی میان دو کشور، روابط تجاری و اقتصادی پایداری را حفظ کردند. این روند در حجم صادرات ترکیه به امارات متحده عربی نیز مشهود است. 

این روند، امارات متحده عربی را به دوازدهمین واردکننده بزرگ کالاهای ترکیه در جهان و دومین واردکننده بزرگ عرب پس از عراق تبدیل می‌کند. امارات همچنین در جایگاه نهم جهانی و رتبه نخست در میان صادرکنندگان عرب به بازار ترکیه قرار دارد. همچنین، صادرات ترکیه به امارات متحده عربی شامل سنگ‌های قیمتی و فلزات، ماشین‌آلات و لوازم برقی می‌شد. مهم‌ترین صادرات امارات به ترکیه نیز طلا، آلومینیوم، جواهرات، نفت، روغن‌های معدنی، مواد شیمیایی و آهن بود. در این میان، امضای توافقنامه‌های مختلف در بخش‌های مهم اقتصادی در این روند تاثیرگذار بوده که در ادامه به مهمترین آن‌ها اشاره می‌شود. 

جای پای بنادر ابوظبی در لجستیک ترکیه

در جریان سفر رئیس جمهور ترکیه به امارات، گروه بنادر ابوظبی و صندوق ثروت ملی ترکیه یک توافقنامه همکاری راهبردی برای بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری برای توسعه و بهره‌برداری از بنادر و هماهنگی تلاش‌های مشترک برای مطالعه چندین پروژه سرمایه‌گذاری در بخش لجستیک ترکیه امضا کردند. 

این توافق‌نامه با هدف بهره‌مندی هر دو طرف امضا شده است؛ از یک سو، هدف آن ارتقای جایگاه گروه بنادر ابوظبی به عنوان یک نهاد یکپارچه فعال در بخش‌های بنادر و لجستیک بوده و از سوی دیگر، هدف آن افزایش سطح تبادلات تجاری بین امارات متحده عربی و ترکیه به نفع متقابل آن‌ها است. 

این نوع همکاری می‌تواند به ایجاد پایه و اساس یک رابطه راهبردی بین دو طرف کمک کند. اجرای چنین توافق‌نامه‌هایی پیامدهای راهبردی برای هر دو طرف دارد. از یک سو، امارات با فعال کردن نقش این شرکت، به دنبال تبدیل شدن به یک بازیگر مهم در تنظیم تجارت بین‌المللی است و فراهم کردن رابطه راهبردی این شرکت با صندوق ثروت ملی ترکیه، قابلیت‌های سرمایه‌گذاری آن را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، ترکیه می‌تواند از طریق این توافق‌نامه به بازارهایی در کنترل بنادر ابوظبی دسترسی پیدا کند و صندوق ثروت ملی ترکیه می‌تواند از بودجه شرکت ابوظبی برای اجرای پروژه‌های ملی ترکیه استفاده کند. 

هلدینگ ADQ؛ اهرم سرمایه‌گذاری در فناوری و انرژی

شرکت هلدینگ ابوظبی (ADQ) چندین قرارداد مشارکت با مؤسسات سرمایه‌گذاری پیشرو ترکیه امضا کرده است تا رشد بخش‌های دارای اولویت را در امارات و ترکیه تسریع کند. این قراردادها با نهادهای مختلف ترکیه‌ای، از جمله صندوق ثروت ملی ترکیه، دفتر سرمایه‌گذاری ترکیه و هلدینگ CCN امضا شده است. ADQ یکی از شرکت‌های هلدینگ پیشرو در منطقه است که سبد گسترده‌ای از شرکت‌های بزرگ فعال در بخش‌های کلیدی را در اختیار دارد. این شبکه از روابط، فرصت‌های سرمایه‌گذاری را برای هر دو طرف ایجاد کرده و ارتباط و همکاری بین نهادهای اقتصادی مربوطه در هر دو کشور را تسهیل می‌کند. 

ایجاد پایه و اساس مشارکت در بخش‌های مختلف، مزایایی را برای هر دو کشور به همراه دارد. امارات می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های خود را در پروژه‌های ترکیه متنوع کند که این امر می‌تواند اعتماد دوجانبه را تقویت کند. علاوه بر این، ابوظبی می‌تواند از طریق تنوع‌بخشی، نفوذ بیشتری بر اقتصاد ترکیه اعمال کند. 

برای ترکیه نیز تنوع‌بخشی به مشارکت‌های سرمایه‌گذاری، وسیله‌ای برای تنوع‌بخشی به منابع درآمد و افزایش اثربخشی نهادها و مؤسسات ترکیه با فراهم کردن سرمایه لازم برای اجرای پروژه‌هایشان است. 

توافقنامه همکاری بین شرکت هلدینگ ابوظبی و صندوق ثروت ملی ترکیه

صندوق‌های ثروت ملی از جمله مهمترین نهادهایی هستند که بودجه‌های ملی را تأمین مالی کرده و اجرای طرح‌های ملی را تسهیل می‌کنند. بنابراین، توافقات بین دو کشور بر پر کردن شکاف بین شرکت هلدینگ ابوظبی و صندوق ثروت ملی ترکیه در راستای تسهیل همکاری بین دو طرف متمرکز شده است. از یک سو، سرمایه‌گذاران اماراتی قادر خواهند بود پروژه‌های توسعه‌ای مختلف را در چارچوب طرح‌های ملی ترکیه بررسی و به راحتی سودآورترین پروژه‌ها را انتخاب کنند. از سوی دیگر، صندوق ثروت ملی ترکیه قادر خواهد بود وجوه ارائه شده توسط نهادهای سرمایه‌گذاری را به گونه‌ای تخصیص دهد که با نیازهای طرح‌های ملی همسو باشد. 

به طور کلی، توافق‌نامه‌های امضا شده با صندوق ثروت ملی ترکیه با هدف ایجاد یک صندوق مشترک برای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های ترکیه‌ای متخصص در فناوری منعقد شده است، که یکی از بخش‌های امیدوارکننده در ترکیه است و امارات برای افزایش رشد اقتصاد خود در مرحله بعدی بر آن تمرکز دارد. 

یادداشت تفاهم همکاری در حوزه انرژی

بخش انرژی یک حوزه حیاتی است که تأثیر مستقیمی بر برنامه‌های توسعه در تمام جنبه‌های آن دارد و توافق‌نامه‌های امضا شده بین امارات متحده عربی و ترکیه به این جنبه پرداخته است. امارات ظرفیت صادرات نفت را دارد، در مقابل ترکیه با قابلیت‌های صنعتی برای فعالیت به انرژی نیاز دارد. امضای چنین توافقی توانایی امارات متحده عربی را در تنوع بخشیدن به بازارهای نفتی را افزایش می‌دهد. در مقابل، ترکیه از یک روند صنعتی-فناورانه برخوردار است که زمینه تولید انرژی سنتی و انرژی پاک را توسعه می‌دهد. با در دسترس بودن نفت از طرف امارات متحده عربی و توان صنعتی-فناورانه ترک‌ها، زمینه برای همکاری و درک متقابل بین دو کشور شکل می‌گیرد. 

چشم‌انداز آینده و پیامدهای راهبردی توافقات

در مجموع، بررسی و تحلیل داده‌های مربوط به حجم سرمایه‌گذاری‌های امارات در ترکیه، نشان می‌دهد که این سرمایه‌گذاری‌ها در دو سال گذشته به طور قابل توجهی رشد کرده و بخش‌های مختلفی مانند املاک و مستغلات، زیرساخت‌ها، فناوری و تولید را در بر گرفته است. همه این حوزه‌ها شاهد همکاری و تجارت گسترده بین دو کشور هستند که ناشی از نیاز به توسعه بخش‌های اقتصادی و زیرساختی ترسیم شده در چشم‌انداز ۲۰۴۰ دبی و نیاز ترکیه به توسعه بخش‌های اقتصادی و صنعتی خود است.