نسل زد ترکیه؛ نسلی در جستجوی آینده

نسل زد ترکیه، متولدان سال‌های پایانی قرن بیستم تا اوایل قرن بیست و یکم، اکنون نیرویی تعیین‌کننده در تحولات سیاسی این کشور است. این نسل که سراسر عمر خود را تحت حکمرانی حزب عدالت و توسعه سپری کرده، با چالش‌های عمیق اقتصادی، ناامیدی شغلی و بحران‌های هویتی روبه‌روست. این یادداشت به واکاوی چرخش‌های سیاسی، گرایش‌های ملی‌گرایانه و بی‌اعتمادی نهادی در میان جوانانی می‌پردازد که خواهان تغییر بنیادین در ساختار و نظم حاکم بر ترکیه هستند.

حسن مرادخانی – کارشناس مسائل ترکیه

اندیشکده زاویه: نسل زد در ترکیه (متولدان اواخر دهه ۱۹۹۰ تا اوایل ۲۰۱۰) در فضایی کاملاً متفاوت از نسل‌های پیشین رشد یافته است. آن‌ها تمام عمر خود را در دوران حکومت حزب عدالت و توسعه و رهبری رجب طیب اردوغان سپری کرده‌اند؛ رهبری که نزدیک به دو دهه قدرت را در دست داشته است. این نسل که در عصر دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی متولد شده، امروز به یکی از نیروهای تأثیرگذار و درعین‌حال سرخورده صحنه سیاسی و اجتماعی ترکیه تبدیل شده است.

بحران اقتصادی و فرار مغزها

مهم‌ترین دغدغه نسل زد ترکیه، وضعیت اقتصادی و آینده شغلی است. بر اساس پژوهشی که توسط مؤسسه MAK انجام شده، بیکاری و اقتصاد در صدر دغدغه‌های جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله قرار دارد. ۸۰٫۵ درصد از جوانان ۱۸ تا ۲۹ ساله ترکیه درباره ناتوانی در تأمین معاش خود اضطراب دارند و حدود ۶۳ درصد از آن‌ها درباره یافتن مسکن مناسب نگران هستند.

این ناامیدی اقتصادی به پدیده مهاجرت گسترده انجامیده است. بر اساس نظرسنجی‌ها، ۶۴ درصد از جوانان ترکیه در صورت دریافت تابعیت کشور دیگر، ترکیه را ترک خواهند کرد و ۷۴ درصد آن‌ها معتقدند بدون پارتی و روابط نمی‌توان در ترکیه شغل پیدا کرد. ترکیه با داشتن ۷٫۱ میلیون دانشجو و حدود یک میلیون فارغ‌التحصیل در سال، با بازار کاری روبه‌رو است که به‌سختی می‌تواند این نیروی کار جوان را جذب کند.

سیاست و تغییر نسل‌ها

نسل زد ترکیه در عرصه سیاسی نیز چرخشی آشکار نشان داده است. بر اساس نظرسنجی ORC در نوامبر ۲۰۲۵، اگر انتخابات برگزار شود، حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP) با ۳۱٫۸ درصد در میان جوانان ۱۷ تا ۲۶ ساله در رتبه اول قرار می‌گیرد (البته قبل از خروج اوزگور اوزل از حزب)، در حالی که حزب عدالت و توسعه (AKP) با ۲۶٫۳ درصد در جایگاه دوم است. این تغییر قابل‌توجه نشان‌دهنده فاصله‌گرفتن نسل جدید از گفتمان حاکم است.

تحقیقات نشان می‌دهد که از هر ۱۰ جوان ترکیه‌ای، ۸ نفر به نامزدهای غیر از حزب حاکم رأی خواهند داد. جوانان ترکیه که در دوران حکومت اردوغان به دنیا آمده‌اند، عمدتاً در زمره منتقدان دولت قرار دارند. اعتراضات مارس ۲۰۲۵ پس از بازداشت اکرم امام‌اوغلو، شهردار استانبول، نماد بارز این نارضایتی نسلی بود. حدود ۷۰ درصد از معترضان اولیه بین ۱۸ تا ۲۴ سال سن داشتند و ۸۱ درصد آن‌ها علت اعتراض خود را «اضطراب درباره آینده» عنوان کردند.

ملی‌گرایی نسل جدید

یکی از پدیده‌های جالب‌توجه در میان نسل زد ترکیه، ظهور «ملی‌گرایی نسل جدید» است. تحقیقات مرکز مطالعات جوانان استانبول که در آوریل ۲۰۲۵ منتشر شد، نشان می‌دهد که این موج ملی‌گرایانه در میان جوانان در حال اوج‌گیری است.

این ملی‌گرایی تفاوت‌های آشکاری با نسل‌های پیشین دارد. جوانان ملی‌گرای ترکیه احساسات ضدمهاجرتی و ضد دگرباشان جنسی را با ادبیات جنبش‌های راست افراطی در سطح جهانی هم‌پوشانی می‌دهند. در اعتراضات ساراچخانه، نمادهای ملی‌گرایانه مانند نشانه‌های گرگ خاکستری، پرچم‌های آبی گوکترک با نقش گرگ، و پوسترهای مصطفی کمال آتاترک به‌وفور دیده می‌شد.

یک دانشجوی ۱۹ ساله در مصاحبه با بی‌بی‌سی این وضعیت را «سیاسی‌سازی ترسناک» توصیف کرده و می‌گوید: «سوسیال‌دموکراسی و دموکراسی محافظه‌کار دیگر هیچ‌چیز به مردم نمی‌دهند. جوان‌ها یا به جریان‌های ملی‌گرای کمالیست و سکولار می‌پیوندند یا به یک مبارزه کمونیستی-سوسیالیستی».

دموکراسی و بی‌اعتمادی نهادی

با وجود تعهد جوانان ترکیه به ارزش‌های دموکراتیک، آن‌ها نارضایتی قابل‌توجهی از نظام سیاسی موجود ابراز می‌کنند. این نسل که در فضای محدودیت‌های سیاسی و اقتصادی رشد کرده، به نهادهای سنتی اعتماد چندانی ندارد و به دنبال اشکال جدید مشارکت سیاسی است. تحقیقات نشان می‌دهد که اعضای نسل زد خود را خارج از سیاست نمی‌دانند و بر این تأکید دارند که رفتار سیاسی آن‌ها باید به سطح مشارکت‌جویی ارتقا یابد تا انتظاراتشان محقق شود.

جمع‌بندی

نسل زد ترکیه، نسلی است سرخورده از اقتصاد، بی‌اعتماد به نظام سیاسی، اما درعین‌حال به‌شدت سیاسی‌شده و خواهان تغییر. آن‌ها که در دوران یک رهبر بزرگ شده‌اند، امروز به دنبال امید، شادی و زندگی معنادار هستند و آینده‌ای را که تحت سلطه «مردانی که هیچ‌وقت در زندگی‌شان آدرس ایمیل نداشته‌اند» می‌بینند، رد می‌کنند. این نسل با جمعیتی بالغ بر ۱۳ میلیون نفر زیر ۲۵ سال، نه‌تنها آینده سیاسی ترکیه را رقم خواهد زد، بلکه خود نماد تحولی عمیق در ارزش‌ها، اولویت‌ها و آرمان‌های جامعه ترکی است.