افشای ابعاد مهمی از لابیگری پنهان باکو و ایروان در کاخ سفید
روزنامهنگاران غربی در گزارشی تازه از ابعاد کمتر دیدهشده رقابت جمهوری آذربایجان و ارمنستان برای جلب حمایت دولت دونالد ترامپ در ایالات متحده پرده برداشتهاند؛ رقابتی که به گفته آنان با هزینههای میلیوندلاری، فعالیت گسترده لابیها و امتیازدهی ژئوپلیتیک در قفقاز جنوبی همراه شده است.
اندیشکده زاویه – گزارش ویژه: «جبران کارولین بویس» و «داون کایکل»، دو روزنامهنگار و تحلیلگر بینالمللی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی تلاشهای گسترده دو کشور برای تأثیرگذاری بر ساختار قدرت در واشنگتن پرداختهاند. به گفته این دو پژوهشگر، باکو و ایروان هر یک با بهرهگیری از شبکههای لابیگری، شرکتهای مشاوره سیاسی و گروههای فشار، میکوشند موازنه قدرت در قفقاز جنوبی را به نفع خود تغییر دهند.
دلارهای نفتی باکو و تلاش برای لغو محدودیتهای نظامی
بر اساس این گزارش، جمهوری آذربایجان تمرکز اصلی خود را بر لغو «بند ۹۰۷ قانون حمایت از آزادی» قرار داده است؛ بندی که از اواسط دهه ۱۹۹۰ و پس از جنگ اول قرهباغ، کمکهای مستقیم نظامی آمریکا به باکو را محدود میکند. اگرچه رؤسایجمهور آمریکا در سالهای گذشته با استناد به دلایلی همچون مبارزه با تروریسم این بند را به صورت موقت تعلیق کردهاند، اما باکو اکنون به دنبال حذف دائمی آن است.
در همین چارچوب، وزارت امور خارجه آذربایجان سالانه حدود ۵۰۰ هزار دلار به «عزرا فریدلندر»، لابیگر شناختهشده در نیویورک، پرداخت میکند تا با رایزنی در کنگره آمریکا زمینه لغو این محدودیت قانونی را فراهم کند. در اواخر سال ۲۰۲۵ نیز «آنا پائولینا لونا»، نماینده جمهوریخواه کنگره از ایالت فلوریدا، طرحی برای لغو این بند ارائه داد که اگرچه هنوز به تصویب نرسیده، اما از دید ناظران گامی مهم در مسیر خواستههای باکو محسوب میشود.
در کنار این تلاشها، شرکتهای لابیگری دیگری مانند «اسکایلاین کپیتال» نیز با دریافت مبالغ قابل توجه، در جهت بهبود تصویر سیاسی جمهوری آذربایجان در فضای سیاست داخلی آمریکا فعالیت میکنند.
جنجالهای مالی و نقش لابیهای صهیونیستی
فعالیتهای لابیگری باکو در آمریکا بارها با پروندههای جنجالی مالی همراه بوده است. در سال ۲۰۲۴، «هنری کوئلار» نماینده کنگره آمریکا و همسرش به دریافت حدود ۶۰۰ هزار دلار رشوه از شرکت ملی نفت و گاز آذربایجان (سوکار) متهم شدند. طبق اسناد منتشرشده، این نماینده از موقعیت خود برای گنجاندن بندهای حمایتی از باکو در قوانین آمریکا و دفاع علنی از سیاستهای آذربایجان استفاده کرده بود.
با این حال، دونالد ترامپ در دسامبر ۲۰۲۵ و درست پیش از آغاز روند محاکمه، کوئلار را عفو کرد؛ اقدامی که به گفته برخی تحلیلگران، نشاندهنده نفوذ گسترده شبکههای لابی در ساختار قدرت آمریکا است.
گزارش مذکور همچنین به تلاشهای باکو برای بهرهگیری از نفوذ رسانهای نزدیک به رژیم صهیونیستی اشاره میکند. جمهوری آذربایجان با استخدام «جیکوب کاماراس» از مؤسسه ارتباطی «استلار جی» تلاش کرده است از طریق رسانههایی مانند «اورشلیم پست» و «ایزرائیل ۳۶۵» روایتهای همسو با سیاستهای تلآویو و باکو را در فضای رسانهای غرب منتشر کند.
استراتژی متفاوت ارمنستان در واشنگتن
در سوی دیگر این رقابت، جامعه ارامنه آمریکا و شبکه دیاسپورای ارمنی رویکرد متفاوتی را دنبال میکنند. برخلاف آذربایجان که عمدتاً از طریق ساختارهای دولتی و شرکتهای انرژی عمل میکند، لابی ارمنی بیشتر بر سازمانهای غیردولتی و شبکههای دوحزبی در واشنگتن تکیه دارد.
در همین راستا، مؤسسه ارمنی «گلوبال آرم» در سال ۲۰۲۵ بیش از ۳۰۰ هزار دلار برای فعالیتهای لابیگری هزینه کرد و با همکاری شرکتهایی مانند «مککئون» و «پلوروس استراتژیز» تلاش کرد ارتباطات خود را در هر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات تقویت کند.
لابیگران ارمنی همچنین بر هویت مذهبی ارمنستان به عنوان «قدیمیترین کشور مسیحی جهان» تأکید کردهاند تا بر جریانهای محافظهکار در تیم ترامپ تأثیر بگذارند. این تلاشها در نهایت به سفر «جی.دی. ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا، به ایروان انجامید؛ سفری که از آن به عنوان یکی از مهمترین دیدارهای سطح بالا میان دو کشور یاد میشود.
در همین حال، سازمانهایی مانند «کمیته ملی ارامنه آمریکا» (ANCA) نیز به طور فعال علیه طرحهای لغو بند ۹۰۷ لابی کرده و دولت آذربایجان را به فساد ساختاری متهم میکنند.
معامله ژئوپلیتیک در قلب قفقاز
یکی از مهمترین بخشهای این گزارش به توافقی اشاره دارد که در آگوست ۲۰۲۵ در کاخ سفید و با نظارت دونالد ترامپ میان رهبران باکو و ایروان امضا شد. بر اساس این توافق، طرحی موسوم به «کریدور صلح و شکوفایی ترامپ» (TRIPP) برای ایجاد یک مسیر ترانزیتی در منطقه راهبردی سیونیک ارمنستان مطرح شده است.
طبق مفاد این توافق، یک شرکت مشترک آمریکایی-ارمنی کنترل ۷۴ درصدی یک مسیر ترانزیتی ۴۳ کیلومتری را برای مدت ۹۹ سال در اختیار خواهد داشت. این مسیر از نظر ژئوپلیتیکی اهمیت بالایی دارد و در قلب رقابتهای منطقهای قفقاز جنوبی قرار گرفته است.
در این چارچوب، جمهوری آذربایجان نیز که پیشتر از اصطلاح «کریدور زنگهزور» استفاده میکرد، با نام جدید این پروژه موافقت کرده است؛ اقدامی که به گفته تحلیلگران، بخشی از تلاشها برای ارائه تصویری «صلحطلبانه» از ابتکار مورد حمایت واشنگتن محسوب میشود.
همزمان با این تحولات، شرکت انرژی آمریکایی «اکسونموبیل» نیز تفاهمنامهای با شرکت سوکار آذربایجان امضا کرده است تا حضور اقتصادی ایالات متحده در این مسیر ترانزیتی تقویت شود.
قفقاز؛ میدان رقابت لابیهای جهانی
به باور نویسندگان این گزارش، مجموعه این تحولات نشان میدهد که قفقاز جنوبی بیش از پیش به صحنه رقابت شبکههای لابیگری و منافع ژئوپلیتیک قدرتهای خارجی تبدیل شده است. رقابتی که در آن بازیگران منطقهای برای جلب حمایت واشنگتن به ابزارهای سیاسی، اقتصادی و رسانهای متوسل شدهاند.
در چنین شرایطی، آینده نظم امنیتی در قفقاز جنوبی بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر رقابت قدرتهای فرامنطقهای، شبکههای لابیگری و منافع اقتصادی شرکتهای بزرگ قرار گرفته است؛ روندی که میتواند معادلات ژئوپلیتیک این منطقه حساس را در سالهای آینده به طور قابل توجهی دگرگون کند.
