اتحاد انرژی آذربایجان و ترکیه، سپری در برابر بحرانها
همکاری انرژی و ترانزیتی آذربایجان و ترکیه در پنجمین مجمع دیپلماسی آنتالیا محور توجه قرار گرفت؛ شراکتی که با تکیه بر خطوط لوله، سرمایهگذاریهای کلان و نقشآفرینی در امنیت انرژی اروپا تلاش میکند جایگاه دو کشور را در معادلات منطقهای و ژئوپلیتیک تقویت کند.
اندیشکده زاویه: بحرانهای انرژی در سطح جهانی و راههای مقابله با آنها، امروز به یکی از مهمترین دغدغههای کشورها تبدیل شده است. پنجمین مجمع دیپلماسی آنتالیا در ترکیه نیز که با حضور الهام علیاف، رئیسجمهور جمهوری آذربایجان برگزار شد، از این قاعده مستثنی نبود.
باکو و آنکارا به عنوان شرکای تجاری و اقتصادی استراتژیک، بیش از سه دهه است در حوزه ترانزیت نفت و گاز و همچنین لجستیک همکاری نزدیک دارند. در نشست آنتالیا، امنیت انرژی و ابعاد گوناگون آن محور اصلی سخنرانیها، از جمله سخنان نمایندگان هیئت جمهوری آذربایجان بود.
توسعه زیرساختها و سرمایهگذاریهای کلان دوجانبه
سیاست تقویت پیوندهای انرژی و حملونقل میان جمهوری آذربایجان و ترکیه، ستون اصلی روابط تجاری دو کشور در سه دهه گذشته بوده است. در همین راستا، خطوط لوله صادراتی نفت و گاز برای انتقال هیدروکربنهای تولیدی آذربایجان و کشورهای آسیای مرکزی به بازارهای جهانی از خاک دو کشور احداث شدهاند.
علاوه بر این، حملونقل ریلی و دریایی فرآوردههای نفتی و سوخت به طور مستمر انجام میشود و زیرساختهایی مانند خطوط انتقال برق و پستهای فوقتوزیع با هدف توسعه صادرات برق «سبز» در حال اجراست.
یکی از پروژههای مهم در زمینه اتصال شبکههای انرژی دو کشور، افتتاح خط لوله گاز «ایغدیر–نخجوان» در مارس سال گذشته بود. این خط لوله علاوه بر تأمین گاز طبیعی جمهوری خودمختار نخجوان، با ظرفیت انتقال روزانه ۲ میلیون متر مکعب، قابلیت جریان معکوس را نیز در آینده خواهد داشت.
بخش عمده سرمایهگذاریهای آذربایجان در ترکیه از سوی شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان، سوکار (SOCAR) انجام شده است. این شرکت حدود ۱۹ میلیارد دلار در مجتمع پتروشیمی «پتکیم» ازمیر، پالایشگاه «استار»، یک ترمینال کانتینری و یک نیروگاه برق سرمایهگذاری کرده است.
علاوه بر این، سوکار در زیرساختهای گازی ترکیه از جمله «کایسریگاز» و «بورساگاز» مشارکت داشته و اخیراً نیز با خرید ۱۰۰ درصد سهام نیروگاه ۸۷۰ مگاواتی «گاما انرژی» به ارزش ۲۲۵ میلیون دلار، حضور خود را در بازار انرژی ترکیه گسترش داده است.
در مقابل، سرمایهگذاریهای ترکیه نیز بیشتر بخش استخراج انرژی در آذربایجان را شامل میشود. شرکت دولتی نفت ترکیه (TPAO) مالک ۵.۷۳ درصد سهام میدان فراساحلی «آذری – چراغ – گونشلی» است و در ژوئن ۲۰۲۵ نیز ۳۰ درصد سهام میدان «شفق – آسمان» را خریداری کرد. این ارقام نشاندهنده درهمتنیدگی عمیق منافع انرژی دو کشور است.
دیپلماسی ترانزیتی و کریدورهای ژئوپلیتیک
در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیک، تغییر توازن قوا و فشارهای روبهافزایش بر زنجیرههای لجستیکی جهان ادامه دارد، روابط تجاری و انرژی باکو – آنکارا تلاش دارد خود را به عنوان نقطهای باثبات در منطقه معرفی کند.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در مراسم افتتاحیه مجمع آنتالیا تأکید کرد که آنکارا با همکاری نزدیک با آذربایجان، روند عادیسازی روابط با ارمنستان را گامبهگام دنبال میکند. او همچنین بر حمایت ترکیه از توسعه «کریدور میانی» به عنوان مسیر تجارت میان آسیا و اروپا از طریق دریای خزر تأکید کرد.
در این نشست که با حضور بیش از ۵۰۰ مقام از ۱۵۰ کشور برگزار شد، حکمت حاجیاف، دستیار رئیسجمهور آذربایجان، در چارچوب سیاستهای منطقهای باکو، به مسیر باکو – تفلیس – قارص اشاره کرد و ادعا نمود گام بعدی میتواند مدل کریدور ادعایی زنگهزور باشد؛ طرحی که باکو آن را عامل تقویت ارتباطات منطقهای میخواند، اما با ملاحظات و خطوط قرمز کشورهایی چون ایران در زمینه تغییرات مرزی و ژئوپلیتیک مواجه است.
با این حال، برخی مقامات گرجستان و اسلوونی در این نشست از افزایش نقش قفقاز جنوبی به عنوان یک قطب ترانزیتی برای جابهجایی کالا و انرژی استقبال کردند.
امنیت انرژی اروپا در سایه بحران خاورمیانه
یکی از محورهای اصلی استراتژی مشترک باکو و آنکارا، ایفای نقش فعال در امنیت انرژی اروپا از طریق ترانزیت بینمنطقهای است. آلپارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، با اشاره به خطوط لولهای نظیر کرکوک – جیحان و باکو – تفلیس – جیحان (BTC)، تأکید کرد که «کریدور گازی جنوب» باید به طور کامل فعال شود.
او گفت که اکنون سالانه ۱۶ میلیارد متر مکعب گاز به ترکیه و اروپا صادر میشود، اما ۱۵ تا ۱۶ میلیارد متر مکعب ظرفیت خالی وجود دارد که نیازمند سرمایهگذاری تازه است.
پرویز شهبازوف، وزیر انرژی آذربایجان نیز با اشاره به تنشهای خاورمیانه و خلیج فارس، هشدار داد که کاهش روزانه میلیونها بشکه نفت از چرخه تأمین جهانی، آسیبپذیری اروپا را افزایش داده و یافتن مسیرهای جایگزین را ضروری کرده است.
او همچنین سیاستهای «سبز» اتحادیه اروپا را به دلیل کاهش سرمایهگذاری در پروژههای سوخت فسیلی، از جمله کریدور گازی جنوب، مورد انتقاد قرار داد و تأکید کرد که اقتصاد جهانی همچنان حدود ۸۰ درصد به هیدروکربنها وابسته است و تقاضای انرژی سالانه ۳.۵ درصد رشد میکند.
به اعتقاد مقامات باکو، انرژیهای تجدیدپذیر نمیتوانند به سرعت جایگزین هیدروکربنها شوند و تنها نقش تکمیلی دارند. با این حال، آذربایجان در استراتژی انرژی خود توسعه حدود ۸ گیگاوات انرژی تجدیدپذیر را هدفگذاری کرده است که ۲ گیگاوات آن تا سال ۲۰۲۷ وارد شبکه داخلی خواهد شد.
در پایان، تأکید میشود، ائتلاف انرژی ترکیه و آذربایجان با استفاده از شکافهای ایجادشده در پی بحران خاورمیانه، در تلاش برای تثبیت جایگاه خود در معادلات تأمین انرژی اروپا هستند.
منبع: کالیبر
