ادامه مواضع جنگطلبانه ترامپ علیه ایران و شوک تازه به اقتصاد ترکیه
ابهام در مواضع دونالد ترامپ درباره جنگ با ایران، بار دیگر بازارهای جهانی را دچار نوسان کرد و نگرانیها در ترکیه را افزایش داد. تحلیلگران اقتصادی در آنکارا معتقدند بیثباتی در سیاستهای واشنگتن، با افزایش قیمت انرژی و فشار بر لیر، اقتصاد بحرانزده ترکیه را با موج تازهای از تورم و رکود مواجه کرده است.
تحریریه اندیشکده زاویه: سخنرانی جدید «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، بدون ارائه سیاست مشخص و با لحن مبهم و ماجراجویانه، بار دیگر به نشانهای از سردرگمی استراتژیک واشنگتن تبدیل شد. هرچند این سخنرانی حاوی پیام نظامی یا امنیتی تازهای نبود، اما بلافاصله بازارهای جهانی را دچار تلاطم کرد و واکنشهای منفی گستردهای در میان تحلیلگران اقتصادی و رسانههای بینالمللی به همراه داشت. آنان هشدار دادهاند که تداوم تصمیمات هیجانی و پیشبینیناپذیر ترامپ، بهویژه در ارتباط با جنگ علیه ایران، میتواند خسارات سنگینی بر اقتصاد جهانی و منطقهای وارد سازد.
در ترکیه، رسانهها بهویژه شبکههای تلویزیونی، بخش عمدهای از برنامههای خود را به تحلیل پیامدهای اقتصادی سخنان ترامپ اختصاص دادهاند. در محافل اقتصادی و سیاسی آنکارا، این نگرانی وجود دارد که سیاستهای غیرمنطقی کاخ سفید نه تنها موجب بیثباتی در خاورمیانه شده، بلکه تورم و رکود را در ترکیه نیز تشدید کرده است. در حالیکه پیش از این نیز اقتصاد ترکیه با کسری مزمن بودجه و بحران ارزی مواجه بود، اکنون به دلیل جهش قیمت انرژی، کاهش ورود گردشگران و افزایش هزینههای تولید، وضعیت شکنندهتری پیدا کرده است.
«مهمت شیمشک»، وزیر دارایی ترکیه، در گفتوگویی تلویزیونی تلاش کرد با آرام کردن افکار عمومی، از کنترل پیامدهای بحران سخن بگوید و تأکید کرد که ضربه به اقتصاد ترکیه «قابلمدیریت» است. با این حال فعالان اقتصادی و بازاریان نظر دیگری دارند و هشدار دادهاند که فشار بر ارزش لیر و افزایش سطح عمومی قیمتها ادامه خواهد یافت. گزارش شبکه NTV نیز نشان میدهد دولت اردوغان تنها با تزریق گسترده منابع ارزی توانسته نرخ دلار را در مرز ۴۵ لیره نگاه دارد. کارشناسان معتقدند برای حفظ این توازن، دولت میلیاردها دلار از ذخایر ارزی خود را مصرف کرده است.
در بازارهای جهانی، افزایش قیمت نفت به بیش از ۱۱۰ دلار برای هر بشکه، سقوط ۴ درصدی نرخ دلار و کاهش قیمت نقره به زیر ۷۰ دلار، از جمله واکنشهای سریع به سخنان ترامپ بودهاند. متخصصان اقتصاد جهانی هشدار میدهند که چنین سطحی از نوسان، علامتی از بیاعتمادی عمیق بازار به سیاستهای اقتصادی آمریکا است.
در ترکیه، «اوزای چای»، تحلیلگر اقتصادی و رئیس یکی از اندیشکدهها، سخنان ترامپ را عامل اصلی جهش قیمت انرژی دانسته و گفته است: «بیثباتی در تصمیمات ترامپ، خود سبب بیثباتی در بازار نفت است. او نمیداند قرار است چه کند و هزینه این تردید را همه جهان میپردازند.» به گفته او، برخلاف ادعای پیروزی، آمریکا در عملیات نظامی خود علیه ایران و متحدانش موفق نبوده و همین امر فضای عدمقطعیت را تشدید کرده است. او همچنین یادآور شد که آمریکا با بدهی سنگین ۳۸ هزار میلیارد دلاری روبهروست و ادامه سیاستهای فعلی، مسیر اقتصاد جهانی را دشوارتر میسازد.
در همین چارچوب، «سردار یازی»، کارشناس سرمایهگذاری در ترکیه، اعلام کرده است که بورس استانبول طی یک ماه اخیر به شدت آسیبپذیر شده و به پایینترین سطح ثبات خود در سه سال اخیر رسیده است. او گفت: «ترامپ فکر میکند اقتصاد با شعار و نمایش رسانهای کنترل میشود، اما واقعیت این است که سیاستهای او مستقیماً به افزایش هزینه تولید در ترکیه و تورم بیش از سهدرصدی ماه جاری منجر شده است.» به گفته یازی، افزایش قیمت سوخت و گازوئیل، هزینه حملونقل، صنایع غذایی، نساجی و مبلمان را بالا برده و رکود تورمی را تشدید کرده است.
در آمریکا نیز، کاخ سفید برای مقابله با انتقادات داخلی تلاش کرده تصویر مطلوبی از محبوبیت ترامپ ارائه دهد. شبکه CNN Türk گزارش داد نظرسنجیای از سوی تیم ترامپ منتشر شده که مدعی است ۸۹ درصد از شهروندان آمریکا از حمله به ایران حمایت میکنند. اما کارشناسان مستقل آمریکاشناس در ترکیه این نتایج را غیرواقعی دانستند. «جانان ترجان»، استاد دانشگاه آیدین استانبول، گفت: «تفاوت معنادار ارقام و حضور گسترده مخالفان جنگ در خیابانها نشان میدهد این آمار ساختگی است و تنها بخش کوچکی از جمهوریخواهان چنین دیدگاهی دارند.»
به موازات این ارزیابی، «سینان دمیرترک»، مدیر مؤسسه تحقیقاتی ترپاو، معتقد است ترامپ با نزدیکشدن به انتخابات و نارضایتی مردم آمریکا از افزایش قیمت سوخت و بنزین – که اکنون به ۳ دلار و ۹۹ سنت برای هر گالن ۴ لیتری رسیده – از شکست سیاسی هراس دارد و برای پوشاندن نگرانیها، به نظرسنجیهای جعلی متوسل شده است.
در مجموع، آنچه از بررسی رسانههای ترکیه و واکنشهای اقتصادی برمیآید این است که سیاستهای ماجراجویانه واشنگتن و تصمیمات هیجانی رئیسجمهور آمریکا نسبت به ایران، تبعات وسیع اقتصادی برای منطقه به همراه داشته است. کارشناسان تأکید میکنند که ترکیه به عنوان کشوری وابسته به واردات انرژی و عضو ناتو، از این بیثباتی بیش از دیگران آسیب میبیند. سقوط ارزش لیر، افزایش تورم، کاهش سرمایهگذاری خارجی و رکود در صنایع کلیدی، نشانههایی از همان «اثر دومینویی» هستند که از واشنگتن آغاز شده و اکنون به بازارهای استانبول، آنکارا و فراتر از آن رسیده است.
به گفته تحلیلگران ترک، اگر روند فعلی ادامه یابد، حفظ ثبات اقتصادی بدون بازنگری در سیاستهای مالی و انرژی تقریباً ناممکن خواهد بود؛ چرا که بحران جاری، دیگر صرفاً اقتصادی نیست، بلکه بازتاب مستقیم کشمکشهای سیاسی و نظامی دولت ترامپ در منطقهای بسیار حساس است.
