هشدار «ستا»، اندیشکده مهم ترکیه؛ چرا خارک نقطه حساس معادلات انرژی است؟

رسانه‌ها و تحلیلگران ترکیه با دقت و تمرکز ویژه‌ای ابعاد مختلف جنگ جاری میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر را رصد می‌کنند. محور اصلی تحلیل‌های آن‌ها، «امنیت انرژی» و موازنه قدرت در منطقه است. در این میان، گزارش‌های اندیشکده «ستا»، وابسته به نهاد ریاست جمهوری ترکیه، که از مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی برجسته این کشور محسوب می‌شود، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. سابقه مدیران این اندیشکده، از جمله ابراهیم کالن (رئیس فعلی سرویس اطلاعاتی میت) و پروفسور برهان الدین دوران (معاون سیاسی وزارت امور خارجه)، نشان‌دهنده عمق و تاثیرگذاری تحلیل‌های آن است.

اختصاصی اندیشکده زاویه: اندیشکده ستا در گزارشی به بررسی اهمیت استراتژیک جزیره خارک پرداخته است. این جزیره از دیرباز نقشی کلیدی در صنعت نفت ایران داشته و حتی در دوران جنگ تحمیلی، تلاش‌های صدام حسین برای ضربه زدن به آن بی‌ثمر ماند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، نیز اهمیت این جزیره را با عبارت «تاج پادشاهی» (crown jewel)  توصیف کرده است.

گزارش ستا به نقل از ترامپ اشاره می‌کند که در ۱۳ مارس، حمله‌ای راهبردی به جزیره خارک صورت گرفته است. سنتکام آمریکا نیز اعلام کرد ۹۰ نقطه نظامی را هدف قرار داده، اما به تأسیسات نفتی آسیبی نرسیده است. در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران هشدار داد که در صورت حمله به تأسیسات نفتی خارک، منافع آمریکا در منطقه هدف قرار خواهد گرفت. این هشدار منجر به عقب‌نشینی ترامپ و تغییر در آرایش نظامی ناوگان آمریکا شد. همچنین، رئیس مجلس ایران از آمادگی آمریکا و اسرائیل برای حمله به یکی از جزایر ایران خبر داد که نشان‌دهنده حساسیت بالای ایران نسبت به امنیت مناطق جنوبی و جزایر خود بود.

خارک؛ نماد موقعیت تاریخی و استراتژیک

جزیره خارک، واقع در استان بوشهر ایران، با مساحتی ۲۰ کیلومتر مربع و جمعیتی حدود ۸ هزار نفر، نقشی حیاتی در صادرات نفت ایران ایفا می‌کند؛ به طوری که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از این جزیره صورت می‌گیرد. نزدیکی آن به تأسیسات نفتی بزرگی مانند پالایشگاه ابوذر و داشتن آب‌های عمیق که امکان پهلوگیری نفتکش‌های عظیم را فراهم می‌کند، به این جزیره مزیتی استثنایی بخشیده است. ظرفیت بارگیری همزمان ۱۰ نفتکش بزرگ و انبار ذخیره ۲۰ میلیون بشکه‌ای، خارک را به یک مرکز استراتژیک طلایی تبدیل کرده است. با وجود ظرفیت صادرات ۵ میلیون بشکه نفت در روز، تحریم‌ها میزان فعلی صادرات را به حدود ۳ میلیون بشکه در روز محدود کرده است.

اهمیت امنیتی خارک به حدی است که ایران معماری امنیتی ویژه‌ای را برای حفاظت از آن طراحی کرده است. سابقه تاریخی نشان می‌دهد که حتی ترامپ در سال ۱۹۸۸ نیز به فکر کنترل این جزیره بوده است. این موضوع به دوران جنگ نفتکش‌ها در خلیج فارس بازمی‌گردد، زمانی که ایران تهدید کرد در صورت توقف صادرات نفتش، مانع فروش نفت هیچ کشوری خواهد شد و در عمل، کنترل انتقال انرژی در خلیج فارس را در دست گرفت. این تنش‌ها منجر به درگیری‌های مستقیم میان ایران و آمریکا و بمباران برخی تأسیسات نفتی ایران شد.

تکرار اشتباهات صدام و پیامدهای حمله احتمالی

اندیشکده ستا هشدار می‌دهد که آمریکا نباید خطاهای صدام حسین را در حمله به خارک تکرار کند. در طول جنگ ایران و عراق، صدام بیش از ۲۸۴۰ بار به خارک حمله کرد، اما نتوانست مانع صادرات نفت ایران شود. گزارش ستا بیان می‌کند که تاریخ در حال تکرار است و آمریکا به خارک چشم دوخته، در حالی که ایران توانایی خود را در پاسخ قاطع به اهداف آمریکا و شرکای آن نشان داده است. حتی پیش از جنگ فعلی، جلسات مشترکی میان مقامات آمریکا و اسرائیل برای بررسی چگونگی حمله به خارک برگزار شده بود.

دو سناریوی احتمالی برای حمله آمریکا و اسرائیل به خارک توسط ستا ارزیابی شده است:

۱. حمله به تأسیسات نفتی و قطع شاهرگ اقتصادی ایران: این گزینه با واکنش شدید و قاطع ایران روبرو خواهد شد. ایران با هدف قرار دادن تأسیسات نفتی و صنعتی شرکای آمریکا در منطقه، مانند حیفا، بحرین، قطر، امارات و عربستان سعودی، پاسخ خواهد داد. این اقدامات منجر به افزایش چشمگیر قیمت نفت و گاز در جهان و خسارات سنگین برای امارات و اسرائیل خواهد شد. جزیره خارک به عنوان نقطه‌ای کلیدی در تعیین ثبات بازار جهانی نفت، از اهمیت بالایی برخوردار است و ایران آمادگی خود را برای دفاع از آن نشان داده است.

۲. اشغال جزیره بدون آسیب به تأسیسات نفتی: این گزینه نیز با مقاومت نیروهای ایرانی و وجود ۸ هزار شهروند در جزیره، برای آمریکا و اسرائیل دشوار خواهد بود. همچنین، با توجه به فاصله جزیره از تنگه هرمز، عملیات آبی – خاکی پیچیده‌ای را می‌طلبد.

روحیه دفاعی مردم ایران و دشواری اقدام نظامی

اندیشکده ستا بر روحیه دفاعی مردم ایران تأکید می‌کند. هزاران نفر از شهروندان داوطلب، آمادگی خود را برای دفاع از جزیره اعلام کرده‌اند. موقعیت جغرافیایی خارک و فاصله آن با ناوهای آمریکایی، دسترسی مستقیم را دشوار می‌سازد. هرگونه اقدام نظامی آمریکا، ۵۰ هزار نیروی این کشور را در منطقه در معرض خطر حملات ایران قرار خواهد داد. بنابراین، تسلط آمریکا بر خارک تنها در صورتی ممکن است که حکومت ایران سقوط کند یا نیروهای مسلح ایران توان واکنش نظامی خود را از دست بدهند، که با توجه به پایداری حکومت و توان دفاعی نیروهای مسلح ایران، بعید به نظر می‌رسد.

نتیجه‌گیری

گزارش اندیشکده ستا نشان می‌دهد که تحلیلگران ترک، قدرت و صلابت نیروهای مسلح ایران را در برابر تهدیدات خارجی، از جمله حمله احتمالی به جزیره خارک، جدی گرفته‌اند. آن‌ها بر این باورند که هرگونه اقدام نظامی علیه این مرکز استراتژیک، پیامدهای دهشتناکی برای مهاجمان و ثبات انرژی جهان به همراه خواهد داشت. این تحلیل‌ها نشان‌دهنده درک عمیق از موازنه قدرت منطقه‌ای و توان بازدارندگی ایران است.