حضور رو به گسترش ترکیه و شفافیت استراتژیک در هند و اقیانوسیه

حضور فزاینده دیپلماتیک، اقتصادی و دفاعی ترکیه در جنوب و جنوب‌شرقی آسیا، نشان می‌دهد آنکارا عملاً در حال تبدیل به یکی از بازیگران نوپدید منطقه هند و اقیانوسیه است. این حضور نه حاصل یک دکترین رسمی، بلکه نتیجه شبکه‌ای متنوع از تعاملات است که استقلال استراتژیک ترکیه را در چارچوب نظم چندقطبی جدید بازتعریف می‌کند.

اندیشکده زاویه: در بیشتر دهه گذشته، منطقه هند و اقیانوس آرام به عنوان یک صحنه ژئوپلیتیکی دوردست تلقی می‌شد که عمدتاً تحت تأثیر رقابت بین ایالات متحده و چین قرار داشت. از دیدگاه آنکارا، این منطقه نه دورافتاده است و نه در حد فرضیه.

حضور دیپلماتیک، اقتصادی و دفاعی رو به رشد ترکیه در جنوب و جنوب شرقی آسیا نشان‌دهنده یک واقعیت نوظهور است. ترکیه در عمل در حال حاضر یک بازیگر هند و اقیانوسیه است، حتی اگر هنوز خود را به عنوان چنین بازیگری تعریف نکرده باشد.

این تعامل رو به رشد نتیجه یک استراتژی کلان یا دکترین رسمی واحد نیست. در عوض، به صورت ارگانیک از طریق شبکه‌ای پیچیده از روابط دوجانبه، مشارکت‌های دفاعی، تنوع تجاری و ارتباطات مردمی، به ویژه با پاکستان، مالزی و اندونزی، پدیدار شده است.

در مجموع، این روابط نشان‌دهنده گسترش نامحسوس اما قابل توجه جغرافیای استراتژیک ترکیه است که از مدیترانه شرقی تا قلب منطقه دریایی جنوب شرقی آسیا امتداد دارد. همزمان با افزایش حضور ترکیه در منطقه هند و اقیانوسیه، فرصت جدیدی در حال ظهور است: توسعه تفسیری با محوریت ترکیه از اهمیت این منطقه برای آنکارا و منطقه.

در حالی که بازیگران اصلی مانند ایالات متحده، اتحادیه اروپا، ژاپن، هند و آسه‌آن چارچوب‌های هند و اقیانوسیه خود را ایجاد کرده‌اند، تعریف روشن ترکیه از مرزهای خود به این کشور اجازه می‌دهد تا تعامل رو به رشد خود را به وضوح استراتژیک تبدیل کند.

ترکیه به جای شروع از صفر، در موقعیت مناسبی برای شکل دادن به روایت خود از منطقه قرار دارد، روایتی که مبتنی بر مشارکت‌های موجود، ارتباطات و استقلال استراتژیک است. این امر نقش آن را به عنوان یک بازیگر هدفمند و خودتعریف در منطقه تقویت می‌کند.

تعامل ترکیه با منطقه هند و اقیانوسیه به بهترین وجه به عنوان امتداد ابتکار عمل آسیا نو درک می‌شود که در سال ۲۰۱۹ برای تنظیم مجدد رویکرد آنکارا به چشم‌انداز اقتصادی جهانی که به سرعت در حال تغییر است، آغاز شد.

این ابتکار هرگز قرار نبود یک چرخش منطقه‌ای محدود باشد. بلکه، این طرح به عنوان یک گشایش چندبعدی شامل دیپلماسی، تجارت، لجستیک، سرمایه‌گذاری، علم، آموزش عالی و تبادل فرهنگی طراحی شده بود که هدف آن افزایش استقلال استراتژیک ترکیه در جهانی بود که به طور فزاینده‌ای چندقطبی می‌شود.

از آن زمان، تعامل ترکیه با آسیا هم از نظر دامنه و هم از نظر محتوا عمیق‌تر شده است. سفر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، به مالزی، اندونزی و پاکستان در فوریه ۲۰۲۵ که منجر به امضای ۴۸ توافق‌نامه دوجانبه شد، نمادی از این شتاب بود. این توافق‌نامه‌ها شامل دفاع، انرژی، امور مالی، آموزش، بهداشت و فرهنگ می‌شد و منعکس‌کننده همکاری نهادینه‌شده و نه صرفاً روابط نمادین بود.

در مجموع، روابط ترکیه با پاکستان، مالزی و اندونزی نشان می‌دهد که چگونه حضور این کشور در منطقه هند و اقیانوسیه از طریق عمل و نه لفاظی تکامل یافته است. پاکستان لنگرگاه غربی ترکیه در منطقه هند و اقیانوس آرام است. رابطه‌ای که مدت‌ها با حسن نیت سیاسی مشخص می‌شد، از طریق همکاری‌های دفاعی-صنعتی عمق استراتژیک یافته است.

پروژه MILGEM Corvette به عنوان نمونه‌ای برجسته از همکاری دریایی جنوب – جنوب مورد اشاره قرار گرفته و ظرفیت ترکیه را برای انتقال فناوری و کشتی‌سازی مشترک نشان داده است.

به‌کارگیری سامانه‌های هوایی بدون سرنشین ترکیه توسط پاکستان، مسیر مشترک آنها برای نوسازی نظامی را بیش از پیش تقویت می‌کند. تحلیلگران، به‌ویژه با توجه به خرید قابل توجه اندونزی، به‌طور فزاینده‌ای به پاکستان به‌عنوان یک شریک بالقوه آینده در برنامه جنگنده نسل پنجم KAAN ترکیه اشاره می‌کنند.

فراتر از دفاع، مشارکت پاکستان در کریدور اقتصادی چین – پاکستان می‌تواند دسترسی غیرمستقیم لجستیکی و استراتژیک به اقیانوس هند را برای ترکیه فراهم کند، امری که اغلب در بحث‌های مربوط به حضور آنکارا در منطقه هند و اقیانوسیه نادیده گرفته می‌شود.

مالزی به این هلال نوظهور، بُعد ایدئولوژیک و اقتصادی می‌بخشد. همکاری سیاسی بین رئیس جمهور اردوغان و نخست وزیر مالزی، انور ابراهیم، ​​​​نشان دهنده تأکید مشترک بر چندقطبی بودن، عدالت جهانی و استقلال استراتژیک است، همسویی که به طور گسترده در تحقیقات مربوط به دیپلماسی قدرت متوسط ​​​​مسلمان مورد بحث قرار گرفته است.

همکاری بین ترکیه و مالزی همچنین به حوزه‌هایی مانند امور مالی اسلامی، اقتصاد حلال، امنیت سایبری، انرژی و رسانه گسترش یافته و هر دو کشور را به عنوان بازیگران تأثیرگذار در شکل‌دهی به هنجارها و اقتصاد منطقه تثبیت کرده است.

اندونزی مرکز ثقل ژئواستراتژیک در تعامل ترکیه با منطقه هند و اقیانوس آرام است. اندونزی، به عنوان بزرگترین اقتصاد در آسه‌آن و یک بازیگر دریایی محوری، به ترکیه مقیاس، دسترسی و مشروعیت منطقه‌ای می‌بخشد.

در سال ۲۰۲۵، یک بسته دفاعی تاریخی مورد توافق قرار گرفت، از جمله فروش ۴۸ فروند جنگنده KAAN و تولید مشترک پهپادهای Bayraktar TB3 و Akinci، که مهمترین پیشرفت صنایع دفاعی ترکیه در جنوب شرقی آسیا تا به امروز را رقم زد.

پاکستان، مالزی و اندونزی در کنار هم، اهمیت قابل توجه ترکیه را در منطقه هند و اقیانوسیه نشان می‌دهند. آنکارا به جای ورود به منطقه به عنوان یک کشور خارجی، در حال حاضر در شبکه‌های استراتژیک، اقتصادی و امنیتی آن قرار دارد.

همزمان با افزایش تعامل ترکیه با منطقه هند و اقیانوسیه، گام منطقی بعدی برای آنکارا این است که دیدگاه خود را در مورد منطقه بیان کند. این تلاشی برای جبران یک فقدان نیست، بلکه تکامل طبیعی یک سیاست از پیش فعال است.

اصطلاح «هند – اقیانوسیه» یک برچسب جغرافیایی خنثی نیست، بلکه یک ساختار سیاسی است که توسط قدرت، هویت و نیت استراتژیک شکل گرفته است. نحوه تعریف منطقه بر اینکه چه کسی دستور کارها را تعیین می‌کند، چه کسی هنجارها را شکل می‌دهد و کدام بازیگران به عنوان بازیگران اصلی در نظر گرفته می‌شوند، تأثیر می‌گذارد. در این راستا، اکثر بازیگران اصلی، تمرین را به یک مفهوم تبدیل کرده‌اند.

ایالات متحده به منطقه هند و اقیانوس آرام از منظر رقابت استراتژیک با چین نگاه می‌کند. هند بر نقش خود به عنوان یک قدرت پیشرو در اقیانوس هند تأکید دارد. اتحادیه اروپا از طریق ارتباط و نفوذ هنجاری به منطقه نزدیک می‌شود. نکته مهم این است که آسه‌آن دیدگاه خود را در مورد هند و اقیانوسیه نیز بیان کرده است که مبتنی بر شمول، گشودگی و محوریت آسه‌آن است. ناتو آن را به عنوان «خط تراز بزرگ‌تر» توصیف کرده است.

در همین حال، ترکیه مسیر متفاوتی را دنبال کرده است و ابتدا تعامل خود را با منطقه هند و اقیانوسیه تعمیق بخشیده و سپس یک چارچوب مفهومی برای آن ایجاد کرده است.

این مسیر متمایز به طور فزاینده‌ای در تحلیل‌های دانشگاهی مورد تأکید قرار می‌گیرد: اگرچه آنکارا از پذیرش یک برچسب منطقه‌ای ثابت خودداری می‌کند، اما از طریق دیپلماسی، تجارت و همکاری‌های دفاعی به عنوان یک ذینفع در منطقه هند و اقیانوسیه فعالیت می‌کند.

این دیپلماسی، ترکیه را قادر ساخته است تا مستقل از روایت‌های استراتژیک تعریف‌شده خارجی، مشارکت‌هایی را ایجاد کند. در عین حال، بیان واژگان واضح‌تر هند و اقیانوسیه، ترکیه را قادر می‌سازد تا شتاب عملیاتی را به وضوح استراتژیک تبدیل کند.

در حالی که طرح «آسیای نو» یک جعبه ابزار سیاست‌گذاری همه‌کاره برای آنکارا فراهم می‌کند، یک مفهوم هند-اقیانوسیه با محوریت ترکیه، چارچوبی مشترک ارائه می‌دهد که از طریق آن شرکا، محققان و سیاست‌گذاران می‌توانند دامنه و منطق تعامل ترکیه را بهتر درک کنند. چنین چارچوبی به جای محدود کردن گزینه‌ها، ظرفیت ترکیه را برای معرفی خود به عنوان یک قدرت میانه که نقش خود را در هند و اقیانوسیه تعریف می‌کند، تقویت می‌کند.

منبع: trtworld