تحلیلی بر تحرک تازه در روابط سیاسی، نظامی و اقتصادی سئول ـ آنکارا

سفر «لی جائه‌میونگ»، رئیس‌جمهور کره جنوبی، به دعوت رجب طیب اردوغان در ۳ آذر ۱۴۰۴ به ترکیه، رویدادی مهم در مسیر روابط دو کشور پس از سال‌ها سکوت سیاسی است. این سفر سه بُعد اصلی سیاسی، نظامی ـ دفاعی و اقتصادی دارد که نشانگر تلاش سئول و آنکارا برای بازتعریف مناسبات خود در پرتو تحولات منطقه‌ای و جهانی است.

وحید عیاری، کارشناس مسائل قفقاز

اندیشکده زاویه: لی جائه میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی، به دعوت رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در 3 آذر 1404/24 نوامبر 2025 به این کشور رفت و با مقام‌های دولت ترکیه دیدار و مذاکره کرد. اردوغان درباره اهمیت این سفر گفت، سفر رئیس‌جمهور کره جنوبی به ترکیه پس از سال‌ها معنای ویژه‌ای دارد. این در حالی است که علاوه بر اینکه در رسانه‌ها هیچ خبری مبنی بر گفتگو درباره مسائل استراتژیک سیاسی، امنیتی و نظامی در حال وقوع در منطقه و بین الملل وجود ندارد، پیشینه روابط دو کشور نیز نشان‌دهنده چنین گفتگوهایی نیست.

سفر رئیس‌جمهور کره جنوبی به ترکیه را از 3 بُعد می‌توان بررسی و تحلیل کرد:

بُعد سیاسی: روابط و تعامل سیاسی ترکیه و کره جنوبی با وجود نزدیکی عاطفی میان دو کشور ـ که ناشی از حمایت ترک‌ها از کره‌ای‌ها در برخی رویدادهای حساس تاریخی، از جمله جنگ ۱۹۵۰-۱۹۵۳ کره است ـ پویایی و نمود بیرونی نداشته است. کره از سال ۲۰۱۲ رئیس جمهوری به ترکیه نفرستاده بود. سفر برنامه‌ریزی شده در سال ۲۰۲۰ به دلیل کووید-۱۹ لغو شد. به همین ترتیب، بیش از آنکه شاهد دیدار و گفتگوی مقام‌های ترکیه و کره جنوبی در یکی از دو کشور باشیم، آن‌ها در نهادهای جهانی و چندجانبه مانند سازمان ملل متحد، گروه ۲۰ و میکتا (MIKTA)، ساز و کار مشورتی قدرت‌های متوسط، با یکدیگر دیدار و گفتگو می‌کنند. این در حالی است که کشورهایی که روابط سیاسی گسترده‌ای دارند، در مدت زمان‌های کوتاه به کشور یکدیگر رفته و درباره موضوع‌ها و مسائل سیاسی میان خود مذاکره می‌کنند.

بر این اساس، سفر رئیس‌جمهور کره جنوبی به ترکیه این قابلیت را دارد که بُعد سیاسی روابط دو کشور را از سکون و سکوتی که به آن دچار شده بود، خارج کند. در این راستا، این سفر می‌تواند پیوند تاریخی‌ای را که دو طرف آن را «برادری خونی» می‌خوانند، روابط دیپلماتیک آن‌ها را که به هفتادمین سالگرد آن نزدیک می‌شوند، توافق مشارکت استراتژیک را که در سال 2012 انجام شد و هماهنگی با یکدیگر در دیپلماسی بین‌المللی را تقویت کند.

بُعد نظامی ـ دفاعی: بُعد دیگری که در سفر رئیس‌جمهور کره به ترکیه خودنمایی کرد، بُعد نظامی ـ دفاعی در روابط دو کشور است. ترکیه و کره پیش از این به صورت محدود در این بخش همکاری می‌کردند که نمود بارز آن را می‌توان در پروژه‌های هویتزر خودکششی K9 و تانک جنگی آلتای مشاهده کرد. با وجود این، بعید است بُعد نظامی ـ دفاعی در این سفر پیشرفت خیره کننده ای داشته باشد. زیرا، در این سفر هیچ تفاهم‌نامه رسمی در این حوزه امضا نشد و دو طرف فقط دوباره بر تعهد خود برای ادامه تولید مشترک، همکاری در فناوری و تبادلات آموزشی تأکید کردند. علاوه براین، وجود متغیرهای دخیل در این رابطه، از جمله نقش و رویکرد آمریکا به توسعه روابط نظامی میان دو کشور، مانع از پیشرفت آن در سطح استراتژیک می‌شود. از این رو، آنچه می‌توان انتظار داشت، تقویت پروژه‌های مشترک دفاعی، توسعه مشترک سیستم‌های تسلیحاتی به جای صرفاً فروش آن به یکدیگر و انتقال فناوری غیر استراتژیک و آموزش است.

بُعد اقتصادی: شاید بتوان گفت که مهم‌ترین بُعد سفر رئیس‌جمهور کره به ترکیه، بعد اقتصادی آن است. به عبارت دیگر، هدف اصلی این سفر در بعد اقتصادی آن نهفته است. اگرچه در این سفر درباره همکاری در حوزه‌های فناوری، انتقال انرژی، زیست‌دارو، انرژی‌های تجدیدپذیر، هوش مصنوعی، فناوری‌های زیست‌محیطی و زیرساخت (جاده‌ها و بزرگراه‌ها) گفتگو شد، اما اظهارنظرها و شواهد نشان می‌دهد حوزه انرژی هسته‌ای از جایگاه بالایی در این میان برخوردار بوده است. در این حوزه، کره به واسطه شرکت برق خود (KEPCO) داوطلب ساخت دومین نیروگاه هسته‌ای برنامه‌ریزی شده ترکیه در استان سینوپ شد. این تفاهم‌نامه از این جهت اهمیت دارد که اگر کره در مناقصه این نیروگاه هسته‌ای برنده شود، علاوه براین که کره می‌تواند توان صادراتی خود را در بخش هسته‌ای و انرژی به کشورهایی که می‌خواهند نیروگاه هسته‌ای بسازند، نشان می‌دهد، به ترکیه کمک می‌کند تا امنیت انرژی خود را افزایش داده و منابع انرژی خود را متنوع کند. با توجه به حضور روسیه در ترکیه برای ساخت نیروگاه هسته‌ای از یک‌سو، و تلاش آمریکا و اروپا برای دور کردن ترک‌ها از روس‌ها از سوی دیگر، دور از انتظار نیست تفاهم‌نامه فوق اجرایی شود.

بررسی سه بعد فوق حاکی از تمایل دو طرف به همکاری جامع، بلندمدت، یکپارچه‌تر و استراتژیک‌تر از گذشته است. بنابراین، این سفر علاوه بر تقویت روابط موجود، نگاهی نیز به آینده دارد. اما ترکیه و کره جنوبی برای رسیدن به این چشم‌انداز خوب در آینده، باید چالش‌های موجود و محتمل زیر را از میان بردارند: درگیری ترکیه در مسائل امنیتی سوریه، کردها، غزه و شرق مدیترانه، تبعیت کره جنوبی از سیاست‌های آمریکا و اروپا، رویکرد آمریکا به عنوان متغیر دخیل در نوع روابط و مسائل دو کشور که در احتیاط کره جنوبی در انتقال فناوری‌های پیشرفته نظامی قابل مشاهده است، بی‌ثباتی ارز و ریسک سرمایه‌گذاری در ترکیه که می‌تواند بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی کره جنوبی تأثیر بگذارد، و اختلاف در چارچوب نظارتی هسته‌ای در ترکیه.