فاتح اربکان؛ رقیب نوظهور اردوغان در عرصه سیاست ترکیه
فضای سیاسی ترکیه در آستانه انتخابات آتی، شاهد ظهور و تحرکات تبلیغاتی چشمگیری از سوی فاتح اربکان، رهبر جوان حزب «دوباره رفاه» (YRP) است. اربکان با قاطعیت اعلام کرده که در انتخابات پیش رو، نه تنها با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور و رهبر حزب عدالت و توسعه (AKP) ائتلاف نخواهد کرد، بلکه قصد کنارهگیری به نفع او را نیز ندارد و خود را جدیترین رقیب اردوغان در میان طیف محافظهکار و اسلامگرایان میداند.
تحریریه اندیشکده زاویه: فاتح اربکان، که پیشتر بیشتر به عنوان پسر مرحوم نجمالدین اربکان، نخستوزیر فقید اسلامگرای ترکیه شناخته میشد، اکنون به عنوان یک مدعی توانمند و رهبر محافظهکار، پیروزیهای انتخاباتی قابل توجهی را در کارنامه حزب نوپای خود ثبت کرده است. این در حالی است که حزب سعادت که میراثدار خط فکری نجمالدین اربکان است و پس از درگذشت او چراغ اسلامگرایی سیاسی را روشن نگه داشته، پس از دههها فعالیت و سرمایهگذاری گسترده رسانهای و سیاسی، به سختی توانسته در ائتلاف با احزاب سکولار، تنها دو کرسی پارلمان را کسب کند. اما حزب «دوباره رفاه» به رهبری فاتح اربکان، در بازه زمانی کوتاهی موفق به کسب ۵ کرسی پارلمان و بیش از ۶۳ شهرداری شده است.
در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۳، فاتح اربکان با اردوغان ائتلاف کرد و روابط نزدیکی میان او و شاگرد سابق پدرش شکل گرفت، تا جایی که زمزمه ادغام حزب او در حزب عدالت و توسعه نیز به گوش میرسید. اما این اتحاد دیری نپایید و اختلافات سیاسی میان دو طرف منجر به جدایی راه آنها شد.
در ماههای اخیر، تیم مشاوران حزب عدالت و توسعه تلاش گستردهای برای جذب نمایندگان و شهرداران احزاب رقیب، از جمله شهرداران تحت امر حزب اربکان، انجام داده است. طبق ادعای فاتح اربکان، برخی از این افراد با وعدههای مالی و پول فریب خوردهاند، اما در جذب برخی دیگر از مقامات محلی، از شیوههای غیرقانونی استفاده شده است. او به عنوان نمونه، به اتفاقی در استان گیرسون اشاره میکند که در آن، استاندار منصوب دولت، آب یک شهر کوچک را قطع کرده تا شهردار آن شهر مجبور شود برای رفع بحران بیآبی، از حزب «دوباره رفاه» استعفا داده و به حزب عدالت و توسعه بپیوندد. اربکان این اقدام را با بستن آب بر روی مردم غزه توسط اسرائیل مقایسه کرده و آن را رفتاری غیرانسانی و غیرقانونی خوانده است.
آیا اربکان یک رقیب جدی است؟
در میان رهبران و سیاستمداران محافظهکار و اسلامگرای خارج از حزب عدالت و توسعه، نامهایی چون احمد داود اوغلو، عبدالله گل و دیگران مطرح هستند، اما فاتح اربکان توانسته در مدتی کوتاه، با سازماندهی دقیق و گسترده، از بسیاری از رقبای خود سبقت بگیرد. او شباهتهای قابل توجهی با پدرش، نجمالدین اربکان، دارد؛ از جمله سخنوری مردمی، عدم ابراز واهمه در مخالفت با آمریکا و اسرائیل، توانایی جذب جوانان و آرامش در مواجهه با فشارها.
در حوزه رهبری حزبی نیز، اربکان مانند پدرش، بر تاثیرگذاری «خانه به خانه» باور دارد و هزاران تیم کوچک از اعضای آموزشدیده حزب او، در سراسر ترکیه به منازل شهروندان مراجعه کرده و به جذب هوادار و عضو جدید مشغولند. با این حال، او هنوز در میان محافظهکاران اسلامگرا یک شخصیت کانونی نیست و روابط چندان خوشایندی با شاگردان پدرش در حزب سعادت ندارد. این موضوع، همکاری یا جذب نیرو از سوی حزب سعادت را برای او دشوار ساخته است. با وجود این، اربکان به عنوان ستارهای نوظهور، مورد احترام و توجه بخش قابل توجهی از رایدهندگان محافظهکار در ترکیه قرار دارد.
در انتخابات محلی سال ۲۰۲۴، حزب او حدود ۶ درصد آرا را به دست آورد و با وجود عدم حمایت رسانهای گسترده یا ائتلافی، به سومین حزب بزرگ در سراسر کشور تبدیل شد. این آمار، نشاندهنده پتانسیل انتخاباتی فراتر از جایگاه فعلی حزب او است.
بسیاری از رایدهندگان محافظهکار و مذهبی معتقدند که حزب عدالت و توسعه اردوغان از ارزشهای اسلامی فاصله گرفته و در مدیریت مسائل اقتصادی نیز ناکام بوده است. اربکان با بهرهبرداری از این نارضایتی عمومی، توانسته بخشی از این رایدهندگان را جذب کند. علاوه بر این، پیوند او با سنت ملیگرایی پدرش، به او اعتبار تاریخی در میان پایگاه اصلی رای اسلامگرایان میبخشد.
چشمانداز ائتلاف و مواضع سیاسی
فاتح اربکان در مصاحبهای با شبکه تلویزیونی سوزجوی ترکیه، ضمن رد هرگونه ائتلاف مجدد با حزب عدالت و توسعه، اعلام کرد: «آنچه را که قبلاً امتحان کردیم، دوباره امتحان نخواهد شد. حزب ما نامزد خود را وارد میدان میکند و آن نامزد نیز خود من هستم. ما صدها پروژه رفاهی برای ۸۱ استان داریم و یک سند ۹ هزار صفحهای با عنوان “ترکیه در حال توسعه” توسط بخش تحقیق و توسعه حزب ما تهیه شده است. ما میخواهیم اینها را اجرا کنیم. بنابراین، کاملاً طبیعی است که ما آرزوی ریاست جمهوری و اداره کشور را داشته باشیم.»
در خصوص بحث داغ احتمال آزادی عبدالله اوجالان، رهبر گروه پ.ک.ک، اربکان موضعی محتاطانه اتخاذ کرد و گفت: «لازم است یگانه مرجع تصمیمگیری در این مورد، شهروندان کشور باشند. چرا که این مسئله، عواطف خانوادههای شهدا و جانبازان را تحت تأثیر قرار داده و به باور ما، پیشنهاد برگزاری همهپرسی، راهکاری معقول و مطلوب است. این موضوعی است که فراتر از پارلمان و احزاب است. بیایید آن را به همهپرسی بگذاریم. البته شخصاً فکر نمیکنم ملت در چنین مقطعی رای موافق به صندوق بیاندازند.»
وی در ادامه به حقوق کردها در ترکیه اشاره کرد و گفت: «لازم است بین مسئله کردها و پ.ک.ک فرق بگذاریم. مرحوم پدرم بر اساس نظریات چشمانداز ملی، پاکترین سابقه را در مورد حقوق برادران و خواهران کُرد ما دارد. پدرم در این راه، هزینه سنگینی داد. با این حال، ما هنوز هم بر همان باور هستیم، از برادری و حقوق برابر حمایت میکنیم و ضمناً از دید ما، پ.ک.ک و دمپارتی، یگانه نمایندگان کردهای ترکیه نیستند.» اربکان جوان، تمامیت ارضی در سوریه را خط قرمز حزب خود تلقی کرده و با اعطای هر نوع خودمختاری سیاسی و اداری به نهادهای اقماری پ.ک.ک و کردها در این کشور، مخالف است.
شکاف با حزب عدالت و توسعه و چشمانداز ائتلاف با راست افراطی
اربکان معتقد است که حزب عدالت و توسعه دچار انحرافاتی شده و این موضوع با واکنش منفی شهروندان، بهویژه در مناطق آناتولی روبرو شده است. او دلیل اصلی این واکنش را مشکلات اقتصادی، بیعدالتی، تبعیض و استانداردهای دوگانه عنوان کرد و گفت: «ما این را در فرسایش آرای آنها به وضوح میبینیم. علاوه بر این، حزب حرکت ملیگرا به عنوان شریک اردوغان نیز، بخش قابل توجهی از ظرفیت و رای خود را از دست داده است. در مجموع آرای هر دو حزب اردوغان و باغچلی، نهایتاً در حد ۳۵ درصد است. بدهیهای بانکی شهروندان در دوران زمامداری حزب عدالت و توسعه هزار برابر شده است. این در هیچ کجای دنیا سابقه ندارد. ملت فقیر شده است. کسانی که حداقل دستمزد را دریافت میکنند زیر خط فقر هستند، مستمریبگیران زیر خط فقر هستند.»
یکی از ابعاد جالب توجه نگرش سیاسی حزب فاتح اربکان، احتمال همسویی با جریان راست افراطی ملیگرای ترکیه، مانند حزب «خوب» (İYİ Parti) به رهبری مساوات درویش اوغلو است. اربکان اعلام کرده که احتمال ائتلافسازی با او دور از ذهن نیست. تحلیلگران سیاسی معتقدند وجه مشترک تفکرات سیاسی اربکان و درویش اوغلو در این است که هر دو، ملیگرایان افراطی ترک، از نظر اجتماعی محافظهکار و نسبت به نفوذ غرب بدبین هستند و بر ارزشهای سنتی و حاکمیت ملی قوی تاکید دارند.
تحلیلگران سیاسی ترکیه بر این باورند که فاتح اربکان در میان رهبران اسلامگرای ترکیه، یک شخصیت قدرتمند و در حال رشد است، اما برای رسیدن به قدرت، نیازمند همراهی و ائتلاف با احزاب دیگر است. از سوی دیگر، او نیز مانند پدرش، در حوزههای اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی، باورهای اسلامی اصیلی دارد که از سوی کمالیستها، سکولارها و چپها مورد تایید قرار نخواهد گرفت و لذا تنها میتواند با جریان محافظهکار همراه شود. در نتیجه، او در بهترین حالت، صاحب امکان بهرهبرداری از یک «پارسنگ طلایی» مهم خواهد بود که در انتخابات آتی، میتواند تکلیف جبهه برنده را مشخص کند.
